Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 87

Оригинал (по-польски)

nimi zupełne zwycięztwo. Około 200 Moskali poległo, 1000 wzięto do niewoli, reszta uszła z miasta.

Po urzędowem ogłoszeniu powstania wileńskiego mianowała Rada Narodowa Jasińskiego komendantem siły zbrojnój Jitewskićj; nominacyą tę zatwierdził Kościuszko na dniu 7 maja, a 21 maja posunął go na stopień jenerał-lejtnanta. Młody i połen patryotycznego zapału komendant rozwinął przy pełnieniu swego urzędu stanowczą energią; przecież gwałtowność jego nie podobała się dostojnikom wojskowym, zwłaszcza tym, którzy latami służby starszymi byli od niego. Zaczęto więc przeciw niemu intrygować i wysyłać zażalenia do Kościuszki, który pragnąc usunąć wszystko, co do rozdwojenia narodu przyczynić się mogło, powołał Jasińskiego do głównćj kwatery, a w miejsce jego mianował Michała Wielhorskiego.

Zmiana ta nie odniosła następstw korzystnych. Wielhorski nie zdołał zadość uczynić powierzonym sobie obowiązkom; pod jego naczelnictwem, a więcój jeszcze pod_ zastępcą jego, Chlewińskim, rozluźniła się w wojsku karność i zakradła się gnuśność i rozprężanie: w czynnościach pojedyńczych korpusów i oddziałów panował zupełny brak jednolitego planu. Śmutnych stosunków tych nio zdołał już nawet naprawić Mokronowski, który po Wielhorskim objął naczelną na Litwie komendę. Tój bezradności pojedyńczych dowódzców i niekarności wojska przypisać należy też głównie utratą Wilna i późniejsze klęski, które wywołały w następstwach swych nieszczęsną bitwę pod Maciejowicami.

Jasiński nio przestał być w czasie tym czynnym. Dnia 15 lipca oddał mu Kościuszko komendę nad oddziałami ochotniczemi, a zwiedzając 30 sierpnia obóz Mokronowskiego, oddał mu pod komendę korpus i obdarzył go złotą obrączką z napisem: „Ojczyzna obrońcy swemu" z numerem 37.

Po klęsce maciejowickićj objął Jasiński wraz

podanym resztę ich pułków i w miejsce ich utworzono tak zwaną: „kawaleryą narodową”, którą podzielono początkowo na 4 brygady. Sejm czteroletni podniósł liczbę tejże kawaleryi do 8 brygad i rozdzielił je pomiędzy pojedyńcze dywizye. Jednę z tych brygad, wielkopolską, poznaliśmy przy tablicy. 10.

Wszystkie brygady kawaleryi narodowój przyjęły udział w powstaniu Kościuszkowskiem; niektóre z nich, jak: Wyszkowskiego, Kopcia, Kołyski i Madalińskiego odznaczyły się nadzwyczajną dzielnością.

Obok kawaleryi narodowój istniały w Polsce pułki lekkiej jazdy; niektóre z nich nosiły nazwę pułków przednićj straży, inne zwano ułanami. Pułk 5. lekkićj jazdy, zwany „pułkiem ułanów królewskich" odznaczył się w rewolucyą warszawską; nie dotrzymał przecież placu w bitwie pod Maciejowicami.

Dragonami zwano w dawnój Polsce rodzaj kawaleryi, która marsze odbywała konno, ale do boju idąc, schodziła z koni i walczyła pieszo. W późniejszych czasach zamieniono dragonów na wojsko wyłącznie piesze, a dragoneryi konnćj pozostała liczba tylko szczupła.

Tablica niniejsza przedstawia nam typy wszystkich trzech powyżćj wymienionych rodzajów kawaleryi polskićj; bliższe szczegóły ułków tych dotyczące zamieściliśmy w „Poglądzie na historyą wojska w Polsce" w rozdziałach dotyczących jazdy.

"Tablica 19.

Widzimy na nićj szeregowców różnych regimen-" tów. Rycina 1, 2 i 7 przedstawia żołnierzy z regimentu Wodzickiego, o którym mówiliśmy obszernićj przy tablicy 5. W rycinie 3. widzimy szeregowca z regimenta Działyńskiego. Regiment ten

d ? się wielkim patryotyzmem; ztąd nieza-

7 Zajączkiem obronę Pragi i przy jój zdobywaniu przez Moskali, na dniu 4 listopada poległ śmiercią zaszczytną. —

Jasiński posiadał także talent rymotwórczy; napisał kilka poematów, pisał bajki i piosenki; — z ostatnich rozpowszechniła się arya: „Chciało się Zosi jagódek” — wkrótce po kraju i przechowała się do naszych czasów. —

Rycina 2. tablicy niniejszćj przedstawia chorążego kawaleryi narodowej, której bliższe szczegóły

podajemy w objaśnieniu tablicy następnćj. Tablica 18.

Wiemy już z historyi wojska polskiego, że główną siłę kawaleryi w Polsce tworzyła od czasów Łokietka husarya. Istniała ona do r. 1775; już za

czasów królów saskich zmniejszono liczbę jej chorągwi, a Stanisław August zwinął w roku wyżćj

ufali mu Targowiczanie, 1 pragnęli go rozpuścić, albo wcielić do regimentu innego; zapobiegały przecież temu osoby wpływowe. Posiadał regiment ten dwa działa przed swemi koszarami; chcieli je zabrać Moskale do swego arsenału, ale regiment nie chciał ich wydać, jako swój własności. Z dział tych padł w rewolucyą warszawską pierwszy strzał. W walce tj ulicznóćj przyjął regiment w mowie bę dący, zaszczytny udział i przyczynił się głównie do odniesionego zwycięztwa.

