Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 241, с. 454-455
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 454-455
Оригинал (по-польски)
nego (1 1/2 pr.) i ogrodu (1 pr.) w północnej pierzei rynkowej (w miejscu współcześnie istniejącego tam kościoła parafialnego św. Trójcy), 12-prętowego obszernego placu, którym wynagrodzono Herartów za wzięte ich parcele przy rynku Nowego Miasta pod budowę bernardyńskiego nowego klasztoru i kościoła św. Marka, 1 wł. ziemi wśród pól miejskich, 2 karczem — piwnej i gorzałczanej1267,
Najwidoczniej po ojcu służbę puszkarską odziedziczył syn Cherubin, bo w 1576 r. puszkarze — Stanisław i Cherubin Herartowicze posiadali mająteczek Szelągówkę: Jest też przy Tykocinie kilka włók rzeczonych Selagowo, które są oddane za rozkazaniem KJM Stanisławowi i Cherubinowi Herartowiczom na służbie puszkarskiej, z których tę służbę puszkarską, w zamku tykocińskim powinni służyć1268,
Jeszcze przez kilkanaście lat po śmierci Stanisława Herarta w użyciu był jego sygnet, z literami „SE” (Stanisław Erhard), służący do zaprzysięgania poboru płaconego przez okolicznych ziemian i plebana tykocińskiego Stanisława Fogelwedera 151,
HERMANOWSKI JAN, ristmistrz i hercarz JKM
W starostwie tykocińskim osiadł hercarz i ristmistrz królewski Jan Hermanowski. Trudnił się płatnerstwem i zdobieniem broni1270. Wywodził się pewnie ze wsi bojarskiej Hermany w dobrach tykocińskich. Po raz pierwszy Hanus Hermanowski wymieniony został 20 У 1563 r. w Regestcie szlachty parafii tykocińskiej wyprawy na służbę wojenną, pisanym w tykocińskim grodzie, gdzie stwierdzono: z Radul Hanus Hermanowski helr|cary KJMci1269
z wł. 10 stawi konia 1271. Sprawowanie królewskiego serwitoriatu nie zwalniało go z takich obowiązków, które ciążyły na innych bojarach mieszkających w tej włości. Dokumentem wystawionym w Grodnie 8 V 1567 r. Zygmunt August utsciwego Hanusza Hermana ristmistrza, a hercarza i sługę naszego samego, żonę i potomki jego mężczyńskiego rodzaju wiecznemi czasy póki potomstwa jego stawać będzie od przysądów, a jurysdykcji zamku naszego tykockiego wyzwolili i wyjęli. Odtąd Hermanowscy sądzić się mieli nie przed starostą, a przed samym królem bądź jego komisarzami 1272,
Zachowała się korespondencja, jaką władca przesyłał temu serwitorowi z Warszawy: 13 XI 1568 r., 1 М, 29 VIII, 30 X 1570 r. i 1 Ш 1572 r. W jednym z listów pisze król, że przesyła do przechowania na zamku tykocińskim pancerze roboty płatnerza królewskiego. 29 VIII 1570 r. król dał heczarzowi: zbroję płytową złożoną z napierśnika i naplecznika, keczowaną i pozłocistą, rząd [na konia] do niego takichże cętek, aksamitny, czerwony, rurę t inne rusznice drobiazgi, drewnianą tarczę tzw. rondellę, w suknie zielonym, takiejże roboty1273. W innym liście król polecał mu obejrzenie sreber królewskich popsutych przez Gdańszczan 1274.
