Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 70, с. 69

Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.

Бюллетень истории пограничья № 4, 2003: лист 70 из 148

С. 69: Р. Микнис. Дневник Михала Ромера, ноябрь 1920

Оригинал издания

ŹRÓDŁA I MATERIAŁY

Rimantas Miknys

Instytut Historii Litwy

Podróż Michała Römera z Wilna do Kowna w listopadzie 1920 r. – fragment „Dziennika”

Michał Römer (Michael Pius Paschalis von Römer)188, ur. 17 V 1880 w majątku w Bohdaniszkach w powiecie nowoaleksandrowskim, gub. kowieńskiej w Litwie etnograficznej, zm. w Wilnie 22 II 1945. Absolwent elitarnej Petersburskiej Szkoły Prawa (1901), student Uniwersytetu Jagiellońskiego (1901–1902) i paryskiej Szkoły Nauk Politycznych (1902–1905). Prawnik, publicysta, działacz społeczny i polityczny; to jedna z najwybitniejszych postaci działających na polu stosunków polsko-litewskich w pierwszej połowie XX w. Był ostatnim przedstawicielem linii Römerów z Bohdaniszek. Reprezentował XII pokolenie tego szeroko rozgałęzionego na Litwie rodu, który w XVII w. przeniósł się z Inflant do Rzeczypospolitej.

M. Römer był znanym działaczem demokratycznym, jednym z twórców tzw. ideologii krajowej. W 1905 r. zamieszkał w Wilnie i zaczął wydawać organ polskiej inteligencji „Gazetę Wileńską”. Propagowane przez nią „stanowisko krajowe” miała być płaszczyzną porozumienia między wieloetniczną ludnością ziem byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego poprzez równorzędność wszystkich ludów tam zamieszkujących. Pismo podkreślało odrębność interesów tych ziem zarówno od Rosji, jak i Królestwa. Uchodząc przed grożącym mu wyrokiem władz rosyjskich, w sierpniu 1906 r. Römer opuścił nielegalnie Litwę i zamieszkał w Krakowie. Tam powstała w ciągu roku jego praca: „Litwa. Studium o odrodzeniu narodu litewskiego”. W latach 1907–1915 pracując w Wilnie, starał się doprowadzić do współdziałania między demokratami polskimi, litewskimi i białoruskimi. Czynił to między innymi działając w szeregu towarzystw i organizacji zarówno polskich, jak i litewskich (publikował w prasie polskiej, litewskiej i białoruskiej, wszędzie starając się propagować idee krajowe) oraz za pośrednictwem kanałów masońskich, kierując lożą „Litwa”.

W chwili wybuchu wojny Römer zajął stanowisko antyrosyjskie, będąc jednym z organizatorów konspiracji niepodległościowej w Wilnie. Propagując odrębność

Примечания

188. Wypis z metryki urodzenia w „Piśmie Komitetu Szlachty Kurlandzkiej”, 16 IX 1882, (Własność córki M. Römera – Jadwygi Vitkauskiene); Mindaugas Maksimaitis, Prof. Dr. M. Rėmeris ir jo „Lietuvos konstitucinės teise paskaitos”, [w:] Mykolas Remeris, Lietuvos konstitucines teise paskaitos, Vilnius 1990, s. 5.

Перевод на русский

ИСТОЧНИКИ И МАТЕРИАЛЫ

Римантас Микнис

Институт истории Литвы

Путешествие Михала Ромера из Вильнюса в Каунас в ноябре 1920 г. – фрагмент «Дневника»

Михал Ромер (Michael Pius Paschalis von Römer)188 родился 17 мая 1880 г. в имении Богданишки (Bohdaniszki) Новоалександровского уезда Ковенской губернии, в этнографической Литве, умер в Вильнюсе (Wilno) 22 февраля 1945 г. Выпускник элитного Императорского училища правоведения в Петербурге (1901), студент Ягеллонского университета (1901–1902) и парижской Школы политических наук (1902–1905). Юрист, публицист, общественный и политический деятель; одна из самых выдающихся фигур, действовавших на поприще польско-литовских отношений в первой половине XX в. Он был последним представителем богданишской линии Ромеров и принадлежал к XII поколению этого широко разветвлённого в Литве рода, который в XVII в. переселился из Ливонии в Речь Посполитую.

М. Ромер был известным демократическим деятелем, одним из создателей так называемой краевой идеологии. В 1905 г. он поселился в Вильнюсе и начал издавать орган польской интеллигенции – „Gazeta Wileńska”. Пропагандируемая ею «краевая позиция» должна была стать платформой согласия между многоэтничным населением земель бывшего Великого княжества Литовского на основе равноправия всех населяющих их народов. Газета подчёркивала, что интересы этих земель отличны как от интересов России, так и от интересов Королевства [Польского]. Спасаясь от грозившего ему приговора российских властей, в августе 1906 г. Ромер нелегально покинул Литву и поселился в Кракове. Там в течение года была написана его работа «Литва. Очерк о возрождении литовского народа» (Litwa. Studium o odrodzeniu narodu litewskiego). В 1907–1915 гг., работая в Вильнюсе, он стремился добиться сотрудничества польских, литовских и белорусских демократов. Делал он это, в частности, участвуя в целом ряде как польских, так и литовских обществ и организаций (печатался в польской, литовской и белорусской прессе, повсюду стараясь пропагандировать краевые идеи), а также по масонским каналам, возглавляя ложу «Литва».

С началом войны Ромер занял антироссийскую позицию и стал одним из организаторов подпольного движения за независимость в Вильнюсе. Пропагандируя обособленность

Примечания

188. Выписка из метрики о рождении в документе Комитета курляндского дворянства („Pismo Komitetu Szlachty Kurlandzkiej”), 16 IX 1882 (собственность дочери М. Ромера – Ядвиги Виткаускене); Mindaugas Maksimaitis, Prof. Dr. M. Rėmeris ir jo „Lietuvos konstitucinės teise paskaitos”, [в:] Mykolas Remeris, Lietuvos konstitucines teise paskaitos, Vilnius 1990, с. 5.