Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 44, с. 43

Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.

Бюллетень истории пограничья № 4, 2003: лист 44 из 148

С. 43

Оригинал издания

Napaść na Koniuchy została odnotowana również w dokumentach litewskiej policji, saugumy oraz podziemia narodowego; dane o jej skutkach są nieco zróżnicowane. W tygodniowym zestawie wiadomości policji litewskiej z 26 stycznia – 1 lutego 1944 r. mówi się, że w całkowitym zniszczeniu Koniuchów uczestniczyło około 200 rosyjskich bandytów, zginęło 36 mieszkańców, 14 zostało rannych135. Według wstępnych informacji litewskiej policji bezpieczeństwa, liczba ofiar we wsi Koniuchy sięgała aż 150 osób, wśród których było wiele dzieci i sporo rannych; umieszczono ich w szpitalu w Bieniakoniach, część odwieziono do Wilna. We wsi partyzanci byli 1,5 godziny, 150 mieszkańców zdołało uciec. W ostatecznej wersji saugumy stwierdzono, że sowieccy partyzanci strzelali po wsi kulami zapalającymi z 4 karabinów maszynowych i innej broni; właśnie od kul zapaliły się zabudowania. Miejscowi policjanci odpowiadali ogniem około 45 minut (policjant Juozas Bobinas został zabity, a Juozas Varonis – ciężko ranny). Gdy wieś stanęła w ogniu, reszta policjantów wycofała się. Bilans akcji był następujący: trzej partyzanci zostali ciężko ranni, jeden był zabity. Spośród miejscowych zabito 35 osób, raniono – 13 (w tym 10 ciężko). W czasie pożaru spłonęło 36 domów, 40 stodół, 39 obór, łaźnia; spaliło się 50 krów, 16 koni, około 100 owiec, 400 kur, sprzęt, pasze i wszystko, co znajdowało się w chatach. „Bandyci” byli różnych narodowości – Rosjanie, Żydzi i miejscowi Polacy136.

Raporty litewskiej policji bezpieczeństwa pod względem treści różnią się od innych źródeł, są sprzeczne i niedokładne, np. odnotowano w nich fakt oporu, jaki stawiali policjanci litewscy (tj. uczestnicy wiejskiej samoobrony), pisze się też o stratach partyzantów (jednakże nie potwierdzają ich inne źródła).

W źródle litewskiego podziemia antynazistowskiego nieznanego autorstwa podawano, że w Koniuchach zastrzelono 35 cywilnych mieszkańców, 13 raniono, w tym 10 odniosło ciężkie rany. Napastnicy strzelali kulami zapalającymi; w wyniku podpalenia wsi w 40 gospodarstwach spłonęło 39 obór, łaźnia, 50 krów, 16 koni, 50 świń, 100 owiec, 400 kur i inne mienie. W czasie potyczki poległ policjant pomocniczy (tj. uczestnik samoobrony) J. Bobinas i ciężko ranny został policjant Juozas Baronis (w niektórych źródłach tak podano nazwisko J. Varonisa). Warto też odnotować, że źródło to akcję zniszczenia wsi przypisało polskim partyzantom137. W gazecie litewskiego podziemia antynazistowskiego „Į laisvę” pisano, że zginęło 30 osób, około 20 zostało ciężko rannych138. Gazeta nie komentowała tej okrutnej akcji.

Unicestwienie wsi Koniuchy i zagłada jej mieszkańców nie miały żadnego oddźwięku w wydawanej oficjalnie prasie litewskiej. Zapewne nie chciano (może nie zezwoliła cenzura niemiecka) budzić zaniepokojenia w społeczeństwie Litwy Południowo-Wschodniej. Być może tragedię wsi Koniuchy przesłoniła w oficjalnej prasie śmierć 19 policjantów litewskich, poległych 8 stycznia 1944 r. we wsi Michajliszki,

Примечания

135. LAS, z. 3377, op. 58, t. 266, k. 41.

136. CPAL, z. R-1390, op. 1, t. 191, Telefonogramy komendanta rejonowego litewskiej policji bezpieczeństwa nr 24, nr 25, nr 29 do komendanta wileńskiego okręgu bezpieczeństwa, 30 I–3 II 1944, k. 57–58, 29–30. Za te dane autor dziękuje dr hab. Alfonsasowi Eidintasowi.

