Rzeczpospolita za Augusta III

Ludwik Tadeusz Kościuszko Siechnowicki, pisarzewicz brzeski, obejmował spadek po ojcu i zaczynał życie obywatelskie niedługo po owym sejmie „niemym" 1717 r., który upamiętnił się uchwaleniem „punktualnej płacy wojska" 18.000 na Koronę i 6.000 na Litwę, tj. zwinięciem tej siły zbrojnej, jaką Rzeczpospolita wytworzyła w XVII wieku, rozbrojeniem kraju wśród mocarstw, wysilających się na tworzenie i wydoskonalenie krociowych armij. Już ta jedna uchwała wystarcza do zrozumienia niedołęstwa umysłowego i demoralizacyi charakterów w pokoleniu owoczesnem, boć pobudką do tego samobójczego postanowienia było skąpstwo na podatki, maskowane teoryą quasi-polityczną, że Polska, nikomu zaborami nie zagrażająca, musi być przez całą Europę utrzymywaną 1.

W walce „pomiędzy Majestatem a Wolnością" (inter Majestatem et Libertatem) szlachta odniosła Pyrrusowe zwycięstwo: obaliła majestat narodu i wyjęła z fundamentów swojej Rzeczypospolitej ofiarę z krwi i mienia. Zwała się jeszcze stanem rycerskim, ale już nie pełniła służby rycerskiej; „liczyła kopy" na polach dóbr swoich, a karabele nosiła dla burd sejmikowych.

Skarb otrzymywał dochody tylko z kwarty, ceł coraz uboższych i pogłównego żydowskiego, razem niespełna milion złotych na Koronę, a kilkakroć sto tysięcy na Litwę, co jest prawie zerem w porównaniu z dochodami państw innych. Liczne były sądy, ale sprawiedliwość zależała od protekcyi możnych, od intryg stronniczych, od poczęstunków, a czasem i od pieniężnych datków. Rzadko się zdarzył taki deputat, który nie wziął od interesanta 100 czerwonych złotych za kreskę przy wyrokowaniu 2. Od r. 1726 aż do 1764 księga praw zapisała konstytucye dwóch tylko sejmów: koronacyjnego 1733 i ordynaryjnego 1736.

Авторские примечания

1. O sejmie „niemym" 1717 r. i teoryi równowagi politycznej.
2. O przekupstwie deputatów trybunalskich.