Костюшко, разворот 80 | Книги по истории Брестчины

Оригинал (по-польски)

żółtych nurtach sobie przygląda, a ta fortyfikacya nie tylko nad rzeką panowała, ale i nad całą okolicą. Spieszne sypanie szańców na linii, śmiałą i wprawną dłonią nakreślonej, i forma redut, bateryj, parapetów, rowów, kazamat i glacis, których sam Vauban nie byłby się zawstydził — wszystko to było dla Amerykan rodzajem nowego objawienia". Zastrzegając się przeciwko przesadnej stylizacyi i niewczesnemu wywołaniu Vauban'a w ostatniej ćwierci XVIII w., przytoczyłem ten opis, mniemając, że wszystkie te szańce, reduty, parapety istnieją jeszcze; ponieważ sam w Ameryce nie byłem, więc muszę wyręczać się cudzemi oczyma. Nie przyjmuję wszakże odpowiedzialności za trafność opisu i oceny ²⁶⁶).

Zanotować nadto winienem, że fortyfikacye żadne nie były jeszcze gotowe w r. 1776, ponieważ przerażony zbliżaniem się wojsk angielskich Kongres dnia 12 grudnia 1776 r. widział się zmuszonym opuścić miasto, zaleciwszy generałom umocnienie jego i obronę do ostateczności. Decyzya ta zapadła po wysłuchaniu opinii generałów Mifflina, zbierającego milicyę pensylwańską, i Putnama, zesłanego do objęcia komendy nad miastem. Członkowie kongresu wyjechali do Baltimory, a Filadelfię zaczęto fortyfikować od strony lądu. Imię Kościuszki jeszcze w tym czasie nie było znane Waszyngtonowi, czytamy bowiem w liście do prezesa Kongresu pod datą 8 grudnia: „Jeżeli będzie powziętą decyzya ufortyfikowania miasta, musi ktoś biegły w tej sztuce obejrzeć natychmiast miejscowość i zabrać się do wytknięcia linij i robót. Mam wiadomość, że obecnie jest w Filadelfii znakomity inżynier francuski; jeśli prawda, to on będzie najstosowniejszym". Tym inżynierem zapewne był Kościuszko, przybyły z Francyi z patentem francuskim, ale niema pewności, czy skromnego Litwina nie zaćmiewał jeszcze Romond de Lisle, kolega jego wymieniony w świeżej decyzyi Kongresu z d. 5 grudnia. Na rzecz Kościuszki przemawia ustęp z późniejszego o parę tygodni listu (20 grudnia), w którym Waszyngton uskarża się na brak inżynierów i wyraża się bardzo niekorzystnie o francuskich: „Z pomiędzy panów Francuzów, których nominacye do

Перевод на русский

жёлтых струях на себя взирает; и укрепление это не только над рекою господствовало, но и над всею округою. Спешная насыпка шанцев по линии, смелою и опытною рукою начертанной, и форма редутов, батарей, парапетов, рвов, казематов и гласиса, каких сам Вобан не постыдился бы, — всё это было для американцев родом нового откровения». Оговариваясь против чрезмерной стилизации и несвоевременного вызывания Вобана в последней четверти XVIII в., я привёл это описание, полагая, что все эти шанцы, редуты, парапеты существуют ещё; поелику сам я в Америке не был, то должен пользоваться чужими глазами. Не принимаю, однако, ответственности за верность описания и оценки ²⁶⁶).

Отметить сверх того должен, что никакие укрепления не были ещё готовы в 1776 году, ибо устрашённый приближением английских войск Конгресс 12 декабря 1776 г. увидел себя принуждённым покинуть город, поручив генералам укрепление его и оборону до последней крайности. Решение это состоялось по выслушании мнения генералов Миффлина, собиравшего пенсильванскую милицию, и Патнэма, посланного принять командование над городом. Члены конгресса выехали в Балтимору, а Филадельфию начали укреплять со стороны суши. Имя Костюшки ещё в это время не было известно Вашингтону, ибо читаем в письме к председателю Конгресса под датою 8 декабря: «Если будет принято решение укрепить город, должен кто-либо сведущий в этом искусстве осмотреть немедленно местность и приняться за разбивку линий и работ. Имею сведение, что ныне находится в Филадельфии знаменитый французский инженер; если это правда, то он будет наиболее подходящим». Этим инженером, вероятно, был Костюшко, прибывший из Франции с французским патентом, но нет уверенности, не затмевал ли скромного литвина ещё Ромон де Лиль, товарищ его, упомянутый в свежем решении Конгресса от 5 декабря. В пользу Костюшки говорит отрывок из более позднего на пару недель письма (20 декабря), в котором Вашингтон жалуется на недостаток инженеров и отзывается весьма неблагоприятно о французских: «Из господ французов, чьи назначения в