137. LAS, z. 3377, op. 58, t. 273, Nieznane źródło podziemia litewskiego o działalności polskiej Armii Krajowej na Litwie, k. 59.

138. „Į laisvę”, 10 II 1944, nr 2 (25).

Перевод на русский

Нападение на Конюхи было отмечено также в документах литовской полиции, саугумаса и национального подполья; данные о его последствиях несколько различаются. В еженедельной сводке сообщений литовской полиции за 26 января – 1 февраля 1944 г. говорится, что в полном уничтожении Конюх участвовало около 200 русских бандитов, погибли 36 жителей, 14 были ранены135. По предварительным сведениям литовской полиции безопасности, число жертв в деревне Конюхи достигало 150 человек, среди которых было много детей и немало раненых; их поместили в больницу в Беняконях, часть отвезли в Вильнюс (Wilno). Партизаны пробыли в деревне 1,5 часа, 150 жителям удалось бежать. В окончательной версии саугумаса констатировалось, что советские партизаны обстреливали деревню зажигательными пулями из 4 пулемётов и другого оружия; именно от пуль загорелись постройки. Местные полицейские отстреливались около 45 минут (полицейский Юозас Бобинас был убит, а Юозас Варонис – тяжело ранен). Когда деревня запылала, остальные полицейские отступили. Итог акции был следующим: трое партизан были тяжело ранены, один убит. Из местных жителей убиты 35 человек, ранены – 13 (в том числе 10 тяжело). Во время пожара сгорели 36 домов, 40 гумен, 39 хлевов, баня; сгорели 50 коров, 16 лошадей, около 100 овец, 400 кур, инвентарь, корма и всё, что находилось в хатах. „Бандиты” были разных национальностей – русские, евреи и местные поляки136.

Донесения литовской полиции безопасности по содержанию отличаются от других источников, противоречивы и неточны: например, в них отмечен факт сопротивления, которое оказывали литовские полицейские (т. е. участники деревенской самообороны), пишется также о потерях партизан (однако другие источники их не подтверждают).

В источнике литовского антинацистского подполья неизвестного авторства сообщалось, что в Конюхах были застрелены 35 мирных жителей, 13 ранены, из них 10 получили тяжёлые ранения. Нападавшие стреляли зажигательными пулями; в результате поджога деревни в 40 хозяйствах сгорели 39 хлевов, баня, 50 коров, 16 лошадей, 50 свиней, 100 овец, 400 кур и другое имущество. Во время стычки погиб вспомогательный полицейский (т. е. участник самообороны) Ю. Бобинас и был тяжело ранен полицейский Юозас Баронис (в некоторых источниках так приводится фамилия Ю. Варониса). Стоит также отметить, что этот источник приписал акцию уничтожения деревни польским партизанам137. В газете литовского антинацистского подполья „Į laisvę” писалось, что погибли 30 человек, около 20 были тяжело ранены138. Газета эту жестокую акцию не комментировала.

Уничтожение деревни Конюхи и гибель её жителей не получили никакого отклика в официально издававшейся литовской прессе. Вероятно, не хотели (возможно, не позволила немецкая цензура) вызывать беспокойство в обществе Юго-Восточной Литвы. Возможно, трагедию деревни Конюхи заслонила в официальной прессе гибель 19 литовских полицейских, павших 8 января 1944 г. в деревне Михайлишки (Michajliszki)

Примечания

135. LAS, ф. 3377, оп. 58, т. 266, л. 41.

136. CPAL, ф. R-1390, оп. 1, т. 191, Telefonogramy komendanta rejonowego litewskiej policji bezpieczeństwa nr 24, nr 25, nr 29 do komendanta wileńskiego okręgu bezpieczeństwa, 30 I–3 II 1944, л. 57–58, 29–30. За эти данные автор благодарит доктора хаб. Альфонсаса Эйдинтаса.

137. LAS, ф. 3377, оп. 58, т. 273, Nieznane źródło podziemia litewskiego o działalności polskiej Armii Krajowej na Litwie, л. 59.

138. „Į laisvę”, 10 II 1944, № 2 (25).