Костюшко, разворот 12 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

[s. 6]

będącego na consistentiey w powiecie y Starostwie Upickim": Szukszta, Dukszta, Pukszta... Kierbac, Kulwiec, Krzywiec... Kościuszko, Fiedziuszko itp. ¹⁶).

Więc i Kostiuszko Fedorowicz nazwał się Siechnowickim, szlachcicem herbu Roch tertio. Uczynił to na kilka lub kilkanaście lat przed wielkim sejmem lubelskim 1569 r.: był przecie urzędnikiem, osiadłym wpobliżu Brześcia (Berestje), zwykłego miejsca zebrań, „sojmów walnych", a miał żonę znakomitego rodu — Annę kniaziównę Olszańską, która zapewne ambicyę jego podniecała ¹⁷). Dorobił się w społeczeństwie tak poważnego stanowiska, że potomkowie powtarzali w podpisach swoich nietylko nazwisko ziemiańskie — Siechnowicki, ale i chrzestne imię jego — Kostiuszko. Do składu zatem zuniowanej Rzeczypospolitej polsko-litewskiej wszedł nowy ród, zaopatrzony już we wszystkie cechy instytucyi prawnej: imię, nazwisko, klejnot herbowy, posiadłość ziemską dziedziczną, od monarchy niezależną, i czujną dbałość, aby gniazdo rodowe do obcych ludzi nie przeszło ¹⁸).

Siechnowicze w całości, w takim obszarze, w jakim Kościuszko otrzymał je od Zygmunta I, stanowiły nie magnacką wprawdzie, ale sporą szlachecką fortunę, gdyby mogły być zaludnione i zagospodarowane na sposób dzisiejszy. Dziś są podzielone na 5 majątków, jako to:

1. Siechnowicze Wielkie, złożone z folwarku Nowy-Dwór, na którego gruntach zbiegają się drogi żelazne moskiewsko-brzeska i poleska w pobliżu stacyi Żabinki; zajmują one razem z wsiami uwłaszczonemi Siechnowiczami, Hrycewiczami i Semenowcami 50 włók; należą do p. Wandalina Przybory od r. 1850 ¹⁹).

2. Siechnowicze Małe, czyli Dawidowszczyzna z wsią uwłaszczoną: Siechnowicze Małe, włók 19 i 27 morgów 400-prętowych (bo takie tylko znane są na Litwie); własność nieletnich Bułhaków po Kazimierze z Estków.

3. Żółkowszczyzna, folwark przed kilku laty spalony, i uwłaszczona wieś Stepanki przy dobrach Szpitale, które niegdyś na-

[s. 7]

leżały do książąt Czartoryskich, obecnie zaś należą do małoletniej Reginy Walickiej, razem 32 włóki 13 morgów (oprócz dóbr Szpitale); w tem na Żółkowszczyznę przypada włók 9 morgów 19.

4. Czuryłowszczyzna alias Pinderyszki 3 włóki 22 morgi razem z 1 chatą włościańską, uwłaszczoną, należy do Kościuszków: Feliksa, Konstantego i Anny.

5. Zielenkowszczyzna, mały kęsek ziemi z dworkiem i jedyną niegdyś chatą włościańską, w pierwszej połowie XIX w. należała do adwokata Kazimierza Kościuszki ²⁰), obecnie własność Konstantego Kościuszki; razem z uwłaszczoną wsią Kurpiczami 9 włók 13 morgów.

Gdyby się więc wszystkie te części połączyły, utworzyłaby się całość z 115 włók 5 morgów.

Na początku XVI wieku, kiedy Fedor, lub Konstanty-Kościuszko Fedorowicz obejmowali ten obszar w posiadanie, zabudowania były zapewne ubogie, liczba osiadłych smerdów i robów niewielka, ponieważ ludność ogólna kraju była rzadka w porównaniu z dzisiejszą, uprawa roli drewnianemi sochami bez żelaza dawała liche plony. Więc z biegiem czasu rozradzające się potomstwo musiało podnosić kulturę, zakładać nowe folwarki, ale bieda stawała się coraz dokuczliwszą przy rozdrobnieniu działów spadkowych i zmuszała do zarobkowania na dzierżawach, urzędach i „funkcyach" sądowych, albo nawet na skromniejszej służbie ekonomskiej u bogatszych panów. Niektórym szczęście lepiej dopisało, więc nabyli sobie dobra gdzieindziej. Tak, nieopodal Horodna i Totowicz, posiadłości poleskich Konstantego Fedorowicza, powstała majętność Kościuszki nad rzeką Horyniem, o milę od Owrucza, na Wołyniu, lecz wieś ta w posagu za jakąś Kościuszkówną przeszła na Niemierycównę, potem przez Ruckiego, Cieklińskiego dostała się w posesyę zastawną w sumie 1500 złp. Hańskiemu w końcu XVII wieku. O 4 mile od Owrucza znajdowały się dobra Kościuszkowszczyzna, w owym czasie własność Hrehorego i jego synów ²¹), z tych jednym mógł być Krzysztof, tytułujący się dziedzicem dóbr

Перевод на русский

[с. 6]

...пребывающего на консистенции в повете и Староства Упитском»: Шукшта, Дукшта, Пукшта... Кербац, Кульвец, Кживец... Костюшко, Федюшко и т. п. ¹⁶).

