Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 63, с. 62

Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.

Бюллетень истории пограничья № 4, 2003: лист 63 из 148

С. 62

Оригинал издания

Zbarażskich, Hołowczyńskich, Prońskich i Kapustów), a uwzględniając chwilowe zainteresowanie ideami protestanckimi Słuckich i bardzo niepewne Koreckich, Połubińskich, Zasławskich i Sołomereckich – 10 familii. Należy jednak zaznaczyć, że proporcje te nie odzwierciedlają skali rzeczywistego zainteresowania ideologią protestancką: jedynie dwie familie związały się z nią na dłużej i przejawiały większe zaangażowanie w życie nowej wspólnoty wyznaniowej. Byli to: Hołowczyńscy i Prońscy. Protestanccy przedstawiciele kolejnych dwóch rodzin zmarli, nie pozostawiając męskich potomków (Andrzej Wiśniowiecki i Andrzej Kapusta). W przypadku Stefana Zbarażskiego jego związek z reformacją zakończył się konwersją. W trzech rodach obejmował zaś tylko pojedynczych ich członków.

Natomiast biorąc pod uwagę rody kniaziowskie, których przedstawiciele objęli krzesła senatorskie na przełomie XVI i XVII oraz w pierwszej połowie XVII w. (Druccy-Sokolińscy, Druccy-Horscy, Łukomscy, Massalscy, Ogińscy i Czetwertyńscy), proporcje te przedstawiałyby się następująco: spośród 20 rodzin przedstawiciele 8 – a włączając bardzo hipotetycznie związanych z protestantyzmem wymienionych wcześniej Słuckich, Zasławskich, Połubińskich, Sołomereckich, Koreckich oraz awansujących później Massalskich i ewentualnie Ogińskich – aż 15 miało kontakt z reformacją jako choćby przejściowi lub niepewni wyznawcy. Dało się także zauważyć, że członkowie najwybitniejszych zrutenizowanych potomków Giedymina nie wykazali większego i trwalszego zainteresowania ideami protestanckimi.

Wśród przedstawicieli omawianych rodzin kniaziowskich nie znalazłam również pewnych wyznawców ideologii antytrynitarskiej, choć, uwzględniając sugestie zawarte w pracach niektórych historyków oraz niektóre fakty, można by posądzać – bardzo hipotetycznie – o sympatię do niej kniaziów Ostrogskiego, Koreckiego i Prońskiego.

Jeśli chodzi o grupę panów wcześniej wyznających prawosławie, idee reformacyjne znalazły większy oddźwięk, niż w przypadku magnatów rekrutujących się z grona kniaziów. Spośród 15 (a ze Strawińskimi – 16) takich rodzin (Chodkiewiczowie, Hornostajowie, Sapiehowie, Kmitowie, Tyszkiewiczowie, Siemaszkowie, Wojnowie, Wołłowiczowie, Zahorowscy, Tryznowie, Chaleccy, Hajkowie, Pociejowie, Czaplicowie-Szpanowscy, Korsakowie187) aż 10 (a ze Strawińskimi – 11) przejęło się ideologią reformacyjną. Przy uwzględnieniu – jak się okazało w trakcie badań – niepewnych kalwinistów czyli przedstawicieli Chaleckich, Tyszkiewiczów i Tryznów) będzie to nawet 13 rodzin na 15 prawosławnych. Jednak tylko przedstawiciele 5 familii: Wołłowiczów, Hornostajów, Woynów, Korsaków i Czapliców Szpanowskich z dawnych ziem południowych WXL związali się z reformacją na dłużej i silniej, aktywniej angażowali się w popieranie swych nowych wyznań. Wyznań, ponieważ w przypadku panów występowało zainteresowanie także antytrynitaryzmem: formalnie Czapliców Szpanowskich oraz nieformalnie Ostafiego Wołłowicza.

