Kościuszko jako kadet

Jak się w niej sprawował Tadeusz Kościuszko? Dobrze i pilnie. Już w rok po wstąpieniu został awansowany patentem królewskim na chorążego, dnia 20 grudnia 1766 r.; przy rewizyi korpusu w dniu 5 maja 1768 r. znajdował się na liście oficerów i pełnił służbę pod-brygadyera 1.

Kolega Wojciech Konarski opowiadał, że chcąc wstawać o 3-ciej zrana, Kościuszko przywiązywał sobie sznurek do ręki lewej, aby stróż, przechodząc korytarzem, mógł pociągnąć i obudzić go. Z wieczora zaś dla odpędzenia snu mył się lub wstawiał nogi do zimnej wody 2. Stosował zatem na praktyce ów znany nam z kajetu przepis filozofii obyczajów o zwyciężaniu siebie.

Paszkowski wie, że koledzy nazywali go „szwedem", upatrując w nim porywczość, chytrość i upór Karola XII, a nadto opowiada, że gdy Gozdzki, wojewoda podlaski, uraził jednego z kadetów, Kościuszko stanął na czele obrażonych, a tłómaczenie jego przed królem było wypowiedziane tak zasadnie, iż Gozdzki musiał kadetów przeprosić 3.

Po złożeniu ostatnich egzaminów Kościuszko został przy korpusie jako oficer płatny. „Regestr Expensy miesięcznej Korpusu Kadetów" wykazuje:

Widzimy stąd, że Kościuszko odrazu po opuszczeniu ławy uczniowskiej otrzymał możliwie najwyższe stanowisko między oficerami korpusu, zapewne komendanta dywizyi, z płacą dwakroć prawie większą od kapitanów. Wtedy miał już rangę kapitana 4. Niema zatem wątpliwości, że Rada Korpusu zaleciła go królowi do wysłania za granicę, jako stypendystę. My zaś orzec możemy, że Kościuszko był nietylko celującym, ale najpierwszym i najznakomitszym ze wszystkich kadetów, jakich wychował Korpus przez cały ciąg swego istnienia aż do 1794 roku.

Авторские примечания

1. Rewizya korpusu, 5 maja 1768 r.
2. Wspomnienie kolegi Wojciecha Konarskiego.
3. Anegdota Paszkowskiego o zajściu z wojewodą Gozdzkim.
4. O randze kapitana.