Костюшко, разворот 36 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

[s. 50]

tentowawszy się... resztę sumy 15.000 złp. ... w roku teraźniejszym 1759 dnia 24 mca junii przyjąć, prawo zastawne wrócić... i kwitować opisałaś się.... przeto obwieszczam, iż sumę 15.000 złp. w roku tym 1759 na terminie ś. Jana Chrzciciela... oddam, a dobra Siechnowicze do posesyi mojej odebrać zechcę... o co obliguję i upraszam z powinną rekognicyą i dystyngowanym respektem oświadczając się, piszę się WMMPani życzliwą i najniższą sługą" (podpis własnoręczny: Tekla Kościuszkowa MWB.). Kwit Berentowej z d. 24 czerwca t. r. przekonywa, że wypłaconą została całkowita suma z prowizyą, 20.400 złp. ¹⁴⁴). Więc Siechnowicze przeszły nareszcie w rzeczywiste posiadanie Ludwikowej i jej dzieci.

Zajęć i kłopotów gospodarczych przybyło; wdowa wyręczała się naturalnie ekonomami, których atoli zażywała energicznie. Do poznania jej charakteru posługuje wybornie następne własnoręczne jej pismo: ¹⁴⁵)

„Panie Sikorski. Za dojściem mojej tej karty daj Wasza Imć Panu Rotmistrzowi ¹⁴⁶) dwa szanki owsa brzeskiej miary. Proszę nie przestępować mojej dyspozycyi wszystkiej i pamiętać, a tego pilnować, com przykazała; na respekta niczyje nie zasadzać się. Przypomnij, że mój chleb jesz i ja płacę. Jestem Wmć Pana Brata uniżoną T. Kościuszkowa M. W. B."

Mereczowszczyzna, oprócz gospodarczych, przyczyniała mnóstwo prawnych zatrudnień. Jan Sapieha, starosta gorzdowski, nie mógł się przy niej utrzymać. Wobec tłumu wierzycieli występuje bogaty Fleming, podskarbi lit., jako nabywca dóbr Kossowa. Sprawa przechodzi znowu przez trybunał, odbywa się taksacya, układa się nowy dekret eksdywizyi. Więc d. 26 lutego 1760 r. urząd taksatorski odbywa „weryfikacyę JPani Kościuszkowej"; d. 6 czerwca 1761 r. tenże urząd podaje część Mereczowszczyzny JP. Kościuszkowej na mocy dekretu; d. 1 sierpnia plenipotent Fleminga (Leparski) daje asekuracyę i bierze od

[s. 51]

niej d. 3 października w Magdeburyi żyrowickiej akt zrzeczenia się praw, przyznanych jej dekretem eksdywizorskim tudzież zapis wlewkowy na rzecz Fleminga; wzajemnie Kościuszkowa otrzymała od niego intromisyę na Mereczowszczyznę na mocy prawa arendownego. Nareszcie d. 30 stycznia 1764 r. Fleming przysłał obwieszczenie okupna, a d. 23 kwietnia t. r. wypłacił całkowitą sumę 54.500 złp. i Mereczowszczyznę w swoje posiadanie objął ¹⁴⁷).

Odtąd Kościuszkowa mieszkała stale w Siechnowiczach.

Tymczasem wydała obie córki zamąż: Annę za Piotra Antoniego Estkę, zaleconego przez Karola Sapiehę wojewodę brzeskiego, jako „dobrego sąsiada i przyjaciela" ¹⁴⁸), d. 24 października 1762 r. (tę datę bowiem nosi intercyza, czyli raczej zrzeczenie się dóbr ojczystych i macierzystych za posag, wynoszący 10.000 złp., i wyprawę oszacowaną na 2.500 złp. ¹⁴⁹); a w kilka miesięcy później Katarzynę za Karola Żółkowskiego, starostę mokniuńskiego, sędziego ziemskiego wołkowyskiego, który dnia 23 stycznia 1763 r. zapisem reformacyjnym zabezpieczył „przyszłej żonie dobrodziejce" na wszystkich dobrach swoich 10.000 złp. za wyprawę „w perłach, dyamentach, rubinach, futrach i sowito (podwójnie) za posag w gotowiźnie 20.000, razem 30.000 złp." ¹⁵⁰). Jednakże suma posagowa nie była mu chyba wypłacona przy ślubie, gdy później Józef Kościuszko przekazywał 10-tysięczną sumę, przysądzoną od Radziwiłła. Estko przyznał „miłej małżonce swojej" dożywocie na wszystkich dobrach i funduszach z wzajemnością z jej strony ¹⁵¹).