Итак, и Костюшко Фёдорович назвался Сехновицким, шляхтичем герба Рох третий. Учинил он это за несколько или за десяток с лишним лет до великого Люблинского сейма 1569 г.: был он ведь чиновником, осевшим вблизи Бреста (Берестья), обычного места собраний, «сеймов вальных», и имел жену знатного рода — Анну княжну Олыпанскую, которая, вероятно, подстрекала его честолюбие ¹⁷). Достиг он в обществе положения столь почтенного, что потомки повторяли в подписях своих не только земянскую фамилию — Сехновицкий, но и крестное имя его — Костюшко. Итак, в состав объединённой польско-литовской Речи Посполитой вошёл новый род, снабжённый уже всеми признаками правового института: именем, фамилией, гербовым клейнодом, наследственным земельным владением, от монарха независимым, и чуткою заботою о том, чтобы родовое гнездо не перешло к чужим людям ¹⁸).

Сехновичи в целом, в том объёме, в каком Костюшко получил их от Сигизмунда I, составляли хотя и не магнатское, но изрядное шляхетское состояние, если бы могли быть заселены и устроены на нынешний лад. Ныне они разделены на 5 имений, а именно:

1. Сехновичи Великие, состоящие из фольварка Новый Двор, на землях которого сходятся железные дороги московско-брестская и полесская вблизи станции Жабинка; занимают они вместе с наделёнными сёлами Сехновичами, Грицевичами и Семеновцами 50 волок; принадлежат г. Вандалину Приборе с 1850 г. ¹⁹).

2. Сехновичи Малые, или Давидовщизна, с наделённым селом: Сехновичи Малые, волок 19 и 27 моргов 400-прутовых (ибо только такие известны в Литве); собственность несовершеннолетних Булгаков по Казимире из Эстков.

3. Жулковщизна, фольварк, несколько лет назад сгоревший, и наделённая деревня Степанки при имении Шпитали, которое некогда при-

[с. 7]

надлежало князьям Чарторыйским, ныне же принадлежит малолетней Регине Валицкой, — всего 32 волоки 13 моргов (кроме имения Шпитали); в том числе на Жулковщизну приходится 9 волок 19 моргов.

4. Чурыловщизна, иначе Пиндерышки, 3 волоки 22 морга вместе с 1 крестьянскою хатою, наделённою, принадлежит Костюшкам: Феликсу, Константину и Анне.

5. Зеленковщизна, малый клочок земли с домиком и единственною некогда крестьянскою хатою, в первой половине XIX в. принадлежала адвокату Казимиру Костюшке ²⁰), ныне же собственность Константина Костюшки; вместе с наделённою деревнею Курпичами 9 волок 13 моргов.

Если бы, стало быть, все эти части соединились, составилось бы целое из 115 волок 5 моргов.

В начале XVI века, когда Фёдор или Константин-Костюшко Фёдорович вступали во владение этим пространством, постройки были, вероятно, убоги, число осевших смердов и робов невелико, ибо общее население края было редким сравнительно с нынешним, а обработка земли деревянными сохами без железа давала скудные урожаи. Итак, с течением времени размножающееся потомство должно было поднимать культуру, заводить новые фольварки; но нужда становилась всё докучливее при дроблении наследственных долей и принуждала к заработкам на арендах, должностях и судебных «функциях», а то и на скромнейшей экономской службе у богатейших панов. Некоторым счастье благоприятствовало более, и они приобрели себе имения в других местах. Так, неподалёку от Городна и Тотович, полесских владений Константина Фёдоровича, возникло имение Костюшки над рекою Горынью, в миле от Овруча, на Волыни; но село это в приданое за некоей Костюшковною перешло к Немиричевне, потом через Руцкого и Циклинского досталось в залоговое владение за сумму 1500 злп. Ганьскому в конце XVII века. В 4 милях от Овруча находилось имение Костюшковщизна, в ту пору собственность Григория и сыновей его ²¹), из коих одним мог быть Кшиштоф, титуловавшийся наследником имений