Ольшевская летопись, страница 9 | Книги по истории Брестчины
Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает
Брестчина: люди, места, экономика и наследие
Путеводитель по западному региону Беларуси

Ольшевская летопись. Страница 9

Скан печатной страницы издания, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.

Ольшевская летопись, список 1550 года: страница 9 из 28

Оригинал (по-польски)

wszitko. I ten Lizdzieyko rzecze: «Spodarv, xiaże vielki. Vilk żelazni znamionuie się zamek y stoleć tu będzie, a czo w nim wnatrz riczi, to slava iego będzie slinąla na wszitek swiat». I xiądz vielki Iedimin nie odieżdzaiącz, i posial po lvdzie, i żalożil zamek ieden na Swintorozie Niżni, a drugi na Krzivei gorze, ktorą teras zovą Lisą, i nazovie temu zamku Vilno. I zbudovawssi zamek przeniosł stoleć swoy s Trokow do Vilna, i vczini napiervey voievodą vilenskiego hetmana swego Gastolta s Kolumnow, ktori się narodzil s Kumpia, ktori bil poymąn od niemczow na Kunasovie. I panoval xiądz vielki Iedimin na xiąstwie vielkim Litew[skim], Zmods[kim] i Ruskim, i bil spraviedlivem, i viele valk czinil i zawszdi ziskival, i fortunnie panoval asz do vielkiey staroscy. [л. 292]

O vielkim xiędzu litewskim Iedimine i o iego siedmy synyech

Będąć vielkiemu xiędzu Iedimontu przi starosci swei, i mial siedm sinow, osmą doczką, imieniem Anną, ktorą dal do Lachow małżonką sinovi Kazimirovemu, Wladislauu Lubiertu Х, gdi pisano od bożego narodzenia 1320, tisiąć trzista lath i dwadziescia. I będącz vielki xiądz Iedimin w vielkiey starosci swego żivota, rozdzielił wszitkich sinow swoich siedmi i posadzil ich na dziale, to iest starssego sina Montivida na Koraczevie i na Slonimie, Narimonta na Pinsku, Olgilrda na Krevie, a xiądz vitepski sina ni mial tilko doczką, i przyąl go w ziemią Vitepską. Koryatu dal Nouogrodek, Lubiortu Wlodimir, Luczk i Volinską ziemią. Iewnucia osadził na Vilnie, a Kiestucia na Trocech i na Żmodzi. I potim Kiestuciey iechąl do Poloczka Ц i vszlissala tho dziewka, imieniem Biruta, isz idzie na Poloczk Ч Kiestuci, ktora dziewka bogom swim czistosć poslubila chovać, i sama bila chwalona od lvdzi za boga. I przyechal tam xiądz Kiestuciey, i spodobala się iemu barzo, i bila vielmi krasna ta dziewka i rozumna, i prosił iey, [л. 293] abi mu bila małżonką, i ona nie chciala przizvolić i rzekła iemu, iżem poslubila bogom swim chovać czistosć do żivota swego. I xiądz Kiestuci wziął ią moczno s tego miescza i provadzil ią do stolcza swego w vielkiey poczesznosci do Trok. I obeslawssi bracią swą, czinil vielkie vesele z bracią swą, i poyąl tą Biruta sobie za żoną. I iadącz xiędzv Kiestuciv za milą od Trok, spodobało się iemv miesće barzo piąkne miedzi ieziori, i on tam posiedlil się, i zamek żalożil, i nazval imię iemu Nove Troki, i przeniosl stolec swoi na Nove Troki z Starih Trokow. A sin iego Vitolt rodził się w Starich Trocech, i na tim miesczu, gdzie się Vitolt rodził sąm po smierci oycza swego kosciol żalożil Ziastovanie Matki Bożei, i mnichi vstavil zakonu tegosz, ktori w Kracovie iest swiętego Augustina. Na ostatkv wrocil się nazad.

O vielkim xiędzu Olgirdzie i o xiedzv Kiestuciv

Po smierci xiędza vielkiego Iedimina xiądz Olgird a xiądz vielki Kiestuciey bili miedzi sobą w milosci i w vielkiey lasce, a xiądz vielki Iewnucis miedzi iemi bil w bolszim xiąstwie na Vilnie. I nie polubil się xiędzv Olgirdu Iewnuci, i zmovili miedzi sobą bracia iako bi go ssadzić z Vilnia i iednemu bi miedzi iemi siesdz na Vilnie. [л. 294] I zmoviwssi się miedzi sobą vczinily rok, ktorego dnia iechać na Vilno i zasiesdz zamek pot bratem swim, xiądzem vielkim Ięwnuciem. Iakosz vielki xiądz Olgird z Vitebska richlo Ш przispieszil, i xiądz Kiestuciey wiechal w zamek, i xiądz vielki Iawnuci s strachv vibieżal z zamku z Vilna i vciekl miedzi gori, i tam poziębli mu nogi.