Dowodził nim pułkownik Hauman, którego późnićj Kościuszko za położone w powstaniu znakomite zasługi, mianował jenerałem i obdarzył złotą obrączką. —

W kilka dni po wypędzeniu Moskali z Warszawy opuścił Hauman dnia 28 kwietnia na czele swego regimentu stolicę, żeby oczyścić okolicę z oddziałów rosyjskich; operował w tymże czasie w po-

Перевод на русский

полная победа над ними. Около 200 москалей пало, 1000 взято в плен, остальная часть сбежала из города. После официального объявления Виленского восстания Национальный совет назначил Ясинского командующим вооружённой силой Житовской; это назначение было утверждено Костюшко 7 мая, а 21 мая он повысил его до звания генерал-лейтенанта. Молодой и полный патриотического энтузиазма командир проявлял твёрдую энергию при исполнении своих обязанностей; впрочем, его резкость не нравилась военным сановникам, особенно тем, кто имел более долгую службу, чем он. Начали против него интриговать и отправлять жалобы Костюшко, который, желая устранить всё, что могло способствовать расколу нации, вызвал Ясинского в главный штаб, а на его место назначил Михаила Вельгорского. Эта перемена не имела благоприятных последствий.

Вельгорский не смог выполнить возложенные на него обязанности; под его начальством, а также под началом его заместителя Хлевинского, в войске ослабла дисциплина и появилась леность и распущенность: в отдельных действиях корпусов и отрядов царил полный недостаток единого плана. Этих печальных обстоятельств не смог даже исправить Мокроновский, который после Вельгорского принял на Литве главную команду. В бездействии отдельных командиров и бездисциплинированности войска следует также главным образом винить потерю Вильны и последующие поражения, которые привели впоследствии к несчастной битве под Мацеёвицами. Ясинский в это время перестал быть активным. 15 июля Костюшко передал ему командование отрядами добровольцев, а, посетив 30 августа лагерь Мокроновского, передал ему под командование корпус и одарил его золотым кольцом с надписью: «Отчизна своему защитнику» с номером 37.

После поражения под Мацейовице Ясинский вместе с оставшимися их полками взял их под своё командование, и на их месте была создана так называемая «народная кавалерия», которую первоначально разделили на 4 бригады. Четырёхлетний сейм увеличил число этой кавалерии до 8 бригад и распределил их между отдельными дивизиями. Одну из этих бригад, Великопольскую, мы узнали у таблички. 10. Все бригады народной кавалерии приняли участие в восстании Костюшко; некоторые из них, такие как: Вышковского, Копця, Колыски и Мадалинского, проявили необычайную отвагу. Помимо народной кавалерии в Польше существовали полки лёгкой кавалерии; некоторые из них носили название полков передовой стражи, другие назывались уланами. Полк лёгкой кавалерии, называемый «полком королевских уланов», отличился в Варшавской революции; однако он не удержал позиции в битве под Мацейовице.

В старой Польше драгуны были видом кавалерии, которая шла верхом, но при вступлении в бой они сходили с лошадей и сражались пешком. Позднее драгуны были заменены армией, только пешой, и осталось лишь небольшое количество кавалерии драконов. В этой таблице представлены типы всех трёх вышеупомянутых типов польской кавалерии; более подробные сведения об этих разделах приведены в разделе «Взгляд на историю армии в Польше» в главах, посвящённых кавалерии. «Стол 19. В этой теме мы видим рядовых из разных полков. Рисунки 1, 2 и 7 показывают солдат полка Водзицкого, о которых мы подробно говорили на таблице 5. На рисунке 3. мы видим рядового из полка Дзялыньского. Этот полк d ? великий патриотизм; отсюда и 7 С помощью зайца защищал Прагу и во время её завоевания москвичами, 4 ноября он умер почётной смертью.

— Ясинский также обладал талантом сочинять рифмы; он написал несколько поэм, писал басни и песни; — из последних распространилась ария: «Зоси хотелось ягод» — вскоре по всей стране и сохранилась до наших времен. — Гравюра 2. Эта таблица изображает знаменосца национальной кавалерии, более подробные сведения о которой мы приводим в пояснении к следующей таблице. Таблица 18. Мы уже знаем из истории польской армии, что основную силу кавалерии в Польше с времён Локетека составляли гусары. Она существовала до 1775 года; уже во времена саксонских королей число её полков уменьшили, а Станислав Август в указанном году свёрнул её. Тарговичане доверяли ему и хотели его распустить или включить в другой полк; этому, однако, мешали влиятельные лица. У полка было две пушки перед своими казармами; москали хотели забрать их в свой арсенал, но полк не хотел отдавать их, считая своей собственностью.

С этих орудий был сделан первый выстрел во время Варшавской революции. В уличной борьбе этот полк принял в словах будущего, почётное участие и в основном способствовал одержанной победе. Командовал им полковник Хауман, которого позднее Костюшко за выдающиеся заслуги в восстании назначил генералом и наградил золотым перстнем. — Спустя несколько дней после изгнания москалей из Варшавы Хауман 28 апреля во главе своего полка покинул столицу, чтобы очистить окрестности от российских войск; в это время он действовал в по-