Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 88

Оригинал (по-польски)

bliżu Jezierny, Puław, Warki, Lichanicc i Nowego Miasta. Przy końcu maja rozkazał Kościuszko Haumanowi udać się ze swym regimentem nad Bug w celu wzmocnienia tamże działających oddziałów polskich, będących pod komendą Wyszkowskiego. Hauman połączywszy się stósownie do rozkazu Kościuszki, na dniu 26 maja z oddziałem Wedelszteta pod Lublinem, pomaszerował nad Bug, gdzie stanął 5 czerwca. W tymże dniu przybył tamdotąd z obozu Kościuszki jenerał Zajączek i objął komendę nad wszystkiemi zebranemi tamże oddziałami. Odtąd należał regiment Działyńskiego do korpusu tegoż jenerała.

"W rozlicznych potyczkach i bitwach odznaczał się tenże regiment dzielnością; w bitwie pod Chełmem, dnia 8 czerwca zasłaniał odwrót korpusu Zajączka i uchronił go od dotkliwych strat; pod Gołkowem dnia 9 lipca przyczynił się znacznie do odparcia ataków Moskali, a wśród oblężenia Warszawy położył wielkie zasługi w potyczkach pod Wolą, odbytych dnia 27, 28 i-29 lipca i w bitwie pod Powązkami d. 28 sierpnia.

Po odstąpieniu wojsk nieprzyjacielskich od Warszawy, wysłał Kościuszko regiment Działyńskiego i kilka innych pułków na dniu 14 września pod komendą jenerała Kniaziewicza Sierakowskiemu w pomoc, któremu zagrażały wojska jenerała Suworowa. Przydzielony korpusowi temu był czynnym regiment w mowie będący w bitwie pod Maciejowicami, gdzie bronił lewego skrzydła. Tu walczył bohatersko, nie opuszczając na krok stanowiska, które mu powierzonem zostało; tu poległ też regiment ten niemal całkiem. Jeden z oficerów, zwiedziwszy nazajutrz po bitwie pobojowisko zapewniał, że kiedy innych regimentów kawałki mundurów leżały bez porządku, Działyńskiego regimentu uniformu kolor odznaczał wyraźnie linią i miejsce, na którem walczył i zginął zaszczytnie.

Rycina 6. przedstawia nam jednego ze strzelców Dembowskiego. Odznaczyli się oni mianowicie w oblężeniu Warszawy. Gdy oddział wojska .pruskiego zajął na dniu 27 lipca ważne stanowisko w Czerwonej Karczmie, wysłał Kościuszko strzelców Dembowskiego, batalion kosynierów pod komendą Krzyckiego i kilka armat, i oddziałowi temu udało się nieprzyjaciela z zajętego stanowiska wyprzeć. W nocy z dnia 8 na 9 sierpnia uderzył kapitan Dembowski na czele swych strzelców z pomocą kosynierów na bateryą moskiewską i zdobył ją, wysiektszy całą niemal załogę kanonierów; — na dniu zaś 29 sierpnia odznaczyli się ciż strzelcy w potyczee pod Górcami, którą stoczył wachmistrz

wiatkowski z Moskalami.

'W rycinie 8. widzimy jednego z fizylierów należących do korpusu Sierakowskiego. — Rycina czwarta przedstawia nam chorążego, a piąła oficera jednego z regimentów pieszych.

"Tablica 20.

O artyleryi Kościuszki, którą nam tablica niniejsza przedstawia, mówiliśmy obszerniej w objaśnieniu tablicy 8.

Tablica 21.

