Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 97, с. 96
Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.
С. 96
Оригинал издания
22 podróżnych. W tej liczbie zabitych był Marcin Tomaszewicz, lat 44, Polak znany w całej Polsce majster – budowniczy mostów. (Sam.)
19 lutego na posterunek litew[ski] w Nowej Wilejce w godz. 11–12 zgłosiło się 8 osobników, przebranych w mundury niem[ieckie] i po rozbrojeniu 2 policjantów zabrali rewolwery i granaty znajdujące się na posterunku. Ponieważ wysłany przez nich policjant po k[omendan]ta posterunku zaczął uciekać, postrzelono go. Tej samej nocy został zastrzelony komendant warty na Moście, w drodze powrotnej z obchodu.
Dnia 25 stycznia na drodze Wilno – Landwarów został zastrzelony niejaki Marzec, Rosjanin, mieszk[aniec] Wilna. Zabójstwa dokonali 2 osobnicy na rowerach. Marzec uchodził za sympatyka komuny.
Krążą wersje, że na tzw. Białorusi Niemcy zmienili taktykę postępowania z więźniami polit[ycznymi]. Obchodzenie się z więźniami ma mieć charakter łagodniejszy a wypadki rozstrzeliwań mają zachodzić tylko wyjątkowo.
W dniu 10 bm. około godz. 22 zostało przerwane połączenie telefoniczne, przez spiłowanie słupów, z Grodnem, Mołodecznem, Lidą i Kownem na czas około 2 dni. W związku z tym w kierunku Lidy wysłano pociąg pancerny. (Zen.)
Z dalszych terenów
Na początku lutego przybyło do Szczuczyna [233] białoruskie S[icherheits]D[ienst]234, w dość licznym składzie. W z[233] [za]częły się areszty wśród Polaków. Wg. dotychczas[owych] [233] [in]formacji aresztowano około 15 osób w tym: [233] pijara, dr. Kazim[ierza] Stańczuka, 3 braci Jankowsk[233], syna aptekarza i Mikłasiewicza kier[ownika] straży [233] aresztowania były zarzuty rzekomego popierania i utrzymywa[nie] stosunków z partyzantami. (ja)
Robotnicy – Polacy, zatrudnieni w Szawlach podają, iż Litwini tamt[ejsi] odgrażają się, że żaden Polak nie ujdzie z Litwy żywy, jeśli partyzanci polscy będą nadal mordować policjantów litew[skich].
W Szyrwintach policja i gestapowcy lit[ewscy] konfiskują przyjeżdżającym z Wilna Polakom zakupioną żywność w odwet za zabójstwa policjantów lit[ewskich] na Wileńszczyźnie. Przekupniów litewskich puszczają wolno oświadczając, że tylko Polakom nie da się już teraz wywozić żywności z Litwy.
W m[iejscowościach] Mu[233] Wirszuliski i Czybiszki zainstalowano po 10–15 gestap[owców] litewskich, którzy przeprowadzają aresztowania b[yłych] członków kom[unistycznej] partii i aktywistów bolszew[ickich] oraz zwalczają partyzantów.
Dnia 22 stycznia w obozie pracy przym[usowej] Parwianiszki aresztowano 20 osób, z po[wodu] odwiedzających. Powodem było dostarczenie jednemu z więźniów [ulo]tki z zaszytym fałszywym dowodem osobistym. W konsekwencji nas[tąpiły] też areszty w Wilnie.
Dochodzą wiadomości, że spośród robotników Polaków, wywiezionych do Rzeszy, [Niemcy] werbują ochotników do swego wojska. Uchylających się p[rzezna]czają do najcięższych prac.
Примечания
233. Wyrazy nieczytelne na klatce mikrofilmu.
234. Właściwie: Sicherheitsdienst – Służba Bezpieczeństwa.
Перевод на русский
22 пассажиров. Среди убитых был Марцин Томашевич, 44 лет, поляк, известный во всей Польше мастер – строитель мостов. (Sam.)
19 февраля на литов[ский] пост в Нововильне между 11 и 12 часами явились 8 человек, переодетых в нем[ецкую] форму, и, разоружив 2 полицейских, забрали находившиеся на посту револьверы и гранаты. Поскольку посланный ими за к[омендант]ом поста полицейский пустился бежать, его подстрелили. В ту же ночь на обратном пути с обхода был застрелен начальник караула на Мосту.
25 января на дороге Вильнюс – Лентварис (Landwarów) был застрелен некий Марец, русский, жит[ель] Вильнюса. Убийство совершили 2 человека на велосипедах. Марец считался сочувствующим коммунистам.
Ходят версии, что в т. н. Белоруссии немцы изменили тактику обращения с полит[ическими] заключёнными. Обращение с заключёнными якобы будет более мягким, а расстрелы будут проводиться лишь в исключительных случаях.
10 с. м. около 22 часов была прервана телефонная связь – путём спиливания столбов – с Гродно (Grodno), Молодечно, Лидой (Lida) и Каунасом примерно на 2 дня. В связи с этим в направлении Лиды был направлен бронепоезд. (Zen.)
С более отдалённых территорий
В начале февраля в Щучин (Szczuczyn) [233] прибыла белорусская С[ихерхайтс]Д[инст]234 в довольно многочисленном составе. В [233] на[чались] аресты среди поляков. По имеющ[имся] до сих пор [233] [с]ведениям, арестовано около 15 человек, в том числе: [233] пиара, д-р Казим[еж] Станьчук, 3 брата Янковск[233], сын аптекаря и Миклашевич, нач[альник] охраны [233] ареста были обвинения в мнимой поддержке партизан и поддерж[ании] связей с ними. (ja)
Рабочие-поляки, работающие в Шяуляе (Szawle), сообщают, что тамош[ние] литовцы грозятся, что ни один поляк не уйдёт из Литвы живым, если польские партизаны будут и дальше убивать литов[ских] полицейских.
В Ширвинтос (Szyrwinty) полиция и лит[овские] гестаповцы конфискуют у приезжающих из Вильнюса поляков закупленное продовольствие в отместку за убийства лит[овских] полицейских на Виленщине. Литовских перекупщиков отпускают, заявляя, что теперь только полякам не дадут вывозить продовольствие из Литвы.
В н[аселённых] пунктах Му[233], Виршулиски (Wirszuliski) и Чибишки (Czybiszki) размещено по 10–15 литовских гестап[овцев], которые проводят аресты б[ывших] членов ком[мунистической] партии и большев[истских] активистов, а также борются с партизанами.
22 января в лагере прин[удительного] труда Правенишкес (Parwianiszki) арестованы 20 человек из-за по[сетителей]. Причиной послужила передача одному из заключённых [лис]товки с зашитым в неё фальшивым удостоверением личности. Вследствие этого после[довали] также аресты в Вильнюсе.
Поступают сведения, что из числа рабочих-поляков, вывезенных в Рейх, [немцы] вербуют добровольцев в свою армию. Уклоняющихся н[аправ]ляют на самые тяжёлые работы.
Примечания
233. Слова неразборчивы на кадре микрофильма.
234. Правильно: Sicherheitsdienst – Служба безопасности (СД).