Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Бюллетень истории пограничья № 4. Лист 40, с. 39

Журнал историков польско-литовско-белорусского пограничья, 2003: русско-прусские планы 1811 года, земельная реформа в Литве, уничтожение деревни Конюхи в 1944 году, Реформация и русская знать ВКЛ, дневник Михала Ромера 1920 года, рецензии и научная хроника.

Бюллетень истории пограничья № 4, 2003: лист 40 из 148

С. 39

Оригинал издания

partyzantom i złożenia broni. W przypadku, gdyby „faszyści” nie usłuchali, partyzanci postanowili kierować się starą zasadą walki: jeśli wróg się nie poddaje, musi on być unicestwiony122.

Jednakże należy odnotować, że ani w źródłach wytworzonych przez komunistyczną partyzantkę, ani w pisanych po wojnie wspomnieniach nie podaje się żadnych konkretnych faktów i danych, które potwierdzałyby wyjątkową aktywność uczestników samoobrony wsi Koniuchy: fakty starć z partyzantami sowieckimi, poniesione podczas nich straty w ludziach i inne. Można przytoczyć takie fakty z innych miejscowości Litwy Południowo-Wschodniej (nawet z powiatu ejszyskiego). Na przykład członkowie samoobrony ze wsi Daržininkai (gmina Olkienniki) na początku października 1943 r. zastrzelili sowieckiego partyzanta, pohańbili jego zwłoki, w listopadzie – obronili się przed napadem partyzantów sowieckich; samoobrona wsi Grinkuva123 gmina Hanuszyski (powiat trocki) w wieczór wigilijny 1943 r. zabiła 5 partyzantów, którzy zaatakowali wieś; członkowie samoobrony wsi Bakaloriškės (powiat trocki, gm. Hanuszyszki) wiele razy brali udział w obławach na partyzantów sowieckich.

Zatem nie ma żadnych konkretnych faktów świadczących o antysowieckiej działalności samoobrony we wsi Koniuchy, które mogłyby sprowokować partyzantów sowieckich i które mogłyby wyjaśniać przyczyny szczególnie okrutnego rozprawienia się z mieszkańcami całej wsi. Zapewne największą „winą” samoobrony wsi Koniuchy, która zadecydowała o bezlitosnej akcji zniszczenia wsi, było to, że jej uczestnicy ośmielili się uzbroić, rzucić hasło oporu wobec partyzantów sowieckich, a potem nie zgodzili się na ich żądanie oddania broni.

Mówiąc o rzeczywistej lub rzekomej aktywności samoobrony Koniuchów i innych wsi, trzeba stwierdzić, że była ona inaczej oceniana przez komunistyczną partyzantkę w okolicach Ejszyszek, która czuła się tam prawdziwym gospodarzem (nie dotyczy to stosunków z AK), a zupełnie inaczej po drugiej stronie Puszczy Rudnickiej – w litewskich częściach powiatów olickiego i trockiego. Jesienią 1943 r. sytuacja wsi litewskich na wschód i południowy wschód od Puszczy Rudnickiej, które próbowały zbroić się i stawiać opór, pod wieloma względami była trudniejsza i bardziej złożona z powodu niejednolitości etnicznej, która wpływała na zmniejszenie solidarności w kwestii stawiania oporu (wsie nielitewskie nie zbroiły się i nie walczyły z partyzantami sowieckimi jako samoobrona miejscowa), było tam też bardziej sprzyjające środowisko do działania komunistycznej agentury; ponadto w pobliżu znajdowały się rejony działania białoruskich sowieckich partyzantów i groziły ich napady. Najmniejsze nieposłuszeństwo, sprzeciw wobec działań sowieckich (jak również polskich) partyzantów groziły akcjami represyjnymi.

