Костюшко, разворот 71 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

[s. 112]

potrzeba wysokiej opieki państwowej. Więc poddali się pod władzę korony angielskiej nawet ci osadnicy, którzy własnemi swojemi siłami zdobyli warunki bytu i z ojczystej ziemi unieśli tylko pamięć przecierpianych prześladowań. Przyznać należy, iż korona używała przyznanej sobie władzy wstrzemięźliwie i rozsądnie: pozostawiła koloniom najrozleglejszy samorząd. Przysyłała wprawdzie gubernatora do strzeżenia swych interesów, lecz ten porozumiewać się musiał ze zgromadzeniem delegatów kolonii, które było jej parlamentem, o tyle różniącym się od angielskiego, że się składało z jednej izby, bez lordów. Nader szczupły personel urzędniczy nie przynęcał mieszkańców pokusami dobrych posad, wysokich płac i odznaczeń. Nie pobierano też żadnych podatków, ponieważ według logiki angielskiej, urobionej na Wielkiej Karcie Swobód z r. 1215, wszelki podatek musiał być przyjęty i uchwalony przez kontrybuentów, a koloniści nie mogli brać udziału w obradach Izby Niższej parlamentu angielskiego z powodu wielkiej odległości, która, przy owoczesnym stanie żeglugi, wymagała blizko pół roku na przewiezienie uniwersałów, zwołujących parlament, i następnie posłów, którzyby jechać mieli na sesyę.

Anglia rościła sobie prawo tylko do zysków handlowych: więc w myśl praktykowanej powszechnie od czasów Ferdynanda i Izabeli polityki kolonialnej wymagała, aby osadnicy amerykańscy sprzedawali swoją produkcyę wyłącznie Anglikom i zakupowali wszelkie potrzebne dla siebie wyroby wyłącznie z fabryk i warsztatów angielskich. Jakkolwiek uciążliwą była ta zasada i dokuczliwemi prawa, przepisywane w tym duchu przez parlament angielski, kolonie poddawały się im bez szemrania, a w czasie wielkiej wojny anglo-francusko-hiszpańskiej 1756—1763 świadczyły nawet swojej macierzy poważne usługi orężne w Kanadzie i w dorzeczu Ohio. W tej wojnie walczył też z Francuzami po stronie Anglików Jerzy Waszyngton. Amerykanom tedy przypada w udziale jakaś cząstka świetnego rezultatu, który wsławił Pitta starszego, t. j. upokorzenia Francyi i zdobytego panowania nad oceanami kuli ziemskiej.

[s. 113]

Ale wnet po zawarciu owego pokoju Paryskiego w 1763 prysła dotychczasowa dobra zgoda pomiędzy macierzą a koloniami. Powodem był przygotowany przez Townshenda, członka ministeryum lorda Bute, bill o podatkach, żądanych od kolonij na pokrycie części długu państwowego i na utrzymanie 10 tysięcy stałego wojska w Ameryce. Koloniści zaprotestowali w imię logiki angielskiej naprzód słowem ustnem i drukowanem, książkami, artykułami szybko mnożących się gazet, rezolucyami zgromadzeń kolonialnych, wysyłaniem do Londynu wymownych rzeczników swoich, a nareszcie zorganizowanym oporem społeczeństwa, szczególnie stowarzyszeniami „synów i cór wolności". Daremnie ministerya zmieniały formę podatku bezpośredniego na stemple, lub cła. Kierownicy oporu rozwinęli nieprzewidywaną pomysłowość w tworzeniu programu działań, a masa ludności niemniej zdumiewającą uległość ich nakazom i zdolność do skupiania sił społecznych. Jak tylko danem było hasło zniweczenia przywozu towarów z Anglii, zaraz tysiące mężczyzn i kobiet wyrzekło się noszenia wykwintnej odzieży, kupowania jedwabiu nawet we wstążkach, picia herbaty, jedzenia baraniny celem zaoszczędzenia wełny na odzież. Wielki wiąz w Bostonie, pod którego konarami schodzili się członkowie stowarzyszeń na narady, stał się słynnem „drzewem wolności"; poborcy nie mogli pełnić swych obowiązków, wyszydzani lub wprost napastowani i wypędzani przez tłumy; okręty angielskie nie były wpuszczane do portów.

