Краткая история Белоруссии. Лист 100, с. 96
Первая история Белоруссии на белорусском языке, изданная в Вильно в 1910 году: от Полоцкого княжества через Великое княжество Литовское и унии с Польшей до национального возрождения, с 40 рисунками.
С. 96
Белорусский оригинал
быў Дунін Марцінкевіч, каторы жыў ў пяцьдзесятых гадах мінулаго сталецьця.
Ён першы пачаў пісаць чыстай беларускай мовай, і ў гэтым яго вялікая заслуга, гэтым ён сабе прыдбаў безсьмертнае імя ў беларускай літэратуры. Адну з пьес, каторую напісаў Марцінкевіч па беларуску, ў пяцьдзесятых гадах ігралі ў мінскім тэатры; гэта была „Селянка“, камэдія ў 2 зьявах. (Выдана ў Вільні ў 1846 гаду. Музыку напісаў да яе Монюшко). Апрача гэтаго апісаў ён „Гапон“, „Вечарніцы“, „Купаллу“, „Шчыроўскіе дажынкі“ і перэклаў с польскаго „Пана Тадэуша“. У гэтым часе апрача Марцінкевіча пісалі па беларуску Дарэўскі-Вэрыга, Баршчэўскі, Сырокомля (Кондратовіч), К. Буйніцкі, В. Коротынскій і др. Але голас усіх гэтых пісьменнікоў ня быў голасам народу, дзеля гэтаго, апрача твороў Марцінкевіча, творы другіх пісьменнікоў становяць вялікую рэдкасьць і зусім невядомы шырэйшаму грамадзянству.
Праўдзівым народным песьняром-поэтам быў Ф. Богушэвіч. Жыў ён у часе найбольшаго зацішша ў грамадзянскім жыцьці, аднак не паддаўся агульнаму настрою і стараўся будзіць свой народ, заклікаючы гарачым словам „не замерці“. Друкаваць тады ў Расеі беларускіх кніжок нельга было, дык аўтор „Беларускую Дудку“ сваю друкаваў заграніцай. Паднімаў ён у сваіх вершах, здавалося, такіе простые, такіе штодзенные рэчы, але тэмы яго былі той жывой ранай, каторая балела беларуса, як багатаго так і беднаго; дзеля гэтаго творы Богушэвіча ў тысячах перэпісаных эгзэмпляроў разыходзіліся па ўсей Беларусі, і цяпер нема такога кутка ў нашым краю, гдзе-б ня зналі яго вершоў, як: „Хрэзьбіны Мацюка“, „У судзе“ і іншые. С кніжок, выданых Богушэвічэм, найбольшую популярнасьць мае „Беларуская Дудка“, каторая вытрымала два выданьня заграніцай і адно ў Расеі; за ёй ідзе „Смык беларускі“, „Скрыпачка“ і „Тралялёначка“.
Фр. Богушэвіч—гэта першы артыста беларускаго слова; другі пасьля яго песьняр артыстычнаго пакрою—гэта Янка Лучына (Неслухоўскі). С твороў яго вышла невялічкая кніжачка „Вязанка“. Гэтые два песьняры: Фр. Богушэвіч і Неслухоўскі, кладуць ужо моцны фундамэнт для далейшаго развіцьця беларускай літэратуры.
Так мала-памалу пачаў разрастацца беларускі національны рух. У 70 гадах мінулаго сталецьця пачынаюць друкавацца заграніцай
Русский перевод
был Дунин-Марцинкевич, живший в пятидесятых годах прошлого века.
Он первым начал писать чистым белорусским языком, и в этом его великая заслуга, этим он стяжал себе бессмертное имя в белорусской литературе. Одну из пьес, написанных Марцинкевичем по-белорусски, в пятидесятых годах играли в минском театре; это была «Селянка», комедия в 2 действиях. (Издана в Вильнюсе в 1846 году. Музыку к ней написал Монюшко.) Кроме того, он написал «Гапон», «Вечерницы», «Купалье», «Щировские дожинки» и перевёл с польского «Пана Тадеуша». В это время, кроме Марцинкевича, по-белорусски писали Даревский-Вериго, Барщевский, Сырокомля (Кондратович), К. Буйницкий, В. Коротынский и др. Но голос всех этих писателей не был голосом народа, поэтому, за исключением произведений Марцинкевича, сочинения других писателей составляют большую редкость и совершенно неизвестны широкой публике.
Подлинным народным певцом-поэтом был Ф. Богушевич. Жил он во время величайшего затишья в общественной жизни, однако не поддался общему настроению и старался будить свой народ, призывая его горячим словом «не замереть». Печатать тогда в России белорусские книжки было нельзя, поэтому автор свою «Белорусскую дудку» печатал за границей. Поднимал он в своих стихах, казалось бы, такие простые, такие повседневные вещи, но темы его были той живой раной, которая болела у каждого белоруса, как богатого, так и бедного; поэтому произведения Богушевича в тысячах переписанных экземпляров расходились по всей Белоруссии, и теперь нет такого уголка в нашем крае, где бы не знали его стихов, таких как «Крестины Мацюка», «На суде» и другие. Из книжек, изданных Богушевичем, наибольшей популярностью пользуется «Белорусская дудка», выдержавшая два издания за границей и одно в России; за ней идут «Смык белорусский», «Скрипочка» и «Тралялёночка».
Фр. Богушевич — это первый художник белорусского слова; второй после него певец художественного склада — это Янка Лучина (Неслуховский). Из его произведений вышла небольшая книжечка «Вязанка». Эти два певца, Фр. Богушевич и Неслуховский, закладывают уже прочный фундамент для дальнейшего развития белорусской литературы.
Так мало-помалу начало расти белорусское национальное движение. В 70-х годах прошлого века начинают печататься за границей