Powstawanie nazwisk i herbów na Litwie

Ilu było Fedorów, Fedków, Fediuszków pomiędzy służbą dworską, tylu mogło być Kościów i Kościuszków 1, bo w tak spieszczonej formie wołał pan na każdego sługę, który miał na chrzcie nadane sobie imię greckie Konstantyna. Ruś umiała zaledwo wyróżniać osobę z pomiędzy tłumu, z nieprzeliczonego pospólstwa, dodając imię ojca, ale nazwisk, ani żadnych insygnij rodowych nie wytworzyła. Te powstały dopiero pod wpływem i za nauką Polaków.

Wiadomo, że w Horodle 1413 r. panowie polscy z orszaku Jagiełły przyjęli ochrzczonych po katolicku Litwinów do „braterstwa i pokrewieństwa", udzielając im „herbów i klejnotów" swoich, imieniem własnem i całych rodów swoich: ale cała lista obejmuje tylko 47 nazwisk z najwyższej warstwy społeczeństwa litewskiego 2. Przy ponowieniu unii dwóch państw w Grodnie w r. 1432 poselstwo, złożone z członków najwyższej rady królewskiej pod przewodnictwem Zbigniewa Oleśnickiego, wystawiło w imieniu Władysława Jagiełły pod d. 15 października przywilej, który przyzwalał, aby kniaziowie, szlachta i bojarowie Rusini cieszyli się temiż nadaniami i swobodami, jak litewscy, aby mieli prawo nosić herby i klejnoty rycerskie na równi z Litwinami, którzy te herby od rycerstwa korony polskiej wzięli, aby ci Litwini mogli tychże herbów i klejnotów udzielić szlachcie Rusinom 3.

Mogli więc, ale czy udzielili? czy chcieli udzielić i przypuścić do „braterstwa", do pokrewieństwa tak, jak przyjęli ich koroniarze?

Biorąc na uwagę stosunki klas przy urządzeniu feudalno-militarnem W. Księstwa, można zaprzeczyć stanowczo. Panowie radni, kniaziowie, urzędnicy wyżsi traktowali podwładne sobie rycerstwo, jak swoje sługi, jak traktował ich samych despotyczny Zygmunt lub Witołd, lub dawniejsi wielcy książęta. Równość braterska szlachty polskiej formalnie, teoretycznie, jako instytucya prawna wprowadzoną będzie na Litwie za lat sto z górą, w czasie Unii lubelskiej, ale w obyczajach, w stosunkach praktycznych życia jeszcze i w XVIII w. szlachcic litewski będzie sługalcem magnata.

Авторские примечания

1. O zdrobnieniach imienia Konstanty w ruszczyźnie kancelaryjnej.
2. Akt unii horodelskiej 1413 r., lista 47 rodów.
3. Przywilej grodzieński z 15 października 1432 r.