Костюшко, разворот 30 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

[s. 38]

nie ojczystych Siechnowicz. Umarł właśnie stryj Faustyn Benedykt ⁹⁸), znany już nam jako człowiek zamożny, rzetelny i poważany, zaszczycony urzędami podstolego brzeskiego, a następnie chorążego województwa kijowskiego. Zostawił jednakże długi, które zmusiły syna jego, Jana Nepomucena, do zeznania następnego prawa przedażnego w dniu 10 czerwca 1755 roku osobiście przed landwójtem, burmistrzem i „całą ławicą" na urzędzie JKM. „Maydaburskim" Kobryńskim: „Ja Jan Nepomucen Kościuszko Siechnowicki, starosta krzemieńczucki, chorąży województwa kijowskiego... czynię wiadomo... iż co Ludwik Kościuszko, mieczny województwa brzeskiego... majętność Siechnowicze.... Faustynowi Kościuszkowi Siechnowickiemu, podstolemu naówczas brzeskiemu, expost chorążemu kijowskiemu, ojcu dobrodziejowi memu, a stryjowi swemu rodzonemu... zbył: ja zatem... będąc po ojcu dobrodzieju moim przerzeczonych dóbr Siechnowicz sam jeden aktorem i dziedzicem, a używając prawa wolności szlacheckiej... o wieczność przerzeczonych dóbr Siechnowicze za sumę 20.000 złp. currentis monetae z Ludwikiem i Teklą z Ratomskich Kościuszkami miecznymi województwa brzeskiego zgodziwszy się, też sumę wraz do rąk moich własnych odebrawszy, oraz z tejże sumy długi zeszłego w Bogu ojca i dobrodzieja mego... uspokoiwszy, też dobra Siechnowicze... wiecznemi czasy przedaję... do wieczystej posesyi intromittować się pozwalam, dokumenta possesionis wszystkie... oddaję". Za pieczętarzy podpisali się Dawid i Mikołaj Kościuszkowie Siechnowiccy. Intromisyę wykonał jenerał JKM. powiatu słonimskiego Hrehory Rokowski już d. 6 czerwca, a do akt sądu grodzkiego brzeskiego podał d. 18 czerwca. Nadto pod d. 24 czerwca tenże Jan Nepomucen dał oblig zapłacenia za rok Ludwikowi sumy 2.800 złp., zapisanej przez Augustyna Kościuszka Siechnowickiego, sędziego trockiego, na kaplicę siechnowicką i funduszem ś. p. Faustyna opisaną ⁹⁹).

Atoli po ukończeniu formalności prawnych kupna i intromisyi, natychmiast małżonkowie Ludwik i Tekla Kościuszkowie

[s. 39]

oddają te same Siechnowicze w posesyę zastawną na trzy lata za sumę 20.000 złp. Karolinie z Gieryngów Berentowej, kapitanowej JKMci. Pokazuje się zatem, że Ludwik pożyczonymi u niej pieniędzmi zapłacił umówiony szacunek dóbr Janowi Nepomucenowi, czyli że nie posiadał takiej sumy w gotowiźnie. Toć wiemy, że wtedy właśnie agitowała się sprawa wierzycieli z Sapiehami. Ludwik wolał ubezpieczyć swój kapitał na Mereczowszczyźnie; tam też mieszkał i nadal, jak wiemy z dokumentów, w r. 1756 i 1757. Był tymczasowo tylko prawnym, idealnym dziedzicem Siechnowicz; realnym zaś stać się mógł dopiero na św. Jan 1758 r. po wypłaceniu okupna w całkowitej kwocie 20.000 złp. Inaczej posesya zastawnicza musiała przedłużać się na następne trzylecie ¹⁰⁰).

Jaką drogą dochodził miecznik brzeski do powiększenia swojej fortuny — czy przez umiejętną gospodarkę rolną, czy przez jakieś usługi, czy przez sejmikową przedajność, a przedewszystkiem czy uczciwie?

