Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 71, с. 70

Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.

Бюллетень истории пограничья № 4, 2003: лист 71 из 148

С. 70

Оригинал издания

ziem Litwy i Białorusi, był równocześnie zwolennikiem utrzymania ich związków z Polską. To idea zespolenia „sprawy litewskiej ze sprawą polską” w walce o niepodległość sprawiła, iż w maju 1915 r. opuścił Wilno i przedostał się do Legionów Polskich. Lata 1915–1917 spędzone w Legionach to okres nieustannych inicjatyw Römera na rzecz odbudowy państwowości Litwy. Bezowocność tych wysiłków sprawiła, iż po opuszczeniu obozu internowanych legionistów w Szczypiornie w sierpniu 1917 r., rozgoryczony odsunął się od polityki. Pracował na stanowiskach sędziego pokoju w Kolnie i sędziego okręgowego w Łomży. Powrócił na krótko do polityki w kwietniu 1919 r., kiedy ulegając prośbie Józefa Piłsudskiego, zgodził się wyjechać z tajną misją dyplomatyczną do Kowna. Niepowodzenie misji, wobec stanowczej odmowy Litwinów, sprawiło, że rozgoryczony definitywnie wycofał się z polityki.

Gdy w r. 1920 stosunki polsko-litewskie weszły w krytyczną fazę i przyszło wybierać między Polską a Litwą, wybrał Litwę. W niepodległej Litwie zajął się pracą naukową, stając się wybitnym specjalistą prawa konstytucyjnego. Trzykrotnie (1927–1928, 1933–1936, 1936–1939) pełnił godność rektora Uniwersytetu im. Witolda Wielkiego w Kownie, reprezentował też Litwę przed haskim Trybunałem Sprawiedliwości w sporze o Kłajpedę (1932), był członkiem Najwyższego Trybunału w Kownie (1921–1928). Życie swoje związał z Litwą, ale do końca czuł się Polakiem litewskim, starając się możliwie jak najwięcej zrobić dla rozwiązania konfliktu polsko-litewskiego.

Pozostawił ogromny i bardzo wysoko oceniany dorobek naukowy z różnych dziedzin prawa, głównie prawa konstytucyjnego. Pracą jego życia jest znany badaczom, liczący 40 woluminów dziennik z lat 1911–1945, zdeponowany w bibliotekach Akademii Nauk Litwy i Uniwersytetu Wileńskiego189. Dziennik M. Römera jest dokładnym zapisem każdego dnia jego autora. Z Dziennikiem M. Römer nie rozstawał się prawie nigdy. Zapis z danego dnia starał się pomieścić na jednej stronie. Tematyka Dziennika jest bardzo bogata: życie osobiste autora, nawet bardzo intymne chwile, realia kulturalne, społeczne i polityczne Wilna i Litwy a także i Polski, obok tego próby ocen sytuacji międzynarodowej, bardzo cenne dziś charakterystyki, portrety psychologiczne osób ze sfer politycznych, kulturalnych i naukowych z którymi Römer stykał się lub współpracował i które w tym czasie odgrywały znaczącą rolę (Józef Piłsudski, Antanas Smetona, Mieczysław Niedziałkowski, Andrius Bulota, Bolesław Limanowski, Józef Albin Herbaczewski, Aleksandr Prystor, Jonas Vileišis, Władysław Semkowicz, Mykolas Biržiška i inni). Obok nich są w Dzienniku i charakterystyki zwykłych ludzi, krewnych z którymi stykał się w swoim życiu. Dominują Polacy i Litwini, ale są i Białorusini, Niemcy, Żydzi i Rosjanie. Jest w Dzienniku dużo opisów realiów życia codziennego, relacji Römera z różnych zebrań, dyskusji, spotkań poufnych i konspiracyjnych, takich jak zebrania masońskie, narady polsko-litewskich demokratów i ludowców itp. Opisane są one stenograficznie i dlatego przedstawiają bardzo cenne źródło informacji, których często nie można odnaleźć w oficjalnych dokumentach tego czasu.