Nadanie ziemi w Radulach, w starostwie tykocińskim było widocznie pierwotnie krótkoterminowe. Król 9 VIII 1568 r. w Knyszynie wystawił privilegium iure feudi super 10 mansos agri in villa Radule versus arcen Tykocinensem iacentem honesto Hanulo Herman rotmagistro datum!5”. Prócz działu w Radulach inwentarze starostwa tykocińskiego z 1571 r. wzmiankują o jego posesji miejskiej, która znajdowała się we wschodniej pierzei rynku tykocińskiego, w miejscu gdzie dziś usytuowany jest kościół parafialny 1276, Jan Hermanowski hercarz królewski zm. przed 1576 r., bowiem w tym roku pisano: z tychże Radul, z wł. 10 Hermanowskich stawią konia 1 na służbę wojenną1277. W 1580 r. w Radulach szl. Mateusz Hermanowski, syn nieżyjącego już Jana, trzymał 2 1/2 wł. szlacheckie i 1 1/2 wł. osiadłej, zaś szl. Lenart syn Macieja 2 wł. szlacheckie1278, Pozostałe 5 wł. było1275
Сноски
1267 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4, К. 7 i 19.
1268 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 100.
1269 p, Piekosiński, Wypisy heraldyczne, s. 9.
1270 7, Gloger, Encyklopedia staropolska, t. II, s. 241, niesłusznie objaśnił, że hecarz to ten, kto dla zabawienia publiczności w przebraniu cudacznym objeźdża ulice miasta konno z muzyką, w rzeczywistości termin ten określał płatnerza. Na tę omyłkę zwróciła mi uwagę prof. dr Barbara Bartnicka, pisząc: chcę dorzucić sprostowanie co do rozumienia wyrazu hecarz w XVI w. (z niemieckiego Gtzen — o robocie na kruszcu i ogółem o polerowaniu. Hecowano więc zbroje. „Słownik” Doroszewskiego podaje drugie dawne znaczenie tego czasownika — wypalać desenie na metalu za pomocą gryzących płynów i ilustrując je cytatem z В. Gembarzewskiego: „W inwentarzach ówczesnych spotykamy następujące części uzbrojenia: zbroje (spuszczane i hecowane)... zbroje od młotka pojedynkowe, „szmelcowane” i podając etymologię: niemieckie „dzen = wytrawiać, wypalać kwasem”. Tak więc niesłusznie posądziliśmy imć pana Hermanowskiego o to, że był wesołkiem KJM. Ł. Górnicki wymienia hercarza między obsługą twierdzy tykocińskiej. Por. Z. Dunin-Kozicki, Nieznane pismo....
1271 ĄAGAD Warszawa, Arch. Roskie (sygn. dawna 120/12); ODZ Warszawa, Teki Glinki, nr 290, s. 9.
1272 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 40, s. 363-364.
1273 BAN Kórnik, nr 250, К. 99 у.
1274 BAN Kórnik, nr 250, k. 71, 95v-96, 101v-102. Por. Katalog rękopisów staropolskich Biblioteki Kórnickiej, t. II, s. 423-436.
1275 АР Białystok, Kamera, nr 155 A, k. 225v.
1276 АСАР Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 41 7.
1277 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 99 i 102. -
1278 Ад. Jabłonowski, Podlasie, cz. 1, s. 121; F. Piekosiński, Wypisy heraldyczne, s. 10.
