Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Краткая история Белоруссии. Лист 48, с. 44

Первая история Белоруссии на белорусском языке, изданная в Вильно в 1910 году: от Полоцкого княжества через Великое княжество Литовское и унии с Польшей до национального возрождения, с 40 рисунками.

Краткая история Белоруссии, 1910: лист 48 из 108

С. 44

Белорусский оригинал

трэцяя Краінская ў 1555 гаду. Літоўская Біблія друкавалася ў 1590 гаду ў горадзі Кенігсбэргу, Латышская ў 1587 гаду ў Рызе.

Першая беларуская Біблія перэтлумачэна была з лацінскай мовы на беларускую Францішкам Скорынай с Полацка. Відаць тагочасная Кракоўская беларуская друкарня была за мала для друкаваньня Бібліі, дзеля таго Скорына паехаў друкаваць яе ажно ў Чэшскую Прагу, гдзе і пачаў друк ў 1517 гаду, а працаваў там да 1520 года. Тымчасам у Вільні стараньнем Бабіча, бурмістра гор. Вільні, заложэна была вялікая друкарня. Тады Скорына вярнуўся ў Вільню і тут ўжо дакончыў друк Бібліі у 1525 гаду.

Апрача Бібліі Скорына выдаў колькі другіх ешчэ кніжок[?]: „Канонік“, „Псалтыр“ і інш.

Бабіч перэдаў сваю друкарню каля 1575 году брацьцям Мамонічам, родам з Могілева. Вядомы два браты Мамонічы: Кузьма, Віленскі бурмістр, і Лукаш, скарбны (казначэй) Вял. Кн. Літоўскаго, а так сама сын Кузьмы, Лявон, называўшый сябе каралеўскім друкаром. Ў гэтай друкарні без перэрыва друкаваліся беларускіе кніжкі аж да XVII сталецьця. Ў ёй надрукаваны быў і „Статут Літоўскі“ па беларуску пад рэдакціей знаменітаго канцлера Вел Кн. Літоўскаго, Льва Сапегі, і многа розных іншых кніг. Польская друкарня ў Вільні заложэна была ў 1576 гаду—пазьней за беларускую на 51 год.

Ў XVI сталецьці беларускіе друкарні знайходзіліся ўжо шмат па якіх гарадох. Так, князь Мікалай Радзівілл Чорны залажыў у 1562 гаду беларускую друкарню ў Несьвіжы. Да старшых беларускіх друкарэнь адносяцца друкарні ў Любчы, Слуцку, пасьля ідуць друкарні ў Заслаўлі, Магілеве, Полацку, Мінску, Пінску, Заблудове, Супрасьлі, Еўі.

Што датычэ школ пры манастырах, то іншые з іх сегаюць вельмі даўных часоў, як напрыклад Туроўская школа, каторая адносіцца да самаго пачатку Туроўскай епархіі (IX сталецьця). Пасьля Смаленскіе школы былі шырока вядомы ў XI сталецьці, а побач гэтых аткрываліся з даўных часоў школы: ў Полацку—заснаваная сьв. Параскевай (Параскай), у Пінску, Мозыры, Слуцку і Мінску. З слаўных людзей, выйшоўшых з гэтых школ, вядомы: с Туроўскай школы—сьв. Кірыл; с Пінскай—Мітрофан летапісец; Слуцкай—Ерэй Еўгеній, а з Мінскай школы выводзяць пеўца аб Палку Ігора.

Русский перевод

третьей — крайнская в 1555 году. Литовская Библия печаталась в 1590 году в городе Кёнигсберге (Кенігсбэрг), латышская — в 1587 году в Риге (Рыга).

Первая белорусская Библия была переведена с латинского языка на белорусский Франциском Скориной из Полоцка. Видимо, тогдашняя краковская белорусская типография была слишком мала для печатания Библии, поэтому Скорина поехал печатать ее аж в чешскую Прагу, где и начал печатание в 1517 году, а работал там до 1520 года. Между тем в Вильнюсе стараниями Бабича, бурмистра г. Вильнюса, была основана большая типография. Тогда Скорина вернулся в Вильнюс и здесь уже закончил печатание Библии в 1525 году.

Кроме Библии Скорина издал еще несколько других книжек: „Канонник“, „Псалтирь“ и др.

Бабич около 1575 года передал свою типографию братьям Мамоничам, родом из Могилёва (Могілеў). Известны два брата Мамонича: Кузьма, виленский бурмистр, и Лука, подскарбий (казначей) Вел. кн. Литовского, а также сын Кузьмы, Леонтий, называвший себя королевским типографом. В этой типографии без перерыва печатались белорусские книги вплоть до XVII века. В ней был напечатан и „Статут Литовский“ по-белорусски под редакцией знаменитого канцлера Вел. кн. Литовского Льва Сапеги, и много разных других книг. Польская типография в Вильнюсе была основана в 1576 году — на 51 год позже белорусской.

В XVI веке белорусские типографии существовали уже во многих городах. Так, князь Николай Радзивилл Черный основал в 1562 году белорусскую типографию в Несвиже. К старейшим белорусским типографиям относятся типографии в Любче (Любча), Слуцке, далее идут типографии в Заславле (Заслаўль), Могилёве, Полоцке, Минске, Пинске, Заблудове (Заблудаў), Супрасле (Супрасьль), Евье (Еўе).

Что касается школ при монастырях, то некоторые из них восходят к очень давним временам, как, например, Туровская школа, которая относится к самому началу Туровской епархии (IX века). Затем широко известны были в XI веке смоленские школы, а рядом с ними с давних времен открывались школы: в Полоцке — основанная св. Параскевой, в Пинске, Мозыре, Слуцке и Минске. Из славных людей, вышедших из этих школ, известны: из Туровской школы — св. Кирилл; из Пинской — Митрофан-летописец; из Слуцкой — иерей Евгений, а из Минской школы выводят певца о полку Игореве.