Костюшко, разворот 62 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

[s. 96]

tymczasem do takiej wysokości, że wszyscy wierzyciele wystąpili przed sądem we wrześniu 1777 roku ²²²). Wyrokiem trybunału z dnia 18 sierpnia 1779 r. skazany na zapłacenie 41.700 złp. Józef cały swój majątek utracił. W r. 1779 d. 9 października, stanąwszy w grodzie brzeskim, oddał swoje Siechnowicze pod konkurs i taksę kredytorom, gdyż ogół długów dosięgnął ogromnej sumy 83520 złp. ²²³). Podzielili się całym dobytkiem Bieniecki i Karol Żółkowski ²²⁴). Zapewne odprzedał swój tytuł obożnego, gdyż w roku 1780 nazywają go akta urzędowe ex-obożnym ²²⁵).

Do poznania charakteru Józefa Kościuszki, przyda się bardzo następny list stryjecznego stryja:

D. 22 martij 78 a. w Sław(inku). Na trzy listy odpowiadam w krótkości słów dla mego teraz zatrudnienia... Względem osoby Wm Pana moje projekta pełzną. Życzyłem i życzę zabrać się do stanu duchownego. Gdy igrzysko fortuny ponosisz, czyż nie lepiej służyć Bogu, a mieć pewny i uczciwy sposób do życia, niżli wiatry światowe pędzić i puszczać się na morze bez żaglów, steru i kotwicy, nie mając nawet pewnie zamierzonego portu? Lepiej tedy to ciało umartwić, które i od świata będzie martwione, a mieć spokojność życia i docześnie, i wiecznie... Nareszcie zatowarzysz się pod poważną chorągiew zaciągnąć i tak mizerne w oszczędności trawić życie, a ze sprzecznych myśli żadnego dla siebie nie czynić pochlebstwa, które w tę nieszczęśliwą Wm Pana zapędziły sytuacyę. JW. Wołodkowic, metropolita już umarł, ale i teraźniejszy podobnie potrafi żydowi dawać protekcyę. Bywaj zdrów; wszelkiego dobra od Boga życzę, jak szczerze jestem WM Pana sercem kochającym stryjem J. N. Kościuszko Siechnowicki mp.

Pan Józef rady tej nie usłuchał: do stanu duchownego nie wszedł, spokojności życia „docześnie i wiecznie" nie osiągnął. Zapewne nie osiągnąłby w żadnym stanie. Posuwać dalej badań nad jego charakterem nie warto. Byłto tuzinkowy szlachcic, lichy człowiek.

[s. 97]

Lubo katastrofa nie nastąpiła jeszcze, lecz Tadeusz znalazł interesa niepodzielonego majątku w groźnym stanie, a stosunek z Józefem tak przykry, że zamieszkanie w Siechnowiczach stało się niemożliwem. Musiał szukać dachu u krewnych. Główną stacyę obrał sobie w Sławinku, pod Lublinem, gdzie mieszkał, zapewne jako dzierżawca zastawny, znany już nam z niejednokrotnych wzmianek Jan Nepomucen Kościuszko Siechnowicki ²²⁶). Bywał też u sióstr, które mieszkały również opodal od Kobrynia i Siechnowicz przy mężach swoich. Estko dzierżawił od Sapiehów Dołholiskę w parafii Wisznickiej przy granicy z Koroną, a Żółkowski wieś Kuzawkę nad Bugiem, należącą do dóbr Sławatyckich.

Urzędownie pozwał Tadeusz brata Józefa do obrachunku z pobieranych od śmierci matki dochodów i do przeprowadzenia działu Siechnowicz. Otrzymał w odpowiedzi na to wezwanie: 1) Regestr kalkulacyi intraty i całego prowentu z lat pięciu 1769—1774, datowany w pierwszych dniach marca 1775 roku, znany już nam z rozdziału III-go (odsyłacz nr. 163), a wykazujący naogół zaledwo 7863 złp., a więc przeciętnie po 1573 złp. na rok z obydwóch części Siechnowicz, czyli po 787 złp. na jedną schedę i 2) Regestr własnemi pieniędzmi przez Józefa Kościuszkę... zastępowanych potrzeb i całego w swoim gatunku powinnego ex fundis dóbr Siechnowicz opłacywania od r. 1768 mca Junii 24 dnia w r. 1775 tegoż miesiąca i dnia kończącego się końcem jeneralnego pomiarkowania się i zaspokojenia się z WJP. Tadeuszem Kościuszko ex ante Miecznikowiczem wdztwa brzes. ad praesens Kapitanem Korpusu Kadetów JKMci i Rzeczypospolitej, bratem rodzonym". Rezultat obrachunku tego z d. 6 marca 1775 r. był przerażający, wykazywał bowiem należytość „do oddania i zapłacenia" Józefowi przez Tadeusza 39.132 złp. gr. 9, a pozycye szczegółowe i rachunek procentów po 9% tak przesadne, że Tadeusz zaniósł do grodu brzeskiego manifest protestujący pod d. 24 czerwca 1775 r. i wezwał życzliwego sobie Jana Nepomucena Kościuszkę do polubownego rozsądzenia wszystkich pretensyj ²²⁷).