Z uzbrojonych włościan, przybyłych z okolic Krakowa do obozu Kościuszki, utworzył tenże oddział zwany „batalionem kosynierów krakowskich.* Odznaczał on się szczególną dzielnością w obronie oblężonćj Warszawy; przedewszystkiem położył zasługi w nocnych wycieczkach, podejmowanych naprzeciw bateryom nieprzyjacielskim w celu zdobywania lub zagważdżania dział. Wojewodzina brzeskolitewska Zybergowa sprawiła dla batalionu tegoż piękuą chorągiew. Na tle karmazynowem wyszytym był snop zboża, przez który przechodziły na krzyż pika i kosa. Na wierzchu czapka krakowska, w koło wieniec z liści dębowych, a w górze napis: nŻywią i bronią!* — Chorągiew ta była dziełem rąk ofiarodawczyni. — W czasie oblężenia Warszawy odbyła się na dniu 16 lipca piękna uroczystość chorągwi tój poświęcenia.

Tablica niniejsza przedstawia nam kilku włościan z tegoż batalionu; trzech z nich uzbrojonych w kosy, jeden w pikę, — tak zwany pikinier, a czwarty trzyma opisaną powyżej chorągiew. — Z lewćj strony widzimy oficera z wojska regularnego; — nazwiska jego artysta nie podaje.

Tablica 22.

Tablicę tę stanowi karta tytułowa,, wyobrażająca Kościuszkę prowadzącego swoje wojsko do boju, rysował i malował Walery Eljasz. — Objaśniać tego obrazka nie mamy potrzeby, mówi on sam więcćj niż najóbszerniejszy opis.

Po przejrzeniu wszystkich tablic, nasunąć się może pytanie, dla czego figury na niektórych tablicach są większe, na innych znowu mniejsze. Okoliczność ta tłomaczy się tem, że mając oryginały Stachowicza w ten sposób rysowane, nie chcieliśmy podejmować się pomniejszania, aby przy przerysowywaniu nie zatracić, a przynajmniej nie przeinaczyć typowych twarzy, które po większój części Stachowicz wiernie z natury kopiował. Nierówność tychże figur nie dobrze wygląda, lecz spodziewamy się, że nam to za złe poczytanem nie zostanie, gdzie chodzi bowiem o wierność historyczną, tam często strona estetyczna ustąpić musi.

Перевод на русский

близко к Езиерны, Пулавы, Варке, Лиханиц и Новому Месту. В конце мая Косцюшко приказал Хауману отправиться со своим полком к реке Буг для усиления там польских войск, находящихся под командованием Вышковского. Хауман, присоединившись в соответствии с приказом Косцюшко, 26 мая с отрядом Ведельштета под Люблином, двинулся к Бугу, где встал лагерем 5 июня. В тот же день прибыл туда из лагеря Косцюшко генерал Заячек и принял командование всеми собравшимися там отрядами. С этого времени полк Дзялыньского принадлежал корпусу того же генерала.

В различных стычках и битвах этот полк отличался храбростью; в битве под Хелмом, 8 июня, прикрывал отступление корпуса Зайончка и спас его от значительных потерь; под Голковым 9 июля значительно способствовал отражению атак москалей, а во время осады Варшавы внес большую заслугу в стычках под Волой, состоявшихся 27, 28 и 29 июля, и в битве под Повонками 28 августа. После отступления войск врага из Варшавы, Костюшко отправил полк Дзялыньского и несколько других полков 14 сентября под командованием генерала Князевича на помощь Сераковскому, которому угрожали войска генерала Суворова. Приписанный к этому корпусу, полк был активным участником в битве под Мацейовицами, где защищал левое крыло. Здесь он сражался героически, не покидая ни на шаг позиции, которую ему доверили; здесь же полк почти полностью пал.

Один из офицеров, осмотрев на следующий день после битвы поле боя, уверял, что когда у других полков куски мундиров лежали беспорядочно, форма полка Дзялыньского ясно отличалась по цвету линией и местом, где он сражался и погиб с честью. Рисунок 6. представляет нам одного из стрелков Дембовского. Они проявили себя особенно при осаде Варшавы. Когда отряд прусской армии занял 27 июля важную позицию в Красной Корчме, