Костюшко, разворот 76 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

[s. 118]

i przekonanie, nigdy zaś przez gwałt i przemoc, a zatem wszyscy ludzie mają równe prawo do wolnego praktykowania jej (to free exercise it) wedle wskazówek własnego sumienia; jest przeto wzajemnym obowiązkiem wszystkich, aby świadczyli jedni drugim chrześcijańską wyrozumiałość, miłość i miłosierdzie". Przytoczywszy całkowity tekst deklaracyi w tomie VIII swojej Historyi Stanów Zjednoczonych, Bancroft wnioskuje, że Wirginia zaczerpnęła wygłoszone tu zasady nie z wywodów historycznych przeszłości, nie z tradycyi angielskiej, nie z t. zw. aktów tolerancyjnych, lecz z natury i z rozumu, a tym sposobem zdobyła się na przedstawienie światu wzorów urządzenia życia publicznego na podstawie prawa i równej wolności dla wszystkich ludzi.

3) Na wniosek Ryszarda Henryka Lee Kongres postanowił zerwać węzły państwowe i łączność polityczną kolonij z Anglią. Akt niepodległości Stanów Zjednoczonych (United States), zredagowany przez młodego Tomasza Jeffersona, poprawiony przez Franklina i Adamsa, został przyjęty o południu 4 lipca jednomyślnie (nemine contradicente), odczytany z rozkazu Waszyngtona wszystkim brygadom przed frontem dnia 9 lipca w Nowym Yorku, następnie ogłoszony ludowi z ambon po kościołach i z trybun we wszystkich zgromadzeniach.

Więc natychmiast po wylądowaniu Kościuszko mógł już czytać takie wyrazy: „Uważamy za niezbite i oczywiste następne prawdy: że wszyscy ludzie stworzeni zostali równymi sobie; że Stwórca udzielił im pewnych praw niezbywalnych, w rzędzie których na pierwszem miejscu postawić należy prawo do życia, do wolności i do poszukiwania szczęścia; że, w celu zapewnienia sobie tych praw, ludzie ustanowili między sobą rządy, których władza wypływa z woli rządzonych; że, ilekroć jakakolwiek forma rządu sprzeciwia się celowi, w jakim była ustanowioną, naród ma prawo zmienić ją zupełnie i ustanowić rząd nowy... Dzieje teraźniejszego panowania w W. Brytanii są jednym ciągiem niesprawiedliwości i przywłaszczeń, dążących jawnie do rozciągnienia nad temi osadami nieograniczonej tyranii". Nastę-

[s. 119]

powało w 28 punktach wyliczenie faktów inkryminowanych, a potem konkluzya: „Musimy zatem uledz konieczności, która nakazuje nam oderwać się od nich i uważać ich (Brytańczyków) odtąd, jako i resztę rodzaju ludzkiego: za wrogów w wojnie, za przyjaciół w pokoju. Wskutek tego wszystkiego, my, przedstawiciele Stanów Zjednoczonych Ameryki, zgromadzeni na Ogólny Kongres, biorąc na świadka Najwyższego Sędziego, któremu znana jest prawość naszych zamiarów, ogłaszamy uroczyście w imieniu zbożnego ludu tych osad, iż te Zjednoczone Osady są i mają prawo być państwami wolnemi i niepodległemi; że wyzwolone są z pod posłuszeństwa wszelkiego królowi W. Brytanii; że wszelki węzeł zależności politycznej pomiędzy niemi i państwem W. Brytanii jest i powinien być ostatecznie zerwanym i że, jako państwa wolne i niepodległe, mają one pełne prawo prowadzić wojnę, zawierać pokój i przymierza, ustalać handel, tudzież przedsiębrać to wszystko, co leży w granicach możności państw niezależnych. Pełni zaś ufności w opiekę Opatrzności Boskiej, zobowiązujemy się do poparcia niniejszego oświadczenia życiem naszem, mieniem i honorem" ²⁵⁸).

Każdy wyraz tego wiekopomnego aktu był dla Kościuszki zupełnie zrozumiałym; chociaż w obcem, angielskiem brzmieniu, dźwięczał w duszy jego jak rodzinna mowa. To zjednoczenie „państw" przypominało mu urzędową formułę rządu polskiego: „we wszystkich państwach Rzeczypospolitej". To poszukiwanie „szczęścia" było wypowiedziane z taką słodyczą w aktach Unii Lubelskiej! A co do wolności, jakichże określeń i żądań nie znalazłoby się w głosach sejmowych i sejmikowych od XVI wieku? Był czas przecie, że i w sprawach religii nie ustępowała Polska pierwszeństwa wirginijczykom. Sam nawet, będąc katolikiem z urodzenia i pierwotnego wychowania, jechał bez odrazy do różnowierców, którzy pociągali go sympatycznemi hasłami społecznego życia.