Minister lord North chciał już wyrzec się dochodu z projektowanych dawniej podatków. Dla utrzymania powagi rządu obmyślił taką kombinacyę, że pozostanie jedyne cło od herbaty, obliczane rocznie na skromną sumę 12.000 funtów szterlingów, lecz mieszkańcy kolonij będą je płacili fikcyjnie, gdyż dostawczyni herbaty, Kompania Wschodnio-Indyjska będzie pobierała za swój towar cenę zniżoną o 25%. I na to nie zgodzili się koloniści, broniąc już nie interesów pieniężnych, lecz zasady niepłacenia podatków nieuchwalonych. Okazali się godnymi potomkami narodu angielskiego, który nieraz staczał krwawe walki o literę

[Sygnatura dolna: KOŚCIUSZKO. — 8]

Перевод на русский

[с. 112]

потребность в высоком государственном покровительстве. Итак, подчинились власти английской короны даже те поселенцы, которые собственными своими силами добыли условия существования и с родной земли вынесли лишь память о перенесённых преследованиях. Признать следует, что корона пользовалась присвоенною себе властью воздержанно и разумно: оставила колониям обширнейшее самоуправление. Присылала она, правда, губернатора для охраны своих интересов, но тот должен был сноситься с собранием делегатов колонии, которое было её парламентом, отличавшимся от английского лишь тем, что состояло из одной палаты, без лордов. Крайне скудный чиновничий персонал не приманивал жителей соблазнами хороших мест, высоких окладов и отличий. Не взимали также и никаких податей, ибо по английской логике, выработанной на Великой Хартии Вольностей 1215 г., всякая подать должна была быть принята и утверждена плательщиками, а колонисты не могли участвовать в прениях Нижней Палаты английского парламента по причине великой отдалённости, которая при тогдашнем состоянии судоходства требовала около полугода на доставку универсалов, созывающих парламент, и затем послов, которые ехать должны были на сессию.

Англия притязала лишь на торговые выгоды: итак, в духе повсеместно практикуемой со времён Фердинанда и Изабеллы колониальной политики требовала, чтобы американские поселенцы продавали свою продукцию исключительно англичанам и покупали все нужные для себя изделия исключительно с английских фабрик и мастерских. Сколь ни тягостным было это начало и сколь ни докучливыми законы, предписываемые в этом духе английским парламентом, колонии подчинялись им без ропота, а во время великой англо-франко-испанской войны 1756—1763 оказывали даже своей метрополии значительные услуги оружием в Канаде и в бассейне Огайо. В этой войне сражался с французами на стороне англичан и Джордж Вашингтон. Американцам, стало быть, приходится в удел некая доля блистательного результата, прославившего Питта Старшего, то есть унижения Франции и добытого господства над океанами земного шара.

[с. 113]

Но вскоре по заключении того Парижского мира в 1763 г. рухнуло прежнее доброе согласие между метрополией и колониями. Причиною был подготовленный Тауншендом, членом министерства лорда Бьюта, билль о податях, требуемых с колоний на покрытие части государственного долга и на содержание 10 тысяч постоянного войска в Америке. Колонисты запротестовали во имя английской логики сперва словом устным и печатным, книгами, статьями быстро множащихся газет, резолюциями колониальных собраний, посылкою в Лондон красноречивых ходатаев своих, а наконец организованным сопротивлением общества, особенно обществами «сынов и дочерей вольности». Тщетно министерства меняли форму прямой подати на гербовый сбор или пошлины. Руководители сопротивления развили непредвиденную изобретательность в создании программы действий, а масса населения — не менее изумительную покорность их предписаниям и способность к сосредоточению общественных сил. Едва только дан был лозунг уничтожения ввоза товаров из Англии, тотчас тысячи мужчин и женщин отреклись от ношения изысканной одежды, покупки шёлка даже в лентах, питья чая, употребления баранины ради сбережения шерсти на одежду. Большой вяз в Бостоне, под ветвями которого сходились члены обществ на совещания, стал знаменитым «древом вольности»; сборщики не могли исполнять своих обязанностей, осмеиваемые или прямо подвергаемые нападениям и изгоняемые толпами; английские корабли не впускались в порты.

Министр лорд Норт хотел уже отказаться от дохода с прежде проектированных податей. Для поддержания достоинства правительства измыслил он такую комбинацию, что останется одна лишь пошлина на чай, исчисляемая ежегодно в скромную сумму 12.000 фунтов стерлингов, но жители колоний будут платить её фиктивно, ибо поставщица чая, Ост-Индская Компания, будет брать за свой товар цену, сниженную на 25%. И на это не согласились колонисты, защищая уже не денежные выгоды, а начало неуплаты неутверждённых податей. Оказались они достойными потомками английского народа, который не раз вёл кровавые битвы за букву

[Нижняя сигнатура: KOŚCIUSZKO. — 8]