Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 124, с. 123
Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.
С. 123
Оригинал издания
sukcesy, jednak nie należy równocześnie zapominać, nie zaważyły one na końcowym rezultacie operacji.
Sięgając po wspomnianą publikację należy mieć nadzieję, iż specyficzna jej wymowa jest wyłącznie konsekwencją osobistych poglądów Autora, a nie zwiastunem kursu mającego obowiązywać obecnie w historiografii rosyjskiej.
Piotr Łapiński
Instytut Pamięci Narodowej
Oddział w Białymstoku
Daiva Dapkutė, Lietuvos išeivijos liberaliosios srovės genezė: politiniai-organizaciniai aspektai. 1945 m. – šeštojo dešimtmečio pabaiga, Vilnius: Vaga, 2002, 312 p. Daiva Dapkutė, Geneza nurtu liberalnego w środowisku wychodźstwa litewskiego: aspekty polityczno-organizacyjne. Rok 1945 – koniec piątego dziesięciolecia, Vilnius 2002, s. 312.
Recenzowana książka dotyczy mało znanego zagadnienia z historii litewskiej emigracji powojennej. Jeżeli czytelnik litewski ma choć ograniczoną możliwość zapoznania się z historią emigracji litewskiej, to w Polsce wiedza o niej jest raczej znikoma. Oczywiście, praca D. Dapkutė jest adresowana przede wszystkim do czytelnika rodzimego, lecz historia stosunków polsko-litewskich nie urywa się po II wojnie światowej. Dlatego tak ważne jest, aby zapoznać się z tymi nurtami politycznymi, które reprezentowały niezależne środowiska litewskie na Zachodzie.
Problematyka liberalizmu w litewskiej myśli politycznej zajmowała pokaźne miejsce już od przełomu XIX i XX wieku. W tym wypadku przedstawiony jest rozwój litewskiej myśli liberalnej w okresie przejściowym i bardzo trudnym dla całego narodu litewskiego. Po wojnie los emigrantów podzieliło przeszło 60 tys. Litwinów. W dużej mierze byli to ludzie politycznie zaangażowani w różnych środowiskach partyjnych lub organizacjach społecznych. Początkowy okres emigracji to głównie proces adaptacji, podczas którego emigranci musieli oswoić się nie tylko z obcym otoczeniem, ale także z mocno ugruntowanymi na zachodzie zasadami demokracji i liberalizmu.
D. Dapkutė postawiła sobie za cel wyjaśnienie organizacyjno-politycznych aspektów narodzenia się i rozwoju ugrupowania liberalnego wśród emigracji litewskiej. W książce przedstawione są następujące zagadnienia: prahistoria – lekcje politycznej rezystencji na Litwie, działalność w obozach dla uchodźców w Niemczech, założenie jawnej organizacji Litwinów „Rezistencię[?] Santarvė”, pokolenie liberalizujące – stowarzyszenie młodzieży akademickiej „Šviesa”, od tajnego towarzystwa do międzynarodówki liberalnej, próby młodego pokolenia liberałów założenia swej organizacji w Stanach Zjednoczonych Ameryki, kwestia łączności z Litwą oraz formowanie się koalicji liberalnej.
Podstawa historiograficzno-źródłowa pracy jest bardzo obszerna. Autorka z dużą uwagą analizuje dotychczasowe publikacje dotyczące poszczególnych zagadnień
Перевод на русский
успехи, однако не следует вместе с тем забывать, что они не повлияли на конечный результат операции.
Обращаясь к упомянутому изданию, следует надеяться, что его специфическая тональность – исключительно следствие личных взглядов автора, а не предвестие курса, который должен ныне стать обязательным в российской историографии.
Пётр Лапинский
Институт национальной памяти
Отделение в Белостоке
Дайва Дапкуте, Генезис либерального течения в литовской эмиграции: политико-организационные аспекты. 1945 г. – конец шестого десятилетия (Lietuvos išeivijos liberaliosios srovės genezė: politiniai-organizaciniai aspektai. 1945 m. – šeštojo dešimtmečio pabaiga), Вильнюс: Vaga, 2002, 312 с.
Рецензируемая книга посвящена малоизвестному вопросу истории послевоенной литовской эмиграции. Если литовский читатель имеет хотя бы ограниченную возможность познакомиться с историей литовской эмиграции, то в Польше знания о ней, скорее, ничтожны. Разумеется, работа Д. Дапкуте адресована прежде всего отечественному читателю, однако история польско-литовских отношений не обрывается после Второй мировой войны. Поэтому так важно познакомиться с теми политическими течениями, которые представляли независимые литовские круги на Западе.
Проблематика либерализма занимала в литовской политической мысли заметное место уже с рубежа XIX и XX веков. В данном случае представлено развитие литовской либеральной мысли в переходный и очень трудный для всего литовского народа период. После войны участь эмигрантов разделили более 60 тыс. литовцев. В значительной мере это были люди, политически активные в различных партийных кругах или общественных организациях. Начальный период эмиграции – это главным образом процесс адаптации, в ходе которого эмигрантам пришлось освоиться не только с чужим окружением, но и с прочно укоренившимися на Западе принципами демократии и либерализма.
Д. Дапкуте поставила своей целью выяснить организационно-политические аспекты зарождения и развития либеральной группировки в литовской эмиграции. В книге рассмотрены следующие вопросы: предыстория – уроки политического сопротивления в Литве, деятельность в лагерях для беженцев в Германии, создание легальной организации литовцев „Rezistencię[?] Santarvė”, либерализирующееся поколение – общество академической молодежи „Šviesa”, от тайного общества к Либеральному интернационалу, попытки молодого поколения либералов создать свою организацию в Соединенных Штатах Америки, вопрос о связи с Литвой, а также формирование либеральной коалиции.
Историографическая и источниковая основа работы очень обширна. Автор с большим вниманием анализирует существующие публикации, касающиеся отдельных вопросов