Po drugiej stronie Puszczy Rudnickiej zbrojna samoobrona we wsiach czuła się znacznie pewniej. Razem z policją litewską, „punktami oparcia” w postaci jednostek wojskowych, tworzyła ona bardziej jednolity system ochrony kraju, który ograniczał działalność partyzantów sowieckich. Musieli oni zatem godzić się z jej aktywną działalnością

Примечания

122. LAS, z. 32, op. 1, t. 1, Dziennik działań bojowych oddziału „Śmierć okupantom” (bez daty), k. 2–3; J. Olekas, op. cit., s. 116; M. Elinas, D. Gelpernas, op. cit., s. 187.

123. Dziś takiej wsi już nie ma – zniknęła ona w czasach sowieckich przy tworzeniu osiedli kołchozowych.

Перевод на русский

партизан и сдать оружие. В случае, если „фашисты” не подчинятся, партизаны решили руководствоваться старым принципом борьбы: если враг не сдаётся, он должен быть уничтожен122.

Однако следует отметить, что ни в источниках, созданных коммунистическими партизанами, ни в написанных после войны воспоминаниях не приводится никаких конкретных фактов и данных, которые подтверждали бы исключительную активность участников самообороны деревни Конюхи: факты столкновений с советскими партизанами, понесённые в них людские потери и прочее. Такие факты можно привести из других населённых пунктов Юго-Восточной Литвы (даже из Эйшишкского уезда). Например, члены самообороны деревни Даржининкай (волость Валькининкай) в начале октября 1943 г. застрелили советского партизана, надругались над его телом, в ноябре – отбились от нападения советских партизан; самооборона деревни Гринкува123 волости Онушкис (Hanuszyski) (Тракайский уезд (powiat trocki)) в сочельник 1943 г. убила 5 партизан, напавших на деревню; члены самообороны деревни Бакалоришкес (Тракайский уезд, волость Онушкис) много раз участвовали в облавах на советских партизан.

Таким образом, нет никаких конкретных фактов, свидетельствующих об антисоветской деятельности самообороны в деревне Конюхи, которые могли бы спровоцировать советских партизан и которые могли бы объяснить причины особенно жестокой расправы с жителями всей деревни. Вероятно, главной „виной” самообороны деревни Конюхи, предрешившей беспощадную акцию уничтожения деревни, было то, что её участники осмелились вооружиться, бросить клич к сопротивлению советским партизанам, а затем не согласились на их требование сдать оружие.

Говоря о действительной или мнимой активности самообороны Конюх и других деревень, следует констатировать, что иначе её оценивали коммунистические партизаны в окрестностях Эйшишкес, которые чувствовали себя там истинными хозяевами (это не касается отношений с АК), и совсем иначе – по другую сторону Рудницкой пущи, в литовских частях Алитусского (olicki) и Тракайского уездов. Осенью 1943 г. положение литовских деревень к востоку и юго-востоку от Рудницкой пущи, пытавшихся вооружиться и оказывать сопротивление, во многих отношениях было более трудным и сложным из-за этнической неоднородности, которая ослабляла солидарность в вопросе сопротивления (нелитовские деревни не вооружались и не сражались с советскими партизанами в качестве местной самообороны); там также была более благоприятная среда для действий коммунистической агентуры; кроме того, поблизости находились районы действий белорусских советских партизан и грозили их нападения. Малейшее неповиновение, противодействие советским (а также польским) партизанам грозило репрессивными акциями.

По другую сторону Рудницкой пущи вооружённая самооборона в деревнях чувствовала себя значительно увереннее. Вместе с литовской полицией и „опорными пунктами” в виде воинских подразделений она образовывала более единую систему охраны края, ограничивавшую деятельность советских партизан. Тем, следовательно, приходилось мириться с её активной деятельностью

Примечания

122. LAS, ф. 32, оп. 1, т. 1, Dziennik działań bojowych oddziału „Śmierć okupantom” (bez daty), л. 2–3; J. Olekas, op. cit., с. 116; M. Elinas, D. Gelpernas, op. cit., с. 187.

123. Сегодня такой деревни уже нет – она исчезла в советское время при создании колхозных посёлков.