Краткая история Белоруссии. Лист 59, с. 55: рисунок «Григорий Ходкевич»
Первая история Белоруссии на белорусском языке, изданная в Вильно в 1910 году: от Полоцкого княжества через Великое княжество Литовское и унии с Польшей до национального возрождения, с 40 рисунками.
С. 55: рисунок «Григорий Ходкевич»
Белорусский оригинал
кожнае брацтво мело сваіх папоў, сваю касу, сваю цэркву, а нават право патронату над колькімі цэрквамі і манастырамі. Члены брацтва сходзіліся ў назначэные дні на агульные сабраньня і там, разабраўшы справы свайго брацтва, перэходзілі да агульных спраў цэрквы. Рэмесьнікі, купцы, селяне і баяры разам раіліся, як паправіць абычаі, шырыць асьвету і так д. Ад слоў прыйшло да жывой працы. Брацтво віленскае скора ўжо мело свае школы, друкарні, сваіх прамоўцоў і вучыцелёў, выпісаных з заграніцы.
У ўсіх вялікшых брацтвах па гарадох і ў багацейшых манастырох меж братчыкамі знайшліся людзі энэргічные, разумные і вучоные, каторые кіравалі ўсей брацкай работай. Яны браліся за перо і друкарскі станок, каторы стаў найбольшым аружжэм ў іх руках. Два магнаты: Ходкевіч і Острожскі не мала прычыніліся да расшырэньня друкарэнь у Беларусі. Сперша выдаўніцкая праца брацтв агранічывалася друкаваньнем богаслужэбных кніг. Друкавалі так сама і пісаньня сьв. айцоў цэрквы, перэкладаючы іх на беларускую мову.
Рысунак: Грыгоры Ходкевіч.
Разгон рэформацкаго руху пад канец XVI века пачынае слабець; адначасьне з гэтым і змаганьне памеж праваслаўем і каталіцтвам высовывае як з аднэй, так і з другой стараны шчырых староннікоў той, або другой рэлігіі, хаця побоч з гэтым людзі спакойнаго характэру гатовы былі заўсягды мірыцца Так памалу расла партія, жадаўшая міру. На грунце тае рэакціі, якая што раз шырэй разрастаецца ў гэтым часе меж грамадзянствам, катораму да сьмерці здакучылі безканечные споры і сваркі за веру, вырастала і думка
Русский перевод
каждое братство имело своих священников, свою кассу, свою церковь и даже право патроната над несколькими церквями и монастырями. Члены братства сходились в назначенные дни на общие собрания и там, разобрав дела своего братства, переходили к общим делам церкви. Ремесленники, купцы, крестьяне и бояре вместе совещались, как исправить нравы, распространять просвещение и т. д. От слов перешли к живой работе. Виленское братство вскоре уже имело свои школы, типографии, своих проповедников и учителей, выписанных из-за границы.
Во всех крупных братствах по городам и в богатых монастырях среди братчиков нашлись люди энергичные, умные и учёные, которые руководили всей братской работой. Они взялись за перо и печатный станок, ставший самым мощным оружием в их руках. Два магната — Ходкевич и Острожский — немало содействовали распространению типографий в Белоруссии. Поначалу издательская деятельность братств ограничивалась печатанием богослужебных книг. Печатали также и писания святых отцов церкви, переводя их на белорусский язык.
Рисунок: Григорий Ходкевич.
Размах реформационного движения к концу XVI века начинает ослабевать; одновременно с этим и борьба между православием и католичеством выдвигает как с одной, так и с другой стороны ревностных сторонников той или другой религии, хотя рядом с этим люди спокойного нрава всегда были готовы примириться. Так понемногу росла партия, желавшая мира. На почве той реакции, которая в это время всё шире разрастается в обществе, до смерти уставшем от бесконечных споров и ссор из-за веры, вырастала и мысль