Główne motywy akcesji magnaterii do Kościołów protestanckich na ogół oddziaływały równolegle, wzajemnie się warunkowały i uzupełniały (przy czym w wielu przypadkach trudno jest ustalić ich hierarchię). Były to przede wszystkim: wpływ

Примечания

187. Na przełomie XVI i XVII wieku oraz w pierwszej połowie XVII stulecia awansowali także przedstawiciele Kopciów, Mieleszków i Stetkiewiczów, ale wśród nich nie znalazłam wyznawców ideologii protestanckiej.

Перевод на русский

Збаражских, Головчинских, Пронских и Капуст), а с учётом мимолётного интереса к протестантским идеям у Слуцких и весьма недостоверного – у Корецких, Полубинских, Заславских и Соломерецких – 10 семей. Следует, однако, отметить, что эти пропорции не отражают масштабов действительного интереса к протестантской идеологии: лишь две семьи связали себя с ней надолго и проявляли бо́льшую вовлечённость в жизнь новой конфессиональной общины. Это были Головчинские и Пронские. Протестантские представители ещё двух семей умерли, не оставив мужского потомства (Андрей Вишневецкий и Андрей Капуста). В случае Стефана Збаражского его связь с Реформацией завершилась конверсией. В трёх же родах она охватывала лишь отдельных их членов.

Если же принять во внимание княжеские роды, представители которых заняли сенаторские кресла на рубеже XVI–XVII и в первой половине XVII в. (Друцкие-Соколинские, Друцкие-Горские, Лукомские, Масальские, Огинские и Четвертинские), эти пропорции выглядели бы следующим образом: из 20 семей представители 8 – а с включением весьма гипотетически связанных с протестантизмом упомянутых ранее Слуцких, Заславских, Полубинских, Соломерецких, Корецких, а также выдвинувшихся позднее Масальских и, возможно, Огинских – целых 15 имели контакт с Реформацией хотя бы как временные или недостоверные её приверженцы. Удалось также заметить, что члены виднейших рутенизированных потомков Гедимина не проявили более значительного и прочного интереса к протестантским идеям.

Среди представителей рассматриваемых княжеских семей я не нашла также достоверных приверженцев антитринитарской идеологии, хотя, принимая во внимание предположения, содержащиеся в трудах некоторых историков, а также некоторые факты, можно было бы подозревать – весьма гипотетически – в симпатии к ней князей Острожского, Корецкого и Пронского.

Что касается группы панов, прежде исповедовавших православие, реформационные идеи нашли здесь больший отклик, чем в случае магнатов, происходивших из княжеской среды. Из 15 (а со Стравинскими – 16) таких семей (Ходкевичи, Горностаи, Сапеги, Кмиты, Тышкевичи, Семашки, Война, Волловичи, Загоровские, Трызны, Халецкие, Гайки, Потеи, Чаплицы-Шпановские, Корсаки187) целых 10 (а со Стравинскими – 11) прониклись реформационной идеологией. С учётом – как выяснилось в ходе исследования – недостоверных кальвинистов, то есть представителей Халецких, Тышкевичей и Трызн, это составит даже 13 семей из 15 православных. Однако лишь представители 5 семей: Волловичей, Горностаев, Войнов, Корсаков и Чаплиц-Шпановских из бывших южных земель ВКЛ связали себя с Реформацией дольше и прочнее, активнее участвовали в поддержке своих новых исповеданий. Исповеданий – поскольку у панов отмечался интерес также и к антитринитаризму: формальный у Чаплиц-Шпановских и неформальный у Остафия Волловича.

Главные мотивы перехода магнатов в протестантские церкви, как правило, действовали параллельно, взаимно обусловливали и дополняли друг друга (причём во многих случаях трудно установить их иерархию). Это были прежде всего: влияние

Примечания

187. На рубеже XVI и XVII веков и в первой половине XVII столетия выдвинулись также представители Копотей, Мелешков и Стеткевичей, но среди них я не нашла приверженцев протестантской идеологии.