I vchphaciwssi go prziviedli do brata i posadzili za stroża. Tedi xiądz vielki Kiestuciey rzekl bratu swemu, vielkiemv xiędzu Olgirdu: «Tobie godzi się bić, bracie, xiędzem vielkim na Vilnie, ty miedzi nami starszi brat, s tobą za iedno żivą i chczą cią osadzić na vielkim xiąstwie na Vilnie», a Iewnuciv dal Zeslaw. A zmovą miedzi sobą vczinili xiądz vielki Kiestuci a xiądz vielki Olgird, żebi wszitci bracia poslussny bili vielkiego xiędza Olgirda, a czi czo dostaną sobie, zamkow abo włosci, to napoli dzielić, a bić iem do smierci w vielkiey milosci, i przisiągą sobie na tim dali — nie mislić zlego miedzi niemi nikomv ni na kogo. Iakosz bili w tey spraviedlivosci asz do żivota swego. V vielkiego xiędza Olgirda sinow bilo dwanascie, a v xiędza Kiestucia siedm sinow bilo, a miedzi sobą lvbilii sinow swich xiądz vielki Olgird xiędza vielkiego Iagaila, a xiądz vielki Kiestuci xiędza vielkiego vitolta. I zmovili miedzi sobą: «Po nassim żivocie ci będą na Vielkim xiąsthwie [л. 295] Litewskim panovać» A xiądz vielki Vitolt takiesz w vielkiei miłosci bili z Iagailem miedzi sobą. Potim xiądz vielki Olgird vmrze, a xiądz vielki Kiestuci nie chczącz slubu brata swego przestąpić, xiędza vielkiego Olgirda, posadził bratanicza swego na Vilnie xiądzem vielkim litewskim Iagaila Olgirdovicza. Niektori tesz bil przet tim v xiędza vielkiego Olgirda parobek nievolni, chlop, zvali go Voydilem. Pirvei bil piekarzem v vielkiego

Примечания издания

Х Так в рукописи; в P Локетку Ц Так в рукописи; д. б. Polongi Ч Так в рукописи д. б. Polongu ШTaк в рукописи; д. б. nie richlo

Перевод на русский

Лиздейка сказал: «Государь, великий князь! Железный волк означает, что здесь будет замок и столица, а вой внутри него — что слава этого города прогремит по всему свету». Гедимин тотчас послал за людьми и заложил Нижний замок на Швинтороге, второй — на Кривой, ныне Лысой, горе, а город назвал Вильно. Построив замки, он перенес столицу из Трок в Вильно и поставил первым виленским воеводой своего гетмана Гаштольда из рода Колонн. Гедимин справедливо и счастливо правил Великим княжеством Литовским, Жмудским и Русским, вел много войн и всегда побеждал, дожив до глубокой старости. [л. 292]

О Гедимине и семи его сыновьях

У Гедимина было семь сыновей и дочь Анна. В 1320 году он выдал ее за Владислава Локетка, сына Казимира. В старости князь разделил сыновей по уделам: Монтвиду дал Карачев и Слоним, Наримонту — Пинск, Ольгерду — Крево; бездетный витебский князь принял Ольгерда в Витебскую землю как зятя. Кориат получил Новогрудок, Люборт — Владимир, Луцк и Волынь, Евнутий — Вильно, а Кейстут — Троки и Жмудь.

Кейстут поехал к Паланге. Там жила девушка Бирута, посвятившая богам свое целомудрие и сама почитавшаяся народом как богиня. Кейстут увидел ее красоту и разум и просил стать его женой. Она отказалась, ссылаясь на обет. Тогда Кейстут силой увез ее в Троки, созвал братьев, устроил большой свадебный пир и взял Бируту в жены.

В миле от Старых Трок Кейстуту понравилось прекрасное место среди озер. Он основал там замок Новые Троки и перенес туда свою столицу. Его сын Витовт родился в Старых Троках; на месте рождения после смерти отца Витовт поставил костел Благовещения Божией Матери и поселил монахов ордена святого Августина, того же, что в Кракове. Здесь повествование вновь возвращается назад. [л. 293]

О великих князьях Ольгерде и Кейстуте

После смерти Гедимина Ольгерд и Кейстут жили в любви и согласии, тогда как их брат Евнутий занимал старший престол в Вильно. Ольгерд не желал мириться с этим. Братья условились в назначенный день совместно овладеть Вильно и свергнуть Евнутия. Ольгерд не успел вовремя прийти из Витебска, но Кейстут вошел в замок. Евнутий в страхе бежал в горы, отморозил ноги, был схвачен и приведен к братьям. [л. 294]

Кейстут сказал Ольгерду: «Тебе, старшему брату, подобает быть великим князем в Вильно. Я буду с тобой заодно». Евнутию дали Заславль. Ольгерд и Кейстут поклялись, что все братья станут повиноваться Ольгерду, а всякий новый замок и волость они будут делить поровну и до смерти сохранят взаимную любовь. Так они и жили.

У Ольгерда было двенадцать сыновей, у Кейстута — семь. Ольгерд особенно любил Ягайло, Кейстут — Витовта. Они условились, что после них эти сыновья будут владеть Великим княжеством. Витовт и Ягайло также жили в тесной дружбе. После смерти Ольгерда Кейстут, не желая нарушить уговор с братом, посадил племянника Ягайло Ольгердовича великим князем в Вильно.

При Ольгерде был невольный холоп Войдыло: сначала пекарь, затем постельничий и водонос. Он понравился князю, получил в держание Лиду и был возвышен.

Примечания издания

Х — в P: «Локетку». Ц, Ч — ошибочно «Полоцк»; должно быть «Паланга». Ш — поврежденное чтение; по смыслу Ольгерд «не скоро» пришел.