Ольшевская летопись. Страница 5
Скан печатной страницы издания, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.
Оригинал (по-польски)
O xiążąciv litewskim [л. 277] Swintorozie, sinie Vtenovem
Po smierci Rinkoltovei panovie, źaluiącz pana swego przirodzonego, i wzięli sobie hospodarem vielkłego xiędza litewskiego i zmodskiego, sina Vtenussovego s Kitaurussa, Swintoroha. I malo panovawssi Swintorohu na Nouogrodku i na ruskich zamkach, i ociecz iego, xiądz vielki litewski i zmodski vmrze Vtenus, i sin iego Swintorog po smierci oycza swego pocznie panovacz na Vielkim xiąstwie Litewskim, Żmodskim, Nouogrodskim i Ruskim; i vrodzi Swintorog sina Skirmunta. I obierze sobie vielki xiądz Swintorog miescze na pusci barzo czudne podle rzeki Vielyey, gdzie rzeka Vilna wpada w Vielyą, i prosił sina swego Skirmunta, а Н na tim mieszcv bilo zgliszcze vcziniono, gdzie bi go vmarlego spalono. I przikazal sinv swemu, abi go po smierci na tim mieszcv, gdzie bi go szegl, wszitkich xiążąt litewskih i znamienitich boyar palono bilo, aże bi nigdzie indziey ciała vmarlich nie bili ższone, tilko tam, bo i przet tim żegali ciala vmarlich na tim miesczv, ktori gdzie vmrze. I prżikazawssi ti slowa sinu swoiemv Skirmuntv, vielki xiądz Swintorog i vmrze.
O vielkym xiędzv litewskym Skirmuncye
Vielki xiądz Skirmunt został po oyczv [л. 278] swim na Vielkim xiąstwie Litewskim, Żmodskim i Ruskim, podług oycza swego przikazania, na tim miesczv na vscie rzeki Vilni, gdzie w Vielyą wpadiva, vczinil zhliscze. Tam że żżegl oycza swego i konia iego, na ktorim ieżdzival, i szathą iego, ktorą noszival, i milosnika iego, na ktorego on bil laskaw, sokola i charta iego żżegl. I od tich czasow xiąża vielci litewsci i boyare ciala ich tam palili, a dla tego to miescze od tich czaszow przezvano Swintoroga, na ymię tego vielkiego xiedza. A kiedi ktorego vielkiego xiędza litewskiego abo pana spalono ciała ich, tegdi kładli przi nich pasnokti risie abo niedźwiedzie dla tego, isz viarą tą mieli, isz sądni dzien mial bić, i tam О znamionovali sobie, isz bi bog mial przidz i siedzieć na gorze visokiey, i sądzić zivich i martwich, na ktorą gorą będzie trudno wnić krom tich pasnoktow risich abo niedzwiedzich, i dla tego ti pasnokti kladly vedla ich , na ktorich mieli na tą gorą Iesć i na sąd do boga idz. A tak, aczkolvie poganie bili, a wżdi sobie znamionovaly w boga iednego vierzali, isz sądni dzien mial przid i vierzili zmartwiwstacz, iednego boga, ktori ma przidz sądzicz żivich i martwich.
O mężach latiholskich, iako prziszly w Żmodz
I panuiąci vielkiemu xiędzv Skirmuntu, [л. 279] zebrali się muże latihola, ktorzi siedzieli nat brzegiem morskim, occeanem morzem, i szli w ziemią Zmodską, i szkodi vielkie pocziniłi, i krwie rozlianie, i lvdzi zmodskich od nich viele sginąlo. I xiądz Skirmunt, zebrawssi się s siłami swemi, i poydziena nich w ziemią ich samich, i ich poscinal, i inssich w polon viviodl, i ziemią ich pustą vczinil. I w ten czasz po vigechaniv xiędza vielkiego Skirmunta z ziemi Latiholskiey, prziszli niemci z za morza do tei ziemi Latiholskiey, i tą ziemią osiedli, i pany lathiholskiemi zostali, i nazvaii się ifflanti. A potim vielki xiądz Skirmunt zostavi duu sinow, Trabussa a Kolikina, i Trabvsz П pocznie panovacz w ziemi Zmodskiey, Litewskiei i Ruskiey П, i panoval viele lat, i vmrze. I pocznie panovać po nim sin iego Roman. Po malim czasie vmrze xiądz vielki zmodski Trabus, stry xiądza Romanow, i pocznie panovać xiądz vielky Roman na ziemi Zmodskiey, Litewskiei i Ruskiey. I Roman vrodzil pięć sinow, starssi Narimonth, drugi Domonth, trzeci Olsza, czwarti Giedrus, piąti Troidzien.
