Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 103, с. 102
Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.
С. 102
Оригинал издания
Puaux, pragnącego pogodzić Litwę z Polską podczas ostrego kryzysu we wzajemnych stosunkach w latach 1927–1928.
Z kolei numer 34 (2003 r.) poświęcono mniejszościom narodowym na Litwie: Polakom, Rosjanom i Żydom. Znamienne jest zwłaszcza umieszczenie Polaków wśród mniejszości narodowych, gdyż w litewskiej opinii publicznej, ale też nauce, od dawna zakorzenione było przekonanie, iż polskich mieszkańców należy traktować jako spolonizowanych, czyli niegdyś wynarodowionych Litwinów. Tym samym w zasadzie odmawiano im prawa do polskiej tożsamości narodowej. Taki obraz polskiej mniejszości ulega stopniowej zmianie dopiero w ostatnich dziesięciu latach. Artykuły o polskiej mniejszości, zamieszczone w „Darbai ir Dienos” – chociaż w tym wypadku napisane przez badaczy z Polski! – są jednak dobrą ilustracją nowej tendencji. Mieczysław Jackiewicz w artykule (w jęz. polskim) Potężny pośrednik opisał dzieje polskiej prasy w Kownie w latach 1919–1940, z kolei Krzysztof Buchowski w tekście Retorsijos įkaitai (Zakładnicy retorsji) przypomniał uwarunkowania położenia Polaków w międzywojennej Litwie. Warto wskazać jeszcze artykuły Aiste Lazauskiene i Pranasa Janauskasa poświęcone samorządom na Litwie po 1918 roku, gdzie polska ludność i polski język odgrywały niepoślednią rolę. Inne teksty poświęcono dziejom Rosjan i Żydów na Litwie, m.in. ich życiu kulturalnemu (Asia Kowtun), znaczeniu w życiu politycznym i wojsku Litwy międzywojennej (Eglė Bendikaitė, Jonas Vaičenonis), trudnym relacjom litewsko-żydowskim w latach 1940–1941 (Liudas Truska), stereotypom narodowym i antysemityzmowi na Litwie (Linas Venclauskas).
Krzysztof Buchowski
Uniwersytet w Białymstoku
Instytut Historii
Pogranicze polsko-litewsko-białoruskie. Źródła historyczne, stan badań, pod red. Marka Kietlińskiego, Białystok 2003, s. 192.
Publikacja ta otwiera serię wydawniczą „Wspólne dziedzictwo ziem północno-wschodnich dawnej Rzeczypospolitej”. Zawiera ona materiały z międzynarodowej konferencji naukowej, która odbyła się w Białymstoku w dniach 26–27 września 2002 r. Współorganizatorami sesji były: Archiwum Państwowe w Białymstoku, Archiwum Państwowe w Suwałkach, Katedra Ekonomii i Nauk Społecznych Politechniki Białostockiej oraz Instytut Pamięci Narodowej – Oddział w Białymstoku. Białostockie środowisko historyków od wielu już lat organizuje cyklicznie konferencje pod ogólnym tytułem „Wspólne dziedzictwo ziem północno-wschodnich dawnej Rzeczypospolitej”.
W pracy znalazło się dwadzieścia referatów wygłoszonych na sesji, w tym historyków i archiwistów z Wilna, Brześcia oraz wielu ośrodków naukowych z kraju. Zdecydowana większość tekstów dotyczy źródeł do dziejów ziem północno-wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Jedynie artykuł Władysława Stępniaka traktuje o problemach wspólnego europejskiego dziedzictwa archiwalnego, zaś Henryk Majecki omówił obszernie białostocki okres w historii czasopisma „Acta Baltico-Slavica”, które w latach 1964–1973 było wydawane właśnie w Białymstoku.
Перевод на русский
Пюо, стремившегося примирить Литву с Польшей во время острого кризиса во взаимных отношениях в 1927–1928 годах.
В свою очередь номер 34 (2003 г.) посвящён национальным меньшинствам в Литве: полякам, русским и евреям. Особенно знаменательно включение поляков в число национальных меньшинств, поскольку в литовском общественном мнении, а также в науке издавна было укоренено убеждение, что польских жителей следует рассматривать как ополяченных, то есть некогда денационализированных литовцев. Тем самым им, по сути, отказывали в праве на польскую национальную идентичность. Такой образ польского меньшинства постепенно меняется лишь в последние десять лет. Статьи о польском меньшинстве, помещённые в „Darbai ir Dienos”, – хотя в данном случае написанные исследователями из Польши! – всё же служат хорошей иллюстрацией новой тенденции. Мечислав Яцкевич в статье (на польском языке) «Могущественный посредник» (Potężny pośrednik) описал историю польской прессы в Каунасе в 1919–1940 годах, а Кшиштоф Буховский в тексте «Заложники реторсии» (Retorsijos įkaitai) напомнил об условиях, определявших положение поляков в межвоенной Литве. Стоит указать ещё статьи Айсте Лазаускене и Пранаса Янаускаса, посвящённые органам самоуправления в Литве после 1918 года, где польское население и польский язык играли немаловажную роль. Другие тексты посвящены истории русских и евреев в Литве, в частности их культурной жизни (Ася Ковтун), значению в политической жизни и армии межвоенной Литвы (Эгле Бендикайте, Йонас Вайченонис), трудным литовско-еврейским отношениям в 1940–1941 годах (Людас Труска), национальным стереотипам и антисемитизму в Литве (Линас Венцлаускас).
Кшиштоф Буховский
Белостокский университет
Институт истории
Польско-литовско-белорусское пограничье. Исторические источники, состояние исследований (Pogranicze polsko-litewsko-białoruskie. Źródła historyczne, stan badań), под ред. Марека Кетлиньского, Белосток 2003, 192 с.
Эта публикация открывает издательскую серию «Общее наследие северо-восточных земель бывшей Речи Посполитой». Она содержит материалы международной научной конференции, состоявшейся в Белостоке (Białystok) 26–27 сентября 2002 г. Соорганизаторами конференции выступили Государственный архив в Белостоке, Государственный архив в Сувалках (Suwałki), кафедра экономики и общественных наук Белостокского политехнического университета, а также Институт национальной памяти – Отделение в Белостоке. Белостокская историческая среда уже много лет регулярно проводит конференции под общим названием «Общее наследие северо-восточных земель бывшей Речи Посполитой».
В книгу вошли двадцать докладов, прочитанных на конференции, в том числе историками и архивистами из Вильнюса (Wilno), Бреста (Brześć) и многих научных центров страны. Подавляющее большинство текстов касается источников по истории северо-восточных земель бывшей Речи Посполитой. Лишь статья Владислава Стемпняка рассматривает проблемы общего европейского архивного наследия, а Хенрик Маецкий подробно осветил белостокский период в истории журнала „Acta Baltico-Slavica”, который в 1964–1973 годах издавался именно в Белостоке.