[Sygnatura dolna: KOŚCIUSZKO. — 7]

Перевод на русский

[с. 96]

тем временем до такой высоты, что все кредиторы выступили в суде в сентябре 1777 года ²²²). Приговором трибунала от 18 августа 1779 г. присуждённый к уплате 41.700 злп., Иосиф всё своё состояние утратил. В 1779 г. 9 октября, представ в брестском гроде, отдал он свои Сехновичи под конкурс и таксу кредиторам, ибо общая сумма долгов достигла огромной суммы 83520 злп. ²²³). Разделили всё имущество Бенецкий и Кароль Жулковский ²²⁴). Вероятно, перепродал он свой титул обозного, ибо в 1780 году официальные акты называют его экс-обозным ²²⁵).

Для познания характера Иосифа Костюшки весьма пригодится следующее письмо двоюродного дяди:

Д. 22 марта 78 г. в Слав(инке). На три письма отвечаю кратко словами по причине нынешней моей занятости... Относительно особы вашей милости замыслы мои никнут. Желал я и желаю, чтобы вы обратились к духовному званию. Коль скоро игру фортуны терпите, не лучше ли служить Богу и иметь верный и честный способ к жизни, нежели гнаться за мирскими ветрами и пускаться в море без парусов, руля и якоря, не имея даже верно намеченной пристани? Лучше посему то тело умертвить, которое и от мира будет умерщвлено, и иметь спокойствие жизни и временно, и вечно... Наконец, сотоварищем под почтенную хоругвь записаться и столь скудную в бережливости вести жизнь, а из противоречивых мыслей никакой себе не творить лести, каковая в это несчастное вашей милости положение вас загнала. Его милость Володкович, митрополит, уже умер, но и нынешний подобным же образом сумеет еврею давать протекцию. Будьте здоровы; всякого добра от Бога желаю, как искренне есмь вашей милости сердцем любящим дядею Я. Н. Костюшко Сехновицкий соб. рук.

Пан Иосиф совета этого не послушал: в духовное звание не вступил, спокойствия жизни «временно и вечно» не достиг. Вероятно, не достиг бы его ни в каком звании. Продолжать далее исследование его характера не стоит. Был это заурядный шляхтич, дрянной человек.

[с. 97]

Хотя катастрофа ещё не наступила, но Тадеуш нашёл дела неразделённого имения в грозном состоянии, а отношения с Иосифом столь неприятными, что проживание в Сехновичах стало невозможным. Пришлось ему искать крова у родных. Главною стоянкою избрал он себе Славинок, под Люблином, где жил, вероятно как залоговый арендатор, известный уже нам по неоднократным упоминаниям Ян Непомуцен Костюшко Сехновицкий ²²⁶). Бывал он также у сестёр, которые жили также неподалёку от Кобрина и Сехнович при мужьях своих. Эстко арендовал у Сапег Долголиску в Вишницком приходе при границе с Короною, а Жулковский — деревню Кузавку над Бугом, принадлежащую к Славатицким имениям.

Официально позвал Тадеуш брата Иосифа к отчёту в получаемых со смерти матери доходах и к проведению раздела Сехнович. Получил в ответ на этот вызов: 1) Реестр исчисления дохода и всего прибытка за пять лет 1769—1774, датированный первыми днями марта 1775 года, известный уже нам из главы III (сноска № 163) и показывающий в общей сложности едва 7863 злп., а стало быть в среднем по 1573 злп. в год с обеих частей Сехнович, то есть по 787 злп. на одну долю, и 2) Реестр «собственными деньгами Иосифом Костюшкою... замещённых нужд и всей в своём роде должной ex fundis имений Сехнович уплаты с 1768 г. месяца июня 24 дня по 1775 г. того же месяца и дня заканчивающегося концом генерального соглашения и удовлетворения с его милостью паном Тадеушем Костюшкою, ex ante мечниковичем воеводства брест., ad praesens Капитаном Кадетского Корпуса ЕКВ и Речи Посполитой, братом родным». Результат этого расчёта от 6 марта 1775 г. был устрашающим, ибо показывал долг «к отдаче и уплате» Иосифу от Тадеуша в 39.132 злп. 9 гр., а статьи подробные и расчёт процентов по 9% столь преувеличенные, что Тадеуш подал в брестский грод протестующий манифест 24 июня 1775 г. и призвал благорасположенного к себе Яна Непомуцена Костюшку к полюбовному разбору всех претензий ²²⁷).

[Нижняя сигнатура: KOŚCIUSZKO. — 7]