Zakończywszy rachunki z Mereczowszczyzną, a zapewne i ze Zdzitowem (bo żadnej późniejszej wzmianki o tej majętności nie napotkaliśmy), wyposażywszy córki swoje, Tekla Kościuszkowa miała już spokojniejsze życie w Siechnowiczach i troszczyła się tylko o synów. Intrata wszakże z gospodarki

[Sygnatura dolna: 4*]

Перевод на русский

[с. 50]

ентовавшись... остаток суммы 15.000 злп. ... в нынешнем 1759 году 24 дня месяца июня принять, право залоговое возвратить... и квитовать обязалась.... посему объявляю, что сумму 15.000 злп. в сем 1759 году в срок св. Иоанна Крестителя... отдам, а имения Сехновичи в посессию мою принять пожелаю... о чём обязуюсь и упрашиваю с должным признанием и отличным почтением, объявляя себя вашей милости доброжелательною и нижайшею слугою» (подпись собственноручная: Текля Костюшкова МВБ). Квитанция Берентовой от 24 июня того же года удостоверяет, что выплачена была полная сумма с провизией — 20.400 злп. ¹⁴⁴). Итак, Сехновичи перешли наконец в действительное владение Людвиковой и её детей.

Занятий и хозяйственных хлопот прибавилось; вдова пользовалась, естественно, услугами экономов, которых, впрочем, держала энергично. Для познания её характера превосходно служит следующее её собственноручное писание: ¹⁴⁵)

«Пан Сикорский. По получении сей моей карточки дай ваша милость пану ротмистру ¹⁴⁶) две шанки овса брестской меры. Прошу не преступать всего моего распоряжения и помнить, и того держаться, что я приказала; ни на чьи респекты не полагаться. Припомни, что мой хлеб ешь и я плачу. Есмь вашей милости пана брата покорная Т. Костюшкова М. В. Б.»

Меречовщизна, помимо хозяйственных, доставляла множество правовых затруднений. Ян Сапега, староста горждовский, не мог при ней удержаться. Перед толпою кредиторов выступает богатый Флеминг, подскарбий литовский, как приобретатель имений Коссова. Дело проходит снова через трибунал, происходит таксация, составляется новый декрет эксдивизии. Итак, 26 февраля 1760 г. таксаторский уряд производит «верификацию её милости пани Костюшковой»; 6 июня 1761 г. тот же уряд передаёт часть Меречовщизны её милости пани Костюшковой на основании декрета; 1 августа пленипотент Флеминга (Лепарский) даёт ассекурацию и берёт у

[с. 51]

неё 3 октября в Магдебурии жировицкой акт отречения от прав, присуждённых ей эксдивизорским декретом, а также запис вливковый в пользу Флеминга; взаимно Костюшкова получила от него интромиссию на Меречовщизну на основании арендного права. Наконец 30 января 1764 г. Флеминг прислал объявление о выкупе, а 23 апреля того же года выплатил полную сумму 54.500 злп. и Меречовщизну во владение своё принял ¹⁴⁷).

С той поры Костюшкова жила постоянно в Сехновичах.

Тем временем выдала она обеих дочерей замуж: Анну за Петра Антония Эстку, рекомендованного Каролем Сапегою, воеводою брестским, как «доброго соседа и приятеля» ¹⁴⁸), 24 октября 1762 г. (ибо эту дату носит интерциза, или вернее отречение от имений отцовских и материнских за приданое, составляющее 10.000 злп., и выправу, оценённую в 2.500 злп. ¹⁴⁹); а несколькими месяцами позже Екатерину за Кароля Жулковского, старосту мокнюньского, судью земского волковыского, который 23 января 1763 г. реформационным записом обеспечил «будущей жене благодетельнице» на всех имениях своих 10.000 злп. за выправу «в жемчугах, алмазах, рубинах, мехах и вдвойне за приданое наличностью 20.000, всего 30.000 злп.» ¹⁵⁰). Однако приданая сумма не была ему, должно быть, выплачена при венчании, коль скоро позднее Иосиф Костюшко передавал 10-тысячную сумму, присуждённую с Радзивилла. Эстко признал «милой супруге своей» пожизненное владение на всех имениях и фондах со взаимностью с её стороны ¹⁵¹).

Окончив расчёты с Меречовщизною, а вероятно и со Здзитовом (ибо никакого позднейшего упоминания об этом имении мы не встретили), обеспечив дочерей своих, Текля Костюшкова имела уже более спокойную жизнь в Сехновичах и заботилась лишь о сыновьях. Доход, однако, с хозяйства

[Нижняя сигнатура: 4*]