Костюшко, разворот 28 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

[s. 34]

Atoli książę Wiśniowiecki poradził Matuszewicowi, aby nie narażał sobie województwa psowaniem sejmików, więc ten cofnął swoją protestacyę, a nawet zaprosił deputatów i innych brześcianów na obiad, „częstował ich wedle przemożenia swego". Ludwik zatem mógł legalnie zasiadać w gronie sędziów najwyższej magistratury krajowej ⁸¹).

Adolf Wolski (w Kraju, 1887, Nr. 45 Przegl. Liter.), powołując się na przyjaźń dziada swego Onufrego z Ludwikiem Kościuszką, twierdzi, że ten ostatni służył „za ekonoma" n Fleminga i kolegował z bratem dziada Wolskim, kasyerem w Mereczowszczyźnie. Jest to wiadomość zupełnie bałamutna. Może trudnił się jakimiś jego interesami, ale podstawą stosunku był tytuł wierzyciela do obciążonego długami magnata. Dowodzi tego wyraźnie proces i dekret remisyjny Trybunału „w sprawie Kościuszki z Sapiehami", ferowany d. 12 marca 1738 r. ⁸²).

W tym to czasie, prawdopodobnie w roku 1740, miecznik brzeski pojął żonę: Teklę Ratomską, sierotę, chowaną w domu stryjenki swojej cześnikowej, zapewne orszańskiej. Zaraz po ożenieniu zajechał folwark Drazy, ekspulsując brata i opiekuna Tekli, Marcina Ratomskiego, później podkomorzego orszańskiego. Zajazd taki niekoniecznie miał się odbywać gwałtownie; owszem, był czynnością zupełnie prawną, zwaną technicznie inequitatio: wykonaniem jakiegoś wyroku, albo — jak w tym razie — objęciem majątku pewnego w rzeczywiste posiadanie. Wkrótce jednakże odstąpił Ludwik owe Drazy Józefowi Ratomskiemu, stryjecznemu bratu żony, i zrzekł się wszelkich innych sukcesyj za posag w gotowiźnie: 12.000 złp. ⁸³).

Drazy musiał to być jeden z czterech folwarków tej nazwy, położonych w dzisiejszym powiecie borysowskim, w gubernii mińskiej.

Małżonkowie zamieszkali niewątpliwie w Mereczowszczyźnie, tu bowiem porodziły się im wszystkie dzieci i wszystkie

[s. 35]

chrzczone były w parafii Kossów. Oprócz jednej córki Katarzyny, znam wszystkie metryki chrztu w urzędowych, legalizowanych należycie odpisach, a mianowicie: 1) pierworodnej córy, Anny Barbary Krystyny (późniejszej Estkowej); chrzcił ją dnia 26 lipca 1741 r. Dominik Kawecki, paroch kossowski; trzymali do chrztu ś-go: wielebny Markiewicz, proboszcz borysowski (? Borysoviensis) z Wną Katarzyną Frąckiewiczową, starościną zarzycką, Władysław Jelski, starosta powiatu pińskiego i Piotr Frąckiewicz, starosta zarzycki. 2) starszego syna Józefa; tego chrzcił również Kawecki, paroch Kossowa, lecz metrykę spisał nieporządnie, bez wymienienia dnia i miesiąca pod rokiem 1744 z uwagą, że to niemowlę należy do roku 1743 (hinc (!) infans pertinet ad annum 1743). Podawali do chrztu ś-go: Jan Bęklewski z Katarzyną Frąckiewiczową, starościną zarzycką, i Piotr Frąckiewicz, starosta zarzycki, z Teresą Bęklewską, stolnikową halicką. 3) nareszcie Andrzeja Tadeusza Bonawentury pod dniem 12 lutego 1746; chrzcił ks. Rajmund Korsak, przeor Dominikanów z Hoszczewa; kumami byli: Kazimierz Narkuski, starosta kuszlicki, i Suchodolska z Protasewiczów, oraz Adam Protasewicz, podstarości powiatu pińskiego, z panną Anną Suchodolską, pisarzówną ziemską słonimską. Co do Katarzyny zaś, wiem z dekretu Deputacyi Szlacheckiej Grodzieńskiej (pod d. 7 maja 1843 r.), że chrzczoną była również w Kossowie d. 29 grudnia 1744 roku ⁸⁴).

Wszyscy ci rodzice chrzestni — to zapewne towarzystwo małżonków Kościuszków najżyczliwsze i najszanowniejsze; Narkuski jest powinowatym przez krew Glewskich.