Перевод на русский (машинный)
(1 1/2 до н.э.) и сад (1 до н.э.), в северной рыночной части (на месте существующего там приходского костела Святой Троицы), 12-этажной обширной площади, которой герарты были вознаграждены за их участки на рынке Нового города под строительство нового монастыря и церкви св.1267,
Видимо, от отца Пушкарскую службу унаследовал сын Херубин, потому что в 1576 году банкиры Станислав и Херубин Герартовичи владели собственностью Шельонговка: есть также у Тыкоцина несколько волок, упомянутых Селагово, которые отданы по приказу ЕКВ Станиславу и Херувику Герартовичам на службе в Замке.1268,
Еще в течение нескольких лет после смерти Станислава Герарта использовалось его кольцо, с буквами «SE» (Станислав Эрхард), служащее для присяги на призыве, уплачиваемом окрестными землянами и плебаном тыкоцинским Станиславом Фогельведером 151,
ГЕРМАНОВСКИЙ ЯН, РИСТМИСТЕР И ГЕРКАРС JKM
В Тыкочинском старосте поселился герцор и королевский ристовщик Ян Германовский. Он занимался платёжным делом и оружейной ювелирной фурнитурой1270. Происходил, вероятно, из боярской деревни Херманы в тыкочинских имениях. Впервые Ханус Германовский был заменен 20 У 1563 г. в Регесте шляхты прихода тикоцинского похода на военную службу, написанном в тыкочинском городе, где было обнаружено: из Радула Ханус Германовски helr|Цари КДЖМчи1269
С 10 кон.1271. Назначение королевского сервитута не освобождало его от обязанностей, которые возлагались на других бояр, проживающих в этой земле. Документом, выданным в Гродно 8 V 1567 г. Сигизмунд Август утлицкий Ханюс Герман Отличился от хозяина и слуги нашего самого, жены и потомков его мужского рода вечными временами, пока его потомки будут освобождены от правосудия.1272,
Сохранилась корреспонденция, которую король посылал этому сервитуту из Варшавы: 13 XI 1568 г., 1 М, 29 VIII, 30 X 1570 г. и 1 Ш 1572 г. В одном из писем король пишет, что отправляет на хранение в тикочинский замок броню работ королевского оружейника. 29 августа 1570 г. король подарил гечеру: пластинчатую броню на пьедестал.1273. В другом письме король рекомендовал ему посмотреть на королевское серебро, испорченное Гданчанами1274.
Предоставление земли в Радулах, в Тыкоцинском старостве, по-видимому, первоначально было краткосрочным. Король 9 августа 1568 года в Кнышине поставил привилегию iure feudi super 10 mansos agri in villa Radule versus arcen iacentem honesto Herman rotmagistro date!5».1276Ян Германовский Герцогиня умер до 1576 года, потому что в этом году: из тех же Радул, из 10 Германовских поставить лошадь 1 на военную службу.1277. В 1580 г. в Радулах Ш. Матеуш Германовский, сын уже умершего Яна, держал 2 1/2 ил. дворянскую и 1 1/2 ил. оседлую, а ш. Ленарт сын Мацея 2 ил. дворянскую1278Остальные пять были1275
Сноски
1267 AGAD Варшава, АСК, dz. LVI, No T-4, К. 7 и 19.
1268 Подляского воеводства 1570 и 1576, с. 100.
1269 П.Пекосинский, Геральдические выписки, с. 9.
1270 Глогер, Древняя польская энциклопедия, том II, стр. 241, неправильно объяснял, что гекарь это тот, кто для развлечения публики в чудотворном виде объезжает улицы города на лошадях с музыкой, на самом деле этот термин определял оружейник. На эту ошибку обратило внимание проф. доспехи от молотка дуэльные, слитые” и подавая этимологию: немецкий dzen = травить, обжигать кислотой”. Так что мы ошибочно полагали, что имение г-на Германовского о том, что он был веселым К.Я. Л. Гурницкий называет герцаря между службой тикоцинской крепости. Ср. З. Дунин-Козицкий, Неизвестный
1271 AGAD Варшава, Arch. Roskie (бывший 120/12); ODZ Варшава, Teki Glinki, No 290, стр. 9.
1272 Варшавская АГАД, Капициана, No 40, с. 363-364.
1273 Банк Курник, No 250, К. 99 у.
1274 BAN Kórnik, No 250, k. 71, 95v-96, 101v-102. Ср. Каталог старопольских рукописей Kórnická Biblioteka, том II, стр. 423-436.
1275 АР Белосток, Камера, No 155 А, к. 225v.
1276 Варшава, АСК, д., No Т-4, К. 41 7.
1277 Подляского воеводства 1570 и 1576, с. 99 и 102.
1278 . Яблоновский, Подляшье, ч. 1, с. 121; Ф. Пьекосинский, Геральдические Выписки, с. 10.