Nauka poglądowa

Jeśli już w tym początkowym okresie usłużył Kościuszko Amerykanom swoją umiejętnością inżynierską, to od nich cenniejsze powziął nauki. Miał przed oczyma naukę poglądową: jak trudno jest wcielić idee, nawet zupełnie dojrzałe; przez jakie wytężenia, ofiary i znoje słowa mędrców-redaktorów Aktu Niepodległości mogą się przenieść z papieru do krwi i ducha mas.

Kościuszko, jako szlachcic polski, rozumiał instynktem tradycyjnym niechęć Amerykanów do armii stałej (standing army). Możnaby porównywać milicyę z pospolitem ruszeniem, ale należałoby uczynić dwa zastrzeżenia: 1) że do służby w milicyi obowiązany był każdy, lecz powoływany tylko w pewnej kolei; 2) że pospolite ruszenie polskie składało się z samej szlachty, w Ameryce zaś szli do milicyi zarówno ziemianie farmerowie, jak rzemieślnicy, przemysłowcy i kupcy miejscy. Mimo tych różnic, demokratyczna milicya amerykańska, zarówno jak pospolite ruszenie polskie, ubezpieczała naród od zamachów militarnych na swobody jego. Mniej zdatną okazała się wszakże do spełnienia zadań wojennych.

Waszyngton pisał z goryczą: „Obawy przed armią stałą są, zdaniem mojem, dalekie... lecz brak tej armii będzie pewną i nieuchronną ruiną" 1.

Jakże się zachował Kongres wobec takich żądań? Mądrze i patryotycznie. Przezwyciężając obawy o wolność obywatelską, uchwalił zaciąg 88-u batalionów do armii stałej za 3-letniemi kapitulacyami. Potem, w chwili groźnego niebezpieczeństwa, powierzył Waszyngtonowi „zupełną władzę rozkazywania i rządzenia we wszystkich sprawach", a d. 27 grud. 1776 r. określił to pełnomocnictwo terminem 6-miesięcznym 2. Była to niemal dyktatura. Kościuszko pomyślił sobie zapewne, że sejm polski nie byłby tak pochopnym i łatwym do urażenia „źrenicy wolności".

Ale zachodziła jeszcze największa trudność: Kongres nie mógł uchwalić podatków, ponieważ członkowie jego nie byli obrani legalnie. Więc i uchwały Kongresu nie miały mocy prawa; wartość ich była czysto intelektualna. Kongres wymyślił pieniądze papierowe kontynentalne (Continental Currency), lecz nie chciano ich przyjmować 3.

W położeniach takich, gdy siły materyalne opuszczają, ratować je może jeszcze błysk geniuszu i potęga woli. Znalazły się te czynniki w duszy Waszyngtona. W przeddzień strasznego raportu przesłał on Cadwalader'owi rozkaz sekretny z planem ataku nocnego na oddział heski, stojący za rzeką w Trentonie...

Авторские примечания

1. Listy Waszyngtona o armii stałej.
2. Uchwała Kongresu z 27 grudnia 1776 r.
3. Rezolucya Kongresu o Continental Currency, 2 listopada 1776 r.

Текст этой главы обрывается на печатной с. 129: дальше том расшифровке не подвергался. Продолжение - Саратога и Вест-Пойнт, возвращение на родину, Четырёхлетний сейм, Дубенка, восстание 1794 года, Мацеёвице, плен, вторая Америка и Золотурн - занимает в издании страницы 130-545 и читается по фотоснимкам разворотов.