Примечания

189. Szerzej o M. Römerze zob.: Zbigniew Solak, Niedokończona autobiografia Michała Römera. Auto-życiorys profesora Michała Römera, [w:] Rocznik Biblioteki w Krakowie. Rok XLI (1996), s. 92–122; Jan Sawicki, Michał Römer a problemy narodowościowe na ziemiach byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego, s. 10–61.

Перевод на русский

земель Литвы и Беларуси, он вместе с тем был сторонником сохранения их связей с Польшей. Именно идея соединения «литовского дела с польским делом» в борьбе за независимость побудила его в мае 1915 г. покинуть Вильнюс и пробраться в Польские легионы. Годы 1915–1917, проведённые в Легионах, – это время непрестанных инициатив Ромера в пользу восстановления литовской государственности. Бесплодность этих усилий привела к тому, что, покинув в августе 1917 г. лагерь интернированных легионеров в Щипёрно (Szczypiorno), он, разочарованный, отошёл от политики. Работал мировым судьёй в Кольно (Kolno) и окружным судьёй в Ломже (Łomża). Ненадолго вернулся в политику в апреле 1919 г., когда, уступив просьбе Юзефа Пилсудского, согласился отправиться с тайной дипломатической миссией в Каунас (Kowno). Провал миссии, натолкнувшейся на решительный отказ литовцев, привёл к тому, что он, разочарованный, окончательно ушёл из политики.

Когда в 1920 г. польско-литовские отношения вступили в критическую фазу и пришлось выбирать между Польшей и Литвой, он выбрал Литву. В независимой Литве он занялся научной работой и стал выдающимся специалистом в области конституционного права. Трижды (1927–1928, 1933–1936, 1936–1939) занимал должность ректора Университета Витовта Великого в Каунасе, представлял также Литву в Гаагском трибунале в споре о Клайпеде (1932), был членом Высшего трибунала в Каунасе (1921–1928). Свою жизнь он связал с Литвой, но до конца чувствовал себя литовским поляком и старался сделать как можно больше для разрешения польско-литовского конфликта.

Он оставил огромное и очень высоко ценимое научное наследие в различных отраслях права, главным образом конституционного. Трудом его жизни стал известный исследователям дневник 1911–1945 гг. объёмом 40 томов, хранящийся в библиотеках Академии наук Литвы и Вильнюсского университета189. «Дневник» М. Ромера – это подробная запись каждого дня его автора. С «Дневником» М. Ромер почти никогда не расставался. Запись за каждый день он старался уместить на одной странице. Тематика «Дневника» очень богата: личная жизнь автора, вплоть до очень интимных моментов, культурные, общественные и политические реалии Вильнюса и Литвы, а также Польши, наряду с этим – попытки оценить международное положение, очень ценные сегодня характеристики, психологические портреты людей из политических, культурных и научных кругов, с которыми Ромер общался или сотрудничал и которые играли в то время заметную роль (Юзеф Пилсудский, Антанас Сметона, Мечислав Недзялковский, Андрюс Булота, Болеслав Лимановский, Юзеф Альбин Хербачевский, Александр Пристор, Йонас Вилейшис, Владислав Семкович, Миколас Биржишка и другие). Рядом с ними в «Дневнике» есть и характеристики простых людей, родственников, с которыми он сталкивался в жизни. Преобладают поляки и литовцы, но есть и белорусы, немцы, евреи и русские. Много в «Дневнике» описаний реалий повседневной жизни, отчётов Ромера о различных собраниях, дискуссиях, доверительных и конспиративных встречах, таких как масонские собрания, совещания польско-литовских демократов и народников и т. п. Они записаны почти стенографически и потому представляют собой очень ценный источник сведений, которых зачастую нельзя найти в официальных документах того времени.

Примечания

189. Подробнее о М. Ромере см.: Zbigniew Solak, Niedokończona autobiografia Michała Römera. Auto-życiorys profesora Michała Römera, [в:] Rocznik Biblioteki w Krakowie. Rok XLI (1996), с. 92–122; Jan Sawicki, Michał Römer a problemy narodowościowe na ziemiach byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego, с. 10–61.