Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 129, с. 128
Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.
С. 128
Оригинал издания
Wileńska konferencja przypomniała postać Antanasa Baranauskasa, jego spuściznę oraz środowisko, w którym pracował i tworzył. Wystąpienie biskupa tęlszewskiego Jonasa Boruty SJ, służyło przybliżeniu jego ideowego credo jako kapłana i uczonego: odpowiadał na postawione przed siebie pytanie „czy idee bpa Antoniego Baranowskiego doczekały się swego wypełnienia”. Z kolei Vytautas Jogėla przypomniał lata studiów przyszłego duchownego w petersburskiej akademii teologicznej. Przybliżeniu sylwetki Baranauskasa jako uczonego językoznawcy i matematyka poświęcili wystąpienia Jonas Kubilius (długoletni rektor Uniwersytetu Wileńskiego) i Kazimieras Garšva. Vanda Žekonienė analizowała ekologiczne przesłanie Borku oniksztyńskiego, Dalia Čiočytė zastanawiała się nad obecnością elementów religijnych i narodowych w poezji biskupa, a Vytautas Berenis i Eglė Klimaitė-Keturakienė nad jego stosunkiem do problematyki narodowościowej w kontekście okoliczności powstania najważniejszych dzieł. Paulius Subačius przedstawił wizję Europy w twórczości Baranauskasa, natomiast Egidijus Aleksandravičius przeanalizował związki z polskością w kontekście oskarżeń biskupa o „polakomanię” („lenkomanię”) ze strony litewskich nacjonalistów.
W drugim dniu konferencji litewski historyk z Polski, Bronius Makauskas swoje refleksje o czasach i ludziach epoki zatytułował „Antanas Baranauskas – niezrozumiany intelektualista”, natomiast Krzysztof Buchowski przedstawił genezę narodzin konfliktu polsko-litewskiego w diecezji sejneńskiej na przełomie XIX i XX wieku. Ksiądz profesor Tadeusz Krahel przypomniał mniej znane fakty z życia i działalności duchowieństwa na Litwie na przełomie XIX i XX wieku: rządy bpa Stefana Zwierowicza w diecezji wileńskiej w świetle pamiętników ks. Jana Kurczewskiego, a więc w tym czasie co bpa Baranowskiego w Sejnach. Natomiast Vilma Žaltauskaitė omówiła stosunki między Kościołem katolickim na Litwie a rosyjską administracją w końcu XIX w. Na zakończenie Algimantas Katilius powrócił do wątku relacji biskupa Baranauskasa z władzą carską w kontekście działalności sejneńskiego seminarium duchownego, w tym stosunku do wprowadzenia wykładowego języka rosyjskiego. Obrady zakończyły się ożywioną dyskusją, którą podsumowała Regina Laukaitytė.
Należy wyrazić uznanie organizatorom tej sesji naukowej, że w ten sposób uczcili pamięć bpa Baranowskiego w 100-ną rocznicę jego śmierci i przypomnieli tak zasłużonego dla Kościoła na Litwie i w Polsce pasterza oraz przybliżyli jego zasługi dla kultury litewskiej. Inicjatywa prezentowania postaci, dorobku i środowiska litewskich biskupów wydaje się o tyle cenna dla polskich badaczy, że dotyczy przecież istotnej części historii Polski. Omawiana konferencja przypomniała to w dobitny sposób. Warto, aby historycy oraz badacze innych specjalności z różnych polskich ośrodków naukowych przyłączyli się do tej cennej inicjatywy, tym bardziej, że strona litewska planuje spotkania poświęcone postaciom kolejnych hierarchów, najpierw wileńskiemu biskupowi Jurgisowi Matulajtisowi (Jerzemu Matulewiczowi).
Krzysztof Buchowski
ks. Tadeusz Krahel
Перевод на русский
Вильнюсская конференция напомнила о личности Антанаса Баранаускаса, его наследии, а также о среде, в которой он работал и творил. Выступление тельшяйского епископа Йонаса Боруты SJ было посвящено раскрытию его идейного кредо как священника и учёного: он отвечал на поставленный перед собой вопрос, «дождались ли идеи епископа Антония Барановского своего воплощения». В свою очередь Витаутас Ёгела напомнил о годах учёбы будущего священнослужителя в Петербургской духовной академии. Раскрытию облика Баранаускаса как учёного-языковеда и математика посвятили свои выступления Йонас Кубилюс (многолетний ректор Вильнюсского университета) и Казимерас Гаршва. Ванда Жеконене анализировала экологический посыл «Аникщяйского бора», Даля Чёчите размышляла о присутствии религиозных и национальных элементов в поэзии епископа, а Витаутас Беренис и Эгле Климайте-Кетуракене – о его отношении к национальной проблематике в контексте обстоятельств создания важнейших произведений. Паулюс Субачюс представил видение Европы в творчестве Баранаускаса, а Эгидиюс Александравичюс проанализировал его связи с польскостью в контексте обвинений епископа в «полякомании» («lenkomanija») со стороны литовских националистов.
Во второй день конференции литовский историк из Польши Бронюс Макаускас озаглавил свои размышления о временах и людях эпохи «Антанас Баранаускас – непонятый интеллектуал», а Кшиштоф Буховский представил генезис зарождения польско-литовского конфликта в Сейнской епархии на рубеже XIX и XX вв. Ксёндз профессор Тадеуш Крахель напомнил о менее известных фактах из жизни и деятельности духовенства в Литве на рубеже XIX и XX вв.: о правлении епископа Стефана Зверовича в Виленской епархии в свете воспоминаний ксёндза Яна Курчевского, то есть в то же время, что и правление епископа Барановского в Сейнах. В свою очередь Вильма Жалтаускайте рассказала об отношениях между Католической церковью в Литве и российской администрацией в конце XIX в. В завершение Альгимантас Катилюс вернулся к теме отношений епископа Баранаускаса с царской властью в контексте деятельности Сейнской духовной семинарии, в том числе в связи с введением русского языка как языка преподавания. Заседания завершились оживлённой дискуссией, итоги которой подвела Регина Лаукайтите.
Следует выразить признательность организаторам этой научной сессии за то, что они таким образом почтили память епископа Барановского в 100-летнюю годовщину его смерти, напомнили о столь заслуженном для Церкви в Литве и в Польше пастыре и приблизили к нам его заслуги перед литовской культурой. Инициатива представления личности, наследия и среды литовских епископов представляется тем более ценной для польских исследователей, что она касается ведь существенной части истории Польши. Рассматриваемая конференция убедительно об этом напомнила. Было бы хорошо, если бы историки и исследователи других специальностей из различных польских научных центров присоединились к этой ценной инициативе, тем более что литовская сторона планирует встречи, посвящённые личностям следующих иерархов, прежде всего виленскому епископу Юргису Матулайтису (Ежи Матулевичу).
Кшиштоф Буховский
кс. Тадеуш Крахель