Przez ocean

Wodą czy lądem 1, w każdym razie musiał Kościuszko przybyć do Francyi. Nie doszła nas ani jedna literka, ani jedno słowo ustnej tradycyi z tej gorzkiej chwili życia jego. Nagle przebłysnął fakt, że tułacz, kapitan Korpusu Kadetów popłynął przez ocean do Ameryki w połowie 1776 r.

We Francyi rząd występował z tajemną, ale gorliwą pomocą od maja 1776 r.: minister de Vergennes dał Beaumarchais, autorowi „Wesela Figara", milion liwrów na potrzeby osad angielskich 2. W grudniu 1776 r. Beaumarchais wysłał 400 inżenierów i artylerzystów. Czy nie za jego pośrednictwem trafił Kościuszko na okręt, odpływający z Hâvre do Filadelfii? Odjazd nastąpić musiał w pierwszych dniach czerwca 1776 r., skoro pod d. 31 sierpnia memoryał jego do kongresu został już odczytany i do wydziału wojny przekazany 3.

Авторские примечания

1. O drodze do Francyi.
2. O misyi Beaumarchais'go i milionie liwrów.
3. Protokóły Kongresu: memoryał Kościuszki odczytany 31 sierpnia 1776 r.