Pożycie małżeńskie było niewątpliwie bardzo dobre; przywiązanie zobopólne ujawnia się z zapisów całego mienia na przeżycie, wystawionych pod d. 23 marca 1744 r., a więc po urodzeniu się trojga dzieci. Przytoczymy ustępy z jednego: „Ja Tekla z Ratomskich Kościuszkowa Siechnowicka... tym moim nieprzymuszonym, ani wymożonym, ale dobrowolnym wieczystym rewersalnym zapisem W. Imć Panu Ludwikowi Kościuszkowi Siechnowickiemu, miecznemu województwa brzeskiego,

[Sygnatura dolna: 3*]

Перевод на русский

[с. 34]

Однако князь Вишневецкий посоветовал Матушевичу не подвергать воеводство порче сеймиков; итак, тот взял назад свою протестацию и даже пригласил депутатов и прочих брестчан на обед, «угощал их по возможности своей». Людвик, стало быть, мог законно заседать в кругу судей высшей судебной инстанции края ⁸¹).

Адольф Вольский (в «Крае», 1887, № 45, Литературное обозрение), ссылаясь на дружбу деда своего Онуфрия с Людвиком Костюшкою, утверждает, будто последний служил «экономом» у Флеминга и состоял в товарищах с братом деда, Вольским, кассиром в Меречовщизне. Это известие совершенно вздорное. Быть может, он занимался какими-то его делами, но основою отношений был титул кредитора к обременённому долгами магнату. Ясно доказывают это процесс и ремиссионный декрет Трибунала «по делу Костюшки с Сапегами», вынесенный 12 марта 1738 г. ⁸²).

В это-то время, вероятно в 1740 году, мечник брестский взял жену: Теклю Ратомскую, сироту, воспитанную в доме тётки своей, чашниковой, вероятно оршанской. Тотчас по женитьбе наехал он на фольварк Дразы, изгнав брата и опекуна Текли, Мартина Ратомского, позднее подкомория оршанского. Наезд такой не обязательно должен был совершаться насильственно; напротив, был он действием вполне законным, называемым технически inequitatio: исполнением некоего приговора либо — как в сём случае — вступлением в действительное владение известным имением. Вскоре, однако, уступил Людвик те Дразы Иосифу Ратомскому, двоюродному брату жены, и отрёкся от всяких иных наследств за приданое наличностью: 12.000 злп. ⁸³).

Дразы — должно быть, один из четырёх фольварков этого имени, расположенных в нынешнем Борисовском повете Минской губернии.

Супруги поселились несомненно в Меречовщизне, ибо здесь родились у них все дети и все

[с. 35]

были крещены в приходе Коссов. Кроме одной дочери Екатерины, знаю все метрики крещения в официальных, надлежаще заверенных копиях, а именно: 1) первородной дочери, Анны Барбары Кристины (впоследствии Эстковой); крестил её 26 июля 1741 г. Доминик Кавецкий, парох коссовский; восприемниками были: преподобный Маркевич, настоятель борисовский (? Borysoviensis) с её милостью Екатериною Фронцкевичовою, старостиною зарицкою, Владислав Ельский, староста Пинского повета, и Пётр Фронцкевич, староста зарицкий. 2) старшего сына Иосифа; его крестил также Кавецкий, парох Коссова, но метрику записал неисправно, без означения дня и месяца под 1744 годом, с примечанием, что сей младенец относится к 1743 году (hinc (!) infans pertinet ad annum 1743). Восприемниками были: Ян Бенклевский с Екатериною Фронцкевичовою, старостиною зарицкою, и Пётр Фронцкевич, староста зарицкий, с Терезою Бенклевскою, стольниковою галицкою. 3) наконец Анджея Тадеуша Бонавентуры под днём 12 февраля 1746; крестил ксёндз Раймунд Корсак, приор доминиканцев из Гощева; кумовьями были: Казимир Наркуский, староста кушлицкий, и Суходольская из Протасевичей, а также Адам Протасевич, подстароста Пинского повета, с панною Анною Суходольскою, писаревною земскою слонимскою. Что же до Екатерины, знаю из декрета Гродненской Дворянской Депутации (от 7 мая 1843 г.), что крещена была она также в Коссове 29 декабря 1744 года ⁸⁴).

Все эти крёстные родители — вероятно, самое благожелательное и самое почтенное общество супругов Костюшков; Наркуский — свойственник по крови Глевских.

Супружеское житие было несомненно весьма доброе; взаимная привязанность обнаруживается из записей всего имущества на переживание, выставленных 23 марта 1744 г., то есть по рождении троих детей. Приведём отрывки из одной: «Я, Текля из Ратомских Костюшкова Сехновицкая... сим моим непринуждённым, ни вымогательным, но добровольным вечистым реверсальным записом его милости пану Людвику Костюшке Сехновицкому, мечному воеводства Брестского,

[Нижняя сигнатура: 3*]