Ольшевская летопись. Страница 19
Скан печатной страницы издания, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.
Оригинал (по-польски)
vielki na Litwie siądzie na Vilnie i na Trocech». I wladika smolinski, xiążąta i panovie, boyarovie, miesczanie i czarni lvd na tim przisiągli, że mi pana Andrzeya będziem miecz v siebie voievodą poczesno na Smolinskv.
O rostirku i o barzo vielkiei trudnosci w Smolinskv
Tedi po Vielkiey noczi na Swiętey niedzieli vey Н zrzodą Н smislili czarni lvdzie smolnianie i radą sobie vczinili, kovale, kożomiąki, szewci, miąsniki, kocielnici pana Andrzeya zesłać silą z zamkv, a przisiąga swoyą smienili i narządzili się w broya О z gliczami, strzalmi, s kosami, s siekierami i zadwonili w dzwon rathni. I pąn Andrzey począł się radzicz z boyary [л. 328] smolinskiemi i ze wszitkiem dworem swoim, i poszedł na nich z drzewci na koniech, i bila im bitwa w zamku na swiętego Borisa, Hleba, i pobili viele lvdzi czarnich, i pobiegli czarni lvdzie od pana Andrzeya. I tey że noczi pąn Andrzey z zamku precz ziechal z żonąm, i boyarovie smolinsci s nim bily. A posle tego trudnosć bila barzo vielka w Smolinsku, i poymali smolnianie marszalka smolinskiego Pietrzigą i potopili go w Nieprze, a posadzili sobie voiewodą w Smolinsku xiędza Andrzeya Dorohobuskiego.
Iako Lithwa wziąli sobie Kazimirza krolevicza xiedzem vielkim litewskim
Tegosz czassu tądi rada litewska, xiążąta, panovie i wszitka ziemia doradziwssi się, i wziąli sobię z Lacho w xiądzem vielkim Kazimirza krolewicza i posadzili go poczcivie na stolecznich zamkach, na Vilnie i na Trocech i na wszitkiey ziemi Litewskiey i Ruskiey. W ten czas przydzie Iurgi Lingwieievicz z Novogrodka do Lithwi i xiądz Kazimirz, krolevicz, dal iemv oyczizną iego Mscislaw, i boyarowie smolinsci przyechali do Smolinska z Lithwi, i czarni lvdzie smolnianie nie puscili ich w zamek, i boyarowie rosiechawssi się po swim wlosciąm. I zatim bila bitwa barzo vielką boiarom s czarnim lvdem, i zamknęli się czarni lvdzie na zamku, i przizvali do siebie xiędza [л. 329] Iurgia Lingwieievicza hospodarem. I xiądz Iurgi poymal smolinskich boyar i pokoval ich, a imienie ich podaval swim boyarom. Teyże iesieni na zapusti Philipove przydzie voysko litewskie do Smolinska, i stali w Smolinsku poltrzeci niedzieli, miasto i cerkwie viżgli, a lvdzi vielkosć vielką posiekli, i monaster viżgli, i viele złego vczinili Smolinskiey ziemi. Tego roku zima barzo zla bila, miecielicza przesprzestania z mrozem, lvdzi viele pomarlo po wziąm i po drogąm z vielkiego zimna, a snieg barzo vielki bil; za dawne lata takovey zimi nie bivalo. A tey że viosny voda bila barzo vielka w Smolinsku, wszitko miasto poyąla biła, malo nie doszła voda do Prokopskiey gory.
O Moskiewskim poboiszczv
Tegosz lata xiądz vielki Kazimirz niemirem bil s xiądzem vielkim moskiewskim, i prziszedwssi moskwiczi s xiądzem i s tatari kozanskiemi i voievali wszitka ziemią Vasiemską. Tey zas zimi poslal voievod swich xiążąt i paniąth litewskich przeciw tego voievacz Moskiewskiey ziemie, i zvoievali Kozielesk, Vereye, Kolvhą, Możaysko i viele złego vczinili Moskiewskiey ziemi, a lvd vielki poviedli w Moskiewską ziemią. I moskwiczi, zebrawssi się za dzieviącz dni, a pognali w siad za litwą, i pobili viele moskwiczow litwa, a inssich żivich poymali i dogoniwssi moskwą bili się z lithwą. I pomogl bog litwie i prziviedli moskwą [л. 330] do Smolinska do xiędza vielkiego Kazimirza, i vczinili tedi xiążęta i panovie vielką czesć vielkiemv xiędzv Kazimirzv kroleviczv.
