Костюшко, разворот 19 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

[s. 20]

na czem Pan Bóg pobłogosławi: trudno, jak na szali, zważyć. Co zaś tknie sumy w gotowiźnie... tak ordynuję: córce mojej, pannie Orszulce Kościuszkównie przy błogosławieństwie mojem naznaczam i zapisuję posagu sumę 2500 tynfów... Perły, gdy da Pan Bóg, będzie szła zamąż, rachując według prawa pospolitego sowito jako pieniądze, które mię kosztują 460 tynfów... Ochędóstwo, szaty, pierścienie — to daruję córce mojej i insza wyprawa... Dom w Brześciu na Kowalskiej ulicy, który mię kosztował złotych 500, więc że teraz budynki przez wojnę (szwedzką z Karolem XII) i różne ludzie spustoszały, kładę złotych 400. Zaczem co zostanie po wyposażeniu córki mojej Orszuli, reszta tej sumy w równy podział między synów moich pójdzie. Ruchomość moja, jako już stary, nie fundowałem się: kuntosz rysi, drugi letni — tego jeszcze do woli Boskiej używam. Sprzęt domowy: kocieł i bania stara łatana, cyny tuzin. Bydełko rogate i nierogate — tego nie bardzo wiele, bo nie tych czasów w co się było fundować; z tego trzeba będzie mnie na exequie, Orszuli na wesele — i krówek dać jej dwie na gospodarstwo, i klaczkę ze źrebięciem, bom dał i starszej córce mojej, Klarusi nieboszce. Z tego bydełka czeladce nagrodzić, poddanym moim, którychem tak hodował, jako własne moje dzieci. Co zostanie... jakom sam trzymał i używał, to wszystko należeć będzie Ambrożemu, synowi memu, bo będzie miał z siebie dość ciężaru i mnie jeszcze dochować do śmierci, i póki żyję, dać opatrzenie uczciwe, jako należy na dobrego syna, o czem nie wątpię, że mi świadczyć zechce, bo ma swoje dziatki. Z tem się też oświadczam, że nie zostaje po mnie ani złota, ani srebra, oprócz łyżki srebrnej i pasa spinanego, którego mi dał pan Augustyn od córki swojej a mojej wnuczki — tom naznaczył na kielich do kaplicy mojej, za którą proszę, aby w niej jakiekolwiek nabożeństwo nie ustawało na chwałę boską. Długu, przeze mnie winnego, nikomu nie zostawuję do wypłacenia. Skończywszy testament, pożegnanie czynię. Żegnam was, moje miłe dziatki i błogosławieństwo swoje kładę na was i na dziatki wasze. Niech was ma Bóg Wszechmogący wszyst-

[s. 21]

kich w opiece swojej. Przebaczcie, jeślim wam w czem był naprzykrzony. Za poszanowanie wam dziękuję. Abyście tego od swoich doznali dziatek" ⁵⁴).

Odtąd gospodarował na Siechnowiczach Ambroży, ale staruszek podpisem swoim „konfirmował" tranzakcye, zawierane przez synów ⁵⁵); doczekał się zamążpójścia Urszuli za Januszkiewicza, starostę kuszlickiego, obywatela księstwa żmudzkiego, snadź człowieka zamożnego, ponieważ zapisał sowitą oprawę sumy posagowej: 6.000 złp. na połowicy dóbr swoich ⁵⁶). Urszula była później pilną opiekunką kaplicy siechnowickiej i chętną dla krewnych pomocnicą w kłopotach pieniężnych.

Nie był nawet bezczynnym Aleksander Jan: wypożyczał gotowiznę swoją włościanom okolicznych wsi królewskich: Orepicz (400 tynfów), Strelow (200), Wierzchów (150), Ogrodnik (100), Łyszczyk (100), Stefanowi Szyczukowi, poddanemu ze wsi Wierzchów starostwa kamienieckiego „na swoją jedną osobę" dał tynfów 50. Razem rozpożyczony kapitał wynosił 1000 tynfów — bez procentu, bo niema żadnej wzmianki o dochodzeniu jakichkolwiek należytości ponad kapitał. I ten kapitał później z trudnością, drobnemi kwotami był odbierany, tak że „ten tysiąc tynfów rozejść się musiał" ⁵⁷). W r. 1711 d. 14 kwietnia 82-letni starzec napisał zupełnie pewną ręką, bardzo czytelnem i kształtnem pismem dodatkowe rozporządzenie: „W imię Trójcy Przenajświętszej, Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego". Cały ów tysiąc tynfów przeznaczył na fundusz wieczysty do kaplicy siechnowickiej. Kazał zapisać go „na wieczny wyderkaf" Cystersom w Olizarowym Stawie, a jeśliby oni tej pracy podjąć się nie chcieli, tedy z innym zakonem w kontrakt wejść, albo kapłana ustanowić, iżby odprawowane były, w stosunku do prowizyi od tysiąca tynfów, msze „za dusze począwszy od ś. p. pana Hrehorego Kościuszka, dziada mego, i Halszki Malczewskiej, małżonki, i potomstwa onego, pana Jana Kościuszka, ojca mego i pani Konstancyi Orzeszkówny, matki mojej, których ciała w kaplicy Siechnowickiej, i siostry ojca mego ś. p. pani Zofii Muralewskiej, dobrodziki mojej, tudzież

