Костюшко, разворот 40 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

[s. 54]

z wsią o 13 chatach. Miewał on zatargi z wierzycielem i zastawniczym posesorem swoim, Faustynem Kościuszką, ale i tego przeżył, a wróciwszy z Polesia, osiadł tu na stare lata. Z nim to zawiązały się układy, które zakończyły się aktem sprzedaży, zeznanym d. 20 czerwca 1768 r. przez Dawida na rzecz „synowców" (tak!) Józefa i Tadeusza Kościuszków Siechnowickich, oraz intromisyą ich w d. 17 lipca t. r. „za sumę 40.000 złp. w złocie ważnym oddaną i odliczoną" ¹⁵⁹).

Do pokrycia tego szacunku wypadło dopożyczyć 4.000 złp.; więc kapitał, po ś. p. Ludwiku pozostały, zmalał do 36.000 złp.

Tekla Kościuszkowa w chwili ukończenia tej tranzakcyi już nie żyła. Choroba jej zaczęła się na wiosnę 1767 r. Żadnego z synów nie miała przy sobie: Tadeusz był daleko, w Warszawie; Józef uwijał się może po Nowogródku przy swojej funkcyi deputackiej. Pojechała więc do Brześcia szukać rady Millera, doktora nadwornego przy Flemingu. Podratowawszy się trochę, podyktowała list do „najukochańszego" swego Józefka, żądając wiadomości o jego zdrowiu i powodzeniu. Potem własną ręką dopisała się: „Dziecię moje najmilsze! Nie wiesz o mnie i nic nie piszesz, jak się mam. Byłam bez nadziei życia. Bóg mię dla was zachował, gdybym wam swojem błogosławieństwem na tym świecie błogosławiła. Jestem w Brześciu na kuracyi; nie wiem, co maj pokaże. Imć Pan Miller deklaruje..." Niema zakończenia; tylko pod dyktowaną częścią listu podpis „Tekla Kościuszkowa MWB." ¹⁶⁰).

Zdaje się, że zdrowia już nie odzyskała, umarła bowiem przed czerwcem 1768 r. Tadeusz nie był obecny przy jej zgonie. Grzebał ją najukochańszy Józef i wykazał w „regestrze" swoim „na podzwonne, kondukt, pogrzeb i różne odprawowane msze święte" aż 2.000 złp., lecz temu obliczeniu ekspensy pogrzebowej nie wierzył Nepomucen Kościuszko bez zaprzysiężenia ¹⁶¹).

[s. 55]

ROZDZIAŁ III.

Dziedzictwo dwu braci.

Pracą, rozumem, zabiegliwością Ludwika Tadeusza, a gospodarnością Tekli małżonków Kościuszków zebrana w jedną masę dostała się synom połowa naddziadowskich Siechnowicz, cała Federowszczyzna z dwoma dworami i 31 rodzinami chłopów, rozmieszczonemi w kilku wioskach.

Pierwszy dwór znajdował się w pobliżu znanej nam kaplicy z grobami kilku członków rodu. Od niej prowadziła ulica do wrót zamczystych; dla pieszych służyła do wnijścia furtka z daszkiem. Dziedziniec był oparkaniony sztachetami nowemi, sady i ogrody — żerdziami, pastewnik — chróstem. Dom mieszkalny z gankiem miał po prawej stronie, idąc z sieni, izbę stołową o czterech w drzewo oprawnych oknach, z kominkiem i piecem kaflowym zielonym; przy niej pokój o trzech oknach w ołów oprawnych, z okiennicami i apteczka o jednem oknie, również w ołów oprawnem; z sionki były drzwi do sadu i do kuchni, która się usadowiła w samym środku domu, za sienią wchodową. Po lewej zaś stronie domu znajdowała się duża izba o czterech oknach, w drzewo oprawnych, z kominkiem, piecykiem „krzyżowym" i piecem z kafli zielonych i komora o dwóch oknach, w drzewo oprawnych, komunikująca się z kuchnią.

Перевод на русский

[с. 54]

с деревнею о 13 хатах. Имел он тяжбы с кредитором и залоговым посессором своим, Фаустином Костюшкою, но и того пережил, а вернувшись из Полесья, осел здесь на старости лет. С ним и завязались переговоры, окончившиеся актом продажи, засвидетельствованным 20 июня 1768 г. Давидом в пользу «племянников» (так!) Иосифа и Тадеуша Костюшков Сехновицких, и интромиссией их 17 июля того же года «за сумму 40.000 злп. золотом весовым отданную и отсчитанную» ¹⁵⁹).

На покрытие этой оценки пришлось призанять 4.000 злп.; итак, капитал, по покойном Людвике оставшийся, умалился до 36.000 злп.

Текля Костюшкова в минуту завершения этой сделки уже не жила. Болезнь её началась весною 1767 г. Ни одного из сыновей не имела она при себе: Тадеуш был далеко, в Варшаве; Иосиф хлопотал, быть может, по Новогрудку при своей депутатской функции. Поехала она посему в Брест искать совета Миллера, надворного доктора при Флеминге. Поправившись немного, продиктовала письмо к «наилюбезнейшему» своему Юзефку, требуя известий о его здоровье и благополучии. Затем собственною рукою приписала: «Дитя моё милейшее! Ты не знаешь обо мне и ничего не пишешь, как я себя чувствую. Была я без надежды на жизнь. Бог меня для вас сохранил, дабы я вам своим благословением на этом свете благословила. Я в Бресте на лечении; не знаю, что май покажет. Его милость пан Миллер объявляет...» Окончания нет; лишь под продиктованною частью письма подпись «Текля Костюшкова МВБ» ¹⁶⁰).

Кажется, здоровья она уже не вернула, ибо умерла до июня 1768 г. Тадеуш не присутствовал при её кончине. Хоронил её наилюбезнейший Иосиф и показал в «реестре» своём «на поминальный звон, кондукт, погребение и разные отслуженные святые мессы» целых 2.000 злп.; но этому исчислению похоронных издержек не верил Непомуцен Костюшко без приведения к присяге ¹⁶¹).

[с. 55]

ГЛАВА III.

Наследство двух братьев.

Трудом, разумом, рачительностью Людвика Тадеуша и хозяйственностью Текли, супругов Костюшков, собранная в одну массу, досталась сыновьям половина прадедовских Сехнович, вся Фёдоровщизна с двумя дворами и 31 крестьянскою семьёю, размещённою в нескольких деревнях.

Первый двор находился вблизи известной нам часовни с гробницами нескольких членов рода. От неё вела улица к запирающимся воротам; для пеших служила ко входу калитка с навесом. Двор был обнесён новым штакетником, сады и огороды — жердями, выгон — хворостом. Жилой дом с крыльцом имел по правую сторону, если идти из сеней, столовую избу о четырёх окнах в деревянных рамах, с камином и печью изразцовою зелёною; при ней комната о трёх окнах в свинцовых рамах, со ставнями, и аптечка об одном окне, также в свинцовой раме; из сенцев были двери в сад и в кухню, которая расположилась в самой середине дома, за входными сенями. По левую же сторону дома находилась большая изба о четырёх окнах в деревянных рамах, с камином, печкою «крестовою» и печью из зелёных изразцов, и камора о двух окнах в деревянных рамах, сообщающаяся с кухнею.