Mógł chyba nad tem Kościuszko zamyślić się, że z liczby 56 członków Kongresu jeden, jedyny Dickinson odmówił swojego podpisu; niemniej wszakże akt został ogłoszony i był uzna-

Перевод на русский

[с. 118]

и убеждением, никогда же насилием и принуждением, а стало быть все люди имеют равное право на свободное отправление её (to free exercise it) по указаниям собственной совести; посему взаимный долг всех — оказывать друг другу христианскую терпимость, любовь и милосердие». Приведя полный текст декларации в томе VIII своей Истории Соединённых Штатов, Банкрофт заключает, что Виргиния почерпнула провозглашённые здесь начала не из исторических выводов прошлого, не из английской традиции, не из так называемых актов терпимости, но из природы и из разума, и таким образом сумела представить миру образцы устройства общественной жизни на основе права и равной свободы для всех людей.

3) По предложению Ричарда Генри Ли Конгресс постановил порвать государственные узы и политическую связь колоний с Англией. Акт независимости Соединённых Штатов (United States), составленный молодым Томасом Джефферсоном, исправленный Франклином и Адамсом, был принят в полдень 4 июля единогласно (nemine contradicente), прочитан по приказу Вашингтона всем бригадам перед фронтом 9 июля в Нью-Йорке, затем объявлен народу с амвонов по церквам и с трибун во всех собраниях.

Итак, тотчас по высадке Костюшко мог уже читать такие слова: «Считаем неопровержимыми и очевидными следующие истины: что все люди сотворены равными между собою; что Творец наделил их некоторыми неотчуждаемыми правами, в ряду которых на первое место должно поставить право на жизнь, на свободу и на стремление к счастью; что для обеспечения себе этих прав люди установили между собою правительства, власть которых проистекает из воли управляемых; что всякий раз, когда какая-либо форма правления противоречит цели, для которой была установлена, народ имеет право изменить её совершенно и установить новое правление... История нынешнего царствования в В. Британии есть непрерывный ряд несправедливостей и присвоений, явно стремящихся к распространению над этими поселениями неограниченной тирании». Затем сле-

[с. 119]

довало в 28 пунктах перечисление инкриминируемых фактов, а потом заключение: «Должны мы, стало быть, уступить необходимости, которая повелевает нам оторваться от них и считать их (британцев) отныне, как и остальной род человеческий: врагами в войне, друзьями в мире. Вследствие всего этого мы, представители Соединённых Штатов Америки, собравшиеся на Общий Конгресс, призывая во свидетели Верховного Судию, коему ведома правота наших намерений, торжественно объявляем от имени благочестивого народа сих поселений, что сии Соединённые Поселения суть и по праву должны быть государствами свободными и независимыми; что освобождены они от повиновения всякому королю В. Британии; что всякая связь политической зависимости между ними и государством В. Британии есть и должна быть окончательно расторгнута и что, как государства свободные и независимые, имеют они полное право вести войну, заключать мир и союзы, устанавливать торговлю, а также предпринимать всё то, что лежит в пределах возможностей независимых государств. Исполненные же упования на покров Божественного Провидения, обязуемся поддержать настоящее заявление жизнью нашею, имуществом и честью» ²⁵⁸).

Каждое слово этого достопамятного акта было для Костюшки вполне понятно; хотя в чужом, английском звучании, звучало оно в душе его как родная речь. Это соединение «государств» напоминало ему официальную формулу польского правления: «во всех государствах Речи Посполитой». Это искание «счастья» было высказано с такою сладостью в актах Люблинской унии! А что до свободы — каких определений и требований не нашлось бы в сеймовых и сеймиковых голосах с XVI века? Было ведь время, когда и в делах религии не уступала Польша первенства виргинцам. Сам даже, будучи католиком по рождению и первоначальному воспитанию, ехал он без отвращения к иноверцам, которые влекли его симпатичными лозунгами общественной жизни.

Мог разве Костюшко задуматься над тем, что из числа 56 членов Конгресса один, единственный Дикинсон отказал в своей подписи; тем не менее акт был обнародован и был при-