O piący sinieh Romanovih
Po smierci vielkiego xiądza Romana pocznie panovać sin iego starssi Narimont, i vczinil zamek Kiernouo, i zniosł z Nouogrodka stolec do Kiernova, i począl panovać, i nazowie się vielkim xiędzem litewskim, [л. 280] nouogrodskim i zmodskim. I brat iego Domonth siądzie na oycziznie swoiey, na Vcianie, i nazovie się xiądzem vcianskim. A trzeci brat iego, Giedrus, zarąbil zamek i nazovie go imieniem swim Giedrocie, i przezovie się xiędzem giedroczkim. A czwarti brat iego, Olssa, przeszedwssi rzeką Velyą, i naszedl gorą krasną miedzi gorami nath rzeką Vilną w mili od vscya rzeki Vielyey, gdzie wpadiva w rzeką Vielyą, przeciw Rakunciszek, vczinil zamek i nazovie go imieniem swoym Olszany. I nieviele żiwssi tam, ieżdzącz od tey w lovi w pusczą za dziesiącz mil od tego zamku swego, i naydzie gorą krasna i rowninami vielkiemi obiegła i okwitosciami napełnioną, i spodobało się iemv tam, i on tam posiedlil się i na tey gorze vczinil zamek nad rzeką Korabiem, i przeniesie się od tey, i tam pocznie panovacz, i nazovie się xiędzem Olszanskim. A piąti brat, Trokien abo Troidzien,
Примечания издания
М Так в рукописи; д. б. rod
Н Так в рукописи; d. 6. aby О Так в рукописи; д. б. tak П—П B P Трабус почнеть кнежыти на земли Жомоитскои, a Коликгин на земли Литовскои и Рускои
Перевод на русский
Примечание издания: М — в рукописи: «плод»; должно быть: «род».
О литовском князе Швинтороге, сыне Утенуса
После смерти Рингольта вельможи, скорбя о природном государе, избрали себе князем Швинторога — сына великого князя литовского и жмудского Утенуса из рода Кентавров. Когда Швинторог недолго правил Новогрудком и русскими замками, умер его отец. Тогда Швинторог стал государем Великого княжества Литовского, Жмудского, Новогрудского и Русского и родил сына Скирмунта.
Швинторог избрал в пуще прекрасное место при впадении Вильны в Вилию и попросил сына устроить там погребальное кострище. Он завещал после смерти сжечь его на этом месте, а впредь там же сжигать всех литовских князей и знатных бояр, не предавая их тела огню нигде более, как прежде делали каждый там, где умирал. Сказав это сыну, Швинторог умер. [л. 278]
О великом князе литовском Скирмунте
Наследовав Литовскую, Жмудскую и Русскую державу, Скирмунт исполнил отцовское завещание: устроил кострище в устье Вильны, где она впадает в Вилию, и сжег там отца вместе с его конем, одеждами, любимым слугой, соколом и борзой. С тех пор литовских князей и бояр сжигали там, а место назвали Швинторогом по имени великого князя.
Когда сжигали князя или знатного пана, рядом клали когти рыси или медведя. Верили, что в Судный день Бог сядет судить живых и мертвых на высокой горе, куда трудно взойти без этих когтей; потому умершим давали когти, чтобы они поднялись на гору и явились на Божий суд. Так, хотя они были язычниками, все же чаяли единого Бога, Судного дня и воскресения мертвых.
О латгальских мужах, пришедших в Жмудь
При Скирмунте латгальские мужи, жившие на берегу океана, пришли в Жмудь, причинили великий ущерб и пролили много крови. Скирмунт собрал силы, вошел в их собственную землю, многих перебил, иных увел в плен и опустошил край. Когда он ушел, из-за моря пришли немцы, поселились в Латгалии, стали ее господами и назвались лифляндцами.
Скирмунт оставил двух сыновей — Трабуса и Коликина. Трабус стал владеть Жмудью, Литвой и Русью (П), правил много лет и умер. Ему наследовал сын Роман. Вскоре умер и князь жмудский Трабус, дядя Романа, после чего Роман соединил под своей властью Жмудь, Литву и Русь. У него родилось пять сыновей: Наримонт, Довмонт, Ольша, Гедрус и Тройден.
О пяти сыновьях Романа
После смерти Романа старший сын Наримонт стал править: устроил замок Керново, перенес туда столицу из Новогрудка и назвался великим князем литовским, новогрудским и жмудским. Брат Довмонт сел в своей отчине Утене и назвался князем утенским. Гедрус построил замок Гедройцы и стал князем гедройцким. Ольша перешел Вилию и на красивой горе над Вильной, в миле от ее устья, напротив Ракантишек, поставил замок Ольшаны. Недолго прожив там, он во время охоты нашел в десяти милях другую красивую гору среди широких равнин, богатую всем необходимым. Над рекой Корабль он поставил новый замок, перенес туда столицу и стал называться князем Ольшанским. Пятый брат, Трокень, или Тройден,
Примечания издания
Н — в рукописи ошибочно; должно быть «чтобы». О — должно быть «так». П—П — в P: «Трабус начнет княжить в Жмуди, а Коликин — в Литве и Руси».