Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 119, с. 118

Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.

Бюллетень истории пограничья № 4, 2003: лист 119 из 148

С. 118

Оригинал издания

Pomijając niewątpliwe walory dokumentacyjne opracowania, należy zauważyć iż nie przynosi ono próby nowego spojrzenia na stosunki polsko-litewskie. Pozostaje raczej w kręgu tradycyjnej interpretacji, według której całkowitą odpowiedzialność za przebieg i rezultaty międzywojennego konfliktu ponosi wyłącznie strona polska. Pod tym względem Autorka, pozostała wierna poglądom wyrażanym w swoich poprzednich pracach, w których ciągle straszyły upiory przeszłości, jakby żywcem zaczerpnięte z propagandy ZWW. Nadal jest tam miejsce na tezy o „spolonizowanych Litwinach” i „polskiej okupacji” Wilna. Mimo to, a może właśnie dlatego, książka jednej z najbardziej znanych litewskich badaczek starszego pokolenia jest bardzo interesująca dla polskiego czytelnika.

Krzysztof Buchowski

Wojciech Śleszyński, Obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej 1934–1939, Instytut Historii Uniwersytetu w Białymstoku, Dom Wydawniczy Benkowski sp. z o.o., Białystok 2003, s. 151.

W opracowaniach syntetycznych najnowszych dziejów Polski obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej nie jest postrzegany przez historyków bynajmniej wcale jednoznacznie. W podręcznikach wydanych przed 1990 r. Berezę określano najczęściej jako miejsce zsyłek przeciwników politycznych sanacji241. Z kolei w tych powstałych już w III Rzeczypospolitej obóz w Berezie miał być więzieniem dla osób związanych z organizacjami ekstremistycznymi, w tym komunistów i terrorystów ukraińskich242. Wobec tak rozmaitych i często rozbieżnych opinii dobrze się stało, że autor ze sporym już doświadczeniem badawczym243 podjął się trudu napisania pracy, której celem było „...przybliżenie czytelnikowi powstania i funkcjonowania miejsca odosobnienia oraz ustalenie liczby i struktury społecznej w nim osadzonych” (s. 7n).

Podstawę źródłową najnowszej książki W. Śleszyńskiego stanowiły akta z zasobów Państwowego Archiwum Obwodu Brzeskiego w Brześciu, Archiwum Akt Nowych w Warszawie oraz zbiory Muzeum Historyczno-Krajoznawczego w Berezie

Примечания

241. Por. np.: A. Czubiński, Polska w okresie dwudziestolecia międzywojennego, [w:] Dzieje Polski, pod red. J. Topolskiego, Warszawa 1977, s. 732; M. M. Drozdowski, Dzieje II Rzeczypospolitej, [w:] Zarys historii Polski, pod red. J. Tazbira, Warszawa 1979, s. 633; A. Ajnenkiel, Polska po przewrocie majowym. Zarys dziejów politycznych Polski 1926–1939, Warszawa 1980, s. 314 n. Bardziej obiektywnie o Berezie pisał A. Albert [W. Roszkowski], Najnowsza Historia Polski 1918–1980, Warszawa 1983, ale w książce opublikowanej w wydawnictwie KRĄG poza oficjalnym wówczas obiegiem.

242. Zob. np. T. Nałęcz, [Okres] 1904–1939, [w:] Polska na przestrzeni wieków, pr. zbior. pod red. J. Tazbira, Warszawa 1995, s. 592.

243. Zob. W. Śleszyński, Białystok w sowieckiej fotografii propagandowej 1939–1941. Proces aneksji i polityczno-prawnej sowietyzacji Białostocczyzny, Białystok 2000; tenże, Okupacja sowiecka na Białostocczyźnie 1939–1941. Propaganda i indoktrynacja, Białystok 2001.

Перевод на русский

Отдавая должное несомненным документальным достоинствам работы, следует заметить, что она не содержит попытки по-новому взглянуть на польско-литовские отношения. Она остается скорее в рамках традиционной интерпретации, согласно которой полную ответственность за ход и результаты межвоенного конфликта несет исключительно польская сторона. В этом отношении автор осталась верна взглядам, высказанным в своих предыдущих работах, в которых постоянно являлись призраки прошлого, словно живьем взятые из пропаганды СОВ. По-прежнему там находится место тезисам об «ополяченных литовцах» и «польской оккупации» Вильнюса. Несмотря на это, а может быть, именно поэтому книга одной из наиболее известных литовских исследовательниц старшего поколения весьма интересна для польского читателя.

Кшиштоф Буховский

Войцех Шлешинский, Лагерь обособления в Берёзе-Картузской 1934–1939 (Obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej 1934–1939), Институт истории Белостокского университета, Издательский дом Benkowski sp. z o.o., Белосток 2003, 151 с.

В обобщающих трудах по новейшей истории Польши лагерь обособления в Берёзе-Картузской (Bereza Kartuska) воспринимается историками отнюдь не однозначно. В учебниках, изданных до 1990 г., Берёзу чаще всего определяли как место ссылки политических противников санации241. В свою очередь, в учебниках, появившихся уже в Третьей Речи Посполитой, лагерь в Берёзе представал тюрьмой для лиц, связанных с экстремистскими организациями, в том числе коммунистов и украинских террористов242. При столь разнообразных и часто расходящихся мнениях хорошо, что автор, обладающий уже немалым исследовательским опытом243, взял на себя труд написать работу, целью которой было «...приблизить к читателю историю возникновения и функционирования места обособления, а также установить численность и социальную структуру содержавшихся в нем лиц» (с. 7 и сл.).

Источниковую основу новейшей книги В. Шлешинского составили документы из фондов Государственного архива Брестской области в Бресте (Brześć), Архива новых актов (AAN) в Варшаве, а также собрания Историко-краеведческого музея в Берёзе-Картузской.

Примечания

241. Ср., напр.: A. Czubiński, Polska w okresie dwudziestolecia międzywojennego, [в:] Dzieje Polski, под ред. J. Topolskiego, Warszawa 1977, с. 732; M. M. Drozdowski, Dzieje II Rzeczypospolitej, [в:] Zarys historii Polski, под ред. J. Tazbira, Warszawa 1979, с. 633; A. Ajnenkiel, Polska po przewrocie majowym. Zarys dziejów politycznych Polski 1926–1939, Warszawa 1980, с. 314 и сл. Более объективно о Берёзе писал A. Albert [W. Roszkowski], Najnowsza Historia Polski 1918–1980, Warszawa 1983, но в книге, опубликованной в издательстве KRĄG вне тогдашнего официального обращения.

242. См., напр.: T. Nałęcz, [Okres] 1904–1939, [в:] Polska na przestrzeni wieków, коллективный труд под ред. J. Tazbira, Warszawa 1995, с. 592.

243. См.: W. Śleszyński, Białystok w sowieckiej fotografii propagandowej 1939–1941. Proces aneksji i polityczno-prawnej sowietyzacji Białostocczyzny, Białystok 2000; его же, Okupacja sowiecka na Białostocczyźnie 1939–1941. Propaganda i indoktrynacja, Białystok 2001.