P. Kajetan Kraszewski ¹⁰¹) znalazł w archiwum swojem w Romanowie dokument, który mógł podać w podejrzenie rzetelność ostatniego z wyliczonych powyżej zapisów, mianowicie Jana Sapiehy, wojewodzica smoleńskiego, starosty gorzdowskiego na 52.000; ten bowiem pan dał pozew d. 15 października 1757 r. przed Trybunał do Mińska o skasowanie swego zapisu z powodu, że był wyłudzony podstępem. „Gdy w roku przeszłym 1756 in Augusto, jadący z Sokołowa do Słonima, zajechał do obżałowanego, w folwarku Mereczowszczyźnie rezydującego, tam nieszczęsnym przypadkiem ¹⁰²) słabością zdrowia złożony, przez niedziel trzy obłożnie chorował ¹⁰³); obżałowany (Ludwik Kościuszko) w tym czasie przeciwne prawu i słuszności, na krzywdę żałującego delatora uprojektowawszy przedsięwzięcie, dokument niejakowy mając napisany (udając przed żałującym, że nic onemu

Перевод на русский

[с. 38]

ка отцовских Сехнович. Умер как раз дядя Фаустин Бенедикт ⁹⁸), известный уже нам как человек зажиточный, честный и уважаемый, почтённый должностями подстолия брестского, а затем хорунжего воеводства Киевского. Оставил он, однако, долги, которые принудили сына его, Яна Непомуцена, засвидетельствовать следующее продажное право 10 июня 1755 года лично перед лантвойтом, бургомистром и «всею лавицею» в урядe ЕКМ «Магдебурском» Кобринском: «Я, Ян Непомуцен Костюшко Сехновицкий, староста кременчуцкий, хорунжий воеводства Киевского... чиню ведомо... что имение Сехновичи, которое Людвик Костюшко, мечный воеводства Брестского... Фаустину Костюшке Сехновицкому, подстолию тогда брестскому, впоследствии хорунжему киевскому, отцу благодетелю моему, а дяде своему родному... сбыл: я, стало быть... будучи по отце благодетеле моём означенных имений Сехнович один-единственный актором и наследником, а пользуясь правом шляхетской вольности... о вечность означенных имений Сехновичи за сумму 20.000 злп. currentis monetae с Людвиком и Теклею из Ратомских Костюшками, мечными воеводства Брестского, согласившись, ту же сумму сполна в собственные руки мои получив, а также из той же суммы долги почившего в Бозе отца и благодетеля моего... успокоив, те имения Сехновичи... вечными временами продаю... к вечистой посессии интромиттоваться дозволяю, документы possesionis все... отдаю». Печатарями подписались Давид и Николай Костюшки Сехновицкие. Интромиссию совершил генерал ЕКМ Слонимского повета Григорий Роковский уже 6 июня, а в акты брестского гродского суда подал 18 июня. Сверх того, 24 июня тот же Ян Непомуцен дал облиг об уплате за год Людвику суммы 2.800 злп., записанной Августином Костюшкою Сехновицким, судьёю троцким, на сехновицкую часовню и фондом покойного Фаустина обеспеченной ⁹⁹).

Однако по окончании правовых формальностей покупки и интромиссии тотчас супруги Людвик и Текля Костюшки

[с. 39]

отдают те же Сехновичи в залоговую посессию на три года за сумму 20.000 злп. Каролине из Гейрингов Берентовой, капитановой ЕКМ. Оказывается, стало быть, что Людвик занятыми у неё деньгами уплатил условленную оценку имений Яну Непомуцену, то есть что не имел такой суммы наличностью. Ведь знаем, что тогда как раз шло дело кредиторов с Сапегами. Людвик предпочёл обеспечить свой капитал на Меречовщизне; там же он и жил впредь, как знаем из документов, в 1756 и 1757 гг. Был он временно лишь юридическим, идеальным наследником Сехнович; действительным же мог стать не ранее Иванова дня 1758 г., по выплате выкупа в полной сумме 20.000 злп. Иначе залоговая посессия должна была продлиться на следующее трёхлетие ¹⁰⁰).

Каким путём достигал мечник брестский приумножения своего состояния — умелым ли сельским хозяйством, какими ли услугами, сеймиковою ли продажностью, а прежде всего — честно ли?

П. Каетан Крашевский ¹⁰¹) нашёл в архиве своём в Романове документ, который мог бы подвергнуть сомнению добросовестность последней из перечисленных выше записей, а именно Яна Сапеги, воеводича смоленского, старосты горждовского, на 52.000; ибо этот пан подал позов 15 октября 1757 г. в Трибунал в Минск об уничтожении своей записи по той причине, что была она выманена обманом. «Когда в прошлом 1756 году in Augusto, едучи из Соколова в Слоним, заехал он к обжалованному, в фольварке Меречовщизне пребывающему, там несчастным случаем ¹⁰²) слабостью здоровья сражённый, три недели тяжко хворал ¹⁰³); обжалованный (Людвик Костюшко) в это время, противное праву и справедливости, на обиду жалующегося делатора замыслив предприятие, документ некий имея написанным (выдавая перед жалующимся, будто ничего ему