Vielkiego xiedza moskiewskiego pobili tatarovie
A moskiewskiego tedi xiądza nie bilo w Smolinskiey ziemi, chodził do Murowla bić się s tatari, s czarem Machmetem i s sinem iego Momotakiem. I pobili moskwą naglovą tatarovie, i samego moskiewskiego Vasila; Ivana П ięli, a inich xiążąth viele pobili, a inssich poimali. A bila iem bitwa na Szudalisza Р swiętego monastera, i bila tedi Moskwa w vielkim strachv. A potim czarz Machmet i sin iego Momotak dali xiędza moskiewskiego na okup, i wzięli ząn vielkoscz vielką rublow i sobolow.
Z vielkim xiądzem moskiewskim mir na lato Moskiewski wziął przimierze z xiądzem vielkim Kazimierzem kroleyiczem i przisiąga iemu swoyą dal С . . .
Примечания издания
Н—НВ Р в середу О Так в рукописи; д. б. zbroyą П B P и можаиского князя Ивана Р Так в рукописи; в P Суздали С На этом рукопись обрывается
Перевод на русский
О распре и великой смуте в Смоленске
После Пасхи, в среду Светлой недели (Н), черные люди Смоленска — кузнецы, кожевники, сапожники, мясники и котельники — решили силой изгнать пана Андрея. Нарушив присягу, они вооружились доспехами (О), секирами, стрелами, косами и топорами и ударили в вечевой колокол. Андрей с боярами и двором выступил против них верхом с копьями. У церкви Бориса и Глеба произошла битва; многие простолюдины были убиты, остальные бежали. Той же ночью Андрей с женой и смоленскими боярами покинул замок. Горожане утопили в Днепре смоленского маршалка Петржигу и поставили воеводой князя Андрея Дорогобужского. [л. 328]
Как литва избрала королевича Казимира великим князем
Литовская рада, князья, паны и вся земля призвали из Польши королевича Казимира и с честью посадили его на престольных замках Вильно и Троков, над всей Литовской и Русской землей. Юрий Лингвеневич прибыл из Новогрудка; Казимир вернул ему отчину Мстиславль.
Смоленские бояре попытались возвратиться из Литвы, но черные люди не впустили их в замок. Началась большая война. Горожане призвали государем Юрия Лингвеневича; тот заковал бояр, а имения раздал своим людям. Осенью, накануне Филиппова поста, литовское войско две с половиной недели стояло под Смоленском, жгло город, церкви и монастырь, многих убило и причинило земле великое зло. Зима была необычайно суровой: непрерывные метели и морозы убивали людей на дорогах и в селах, снега выпало чрезвычайно много. Весной Днепр затопил почти весь Смоленск и едва не достиг Прокопьевской горы. [л. 329]
О московской битве
Казимир враждовал с великим князем московским. Москвичи с князем и казанскими татарами разорили Вяземскую землю. Зимой Казимир послал литовских воевод, князей и панов в ответный поход: они опустошили Козельск, Верею, Калугу и Можайск, причинили Московской земле великое зло и увели множество людей. Через девять дней московское войско настигло литву, но Бог помог литовцам: многих москвичей они убили или пленили и привели в Смоленск к Казимиру. Князья и паны воздали великому князю королевичу большие почести. [л. 330]
Как татары разбили великого князя московского
В это время московский князь воевал у Мурома с ханом Махметом и его сыном Момотяком. Татары наголову разбили московское войско и пленили самого Василия и можайского князя Ивана (П); многие князья были убиты или схвачены. Битва произошла у святого монастыря в Суздале (Р), и Москва была в великом страхе. Позднее хан и его сын отпустили Василия за огромный выкуп рублями и соболями.
Московский великий князь заключил с королевичем Казимиром мир на год и дал ему присягу... Здесь рукопись обрывается.
Примечания издания
Н—Н — в P: «в среду». О — должно быть zbroyą («в доспехи»). П — в P: «и можайского князя Ивана». Р — в P: «Суздале». С — рукопись обрывается.