Перевод на русский

[с. 20]

в чём Господь Бог благословит: трудно, будто на весах, взвесить. Что же до суммы наличной... так распоряжаюсь: дочери моей, панне Уршульке Костюшковне, при благословении моём назначаю и записываю приданого сумму 2500 тынфов... Жемчуга, когда даст Господь Бог и пойдёт она замуж, считая по общему праву вдвойне, как деньги, кои мне стоят 460 тынфов... Убранство, одежды, перстни — то дарю дочери моей, и прочая выправа... Дом в Бресте на Ковальской улице, который мне стоил 500 злотых, — но поелику ныне строения войною (шведскою с Карлом XII) и разными людьми опустошены, кладу 400 злотых. Затем что останется по снабжении дочери моей Уршули, остаток той суммы в равный раздел между сыновей моих пойдёт. Движимости моей, как уже старик, я не заводил: кунтуш рысий, другой летний — сии ещё по воле Божией ношу. Утварь домашняя: котёл и баня старая латаная, олова дюжина. Скотина рогатая и нерогатая — той не очень много, ибо не те времена, чтобы было на что заводиться; из того надобно будет мне на похороны, Уршуле на свадьбу — и коровок дать ей две на хозяйство, и кобылку с жеребёнком, ибо дал я и старшей дочери моей, Кларусе покойнице. Из той же скотины челядь наградить и подданных моих, которых я растил, как собственных моих детей. Что останется... как я сам держал и пользовался, то всё будет принадлежать Амвросию, сыну моему, ибо будет он иметь на себе довольно тягости и меня ещё содержать до смерти, и, пока жив я, давать содержание честное, как надлежит доброму сыну, в чём не сомневаюсь, что он мне окажет, ибо имеет своих деток. При сём же объявляю, что не остаётся по мне ни золота, ни серебра, кроме ложки серебряной и пояса застёжного, который дал мне пан Августин от дочери своей, а моей внучки, — тот назначил я на потир в часовню мою, о которой прошу, дабы в ней какое-либо богослужение не прекращалось во славу Божию. Долгу, мною должного, никому не оставляю к выплате. Окончив завещание, прощание совершаю. Прощайте, милые мои детки, и благословение своё кладу на вас и на деток ваших. Да имеет вас Бог Всемогущий всех

[с. 21]

в опеке своей. Простите, если я вам в чём был в тягость. За почтение вам благодарю. Да испытаете того же от своих деток» ⁵⁴).

С той поры хозяйствовал в Сехновичах Амвросий, но старик подписью своею «конфирмовал» сделки, заключаемые сыновьями ⁵⁵); дождался он замужества Уршули за Янушкевичем, старостою кушлицким, обывателем княжества Жмудского, человеком, видно, зажиточным, ибо записал он щедрое вено на приданую сумму: 6.000 злп. на половине имений своих ⁵⁶). Уршуля была впоследствии усердною попечительницею сехновицкой часовни и охотною помощницею родне в денежных затруднениях.

Не был Александр Ян даже и бездеятельным: ссужал наличность свою крестьянам окрестных королевских сёл: Орепич (400 тынфов), Стрелов (200), Верхов (150), Огродник (100), Лыщик (100); Стефану Щуку, подданному из села Верхов Каменецкого староства, «на его одну особу» дал 50 тынфов. Всего розданного капитала было 1000 тынфов — без процента, ибо нет никакого упоминания о взыскании каких-либо сумм сверх капитала. И этот капитал впоследствии с трудом, мелкими долями был возвращаем, так что «та тысяча тынфов разойтись должна была» ⁵⁷). В 1711 г. 14 апреля 82-летний старец написал совершенно твёрдою рукою, весьма разборчивым и красивым письмом дополнительное распоряжение: «Во имя Пресвятой Троицы, Бога Отца, Сына и Духа Святого». Всю ту тысячу тынфов предназначил он в вечный фонд сехновицкой часовни. Велел записать её «на вечный выдеркаф» цистерцианцам в Олизаровом Ставе, а если бы они труда сего принять не пожелали, тогда с иным орденом в договор войти либо священника поставить, дабы служились, соразмерно проценту с тысячи тынфов, мессы «за души, начиная от покойного пана Григория Костюшки, деда моего, и Гальшки Мальчевской, супруги, и потомства оного, пана Яна Костюшки, отца моего, и пани Констанции Орешковны, матери моей, коих тела в часовне Сехновицкой, и сестры отца моего, покойной пани Софьи Муралевской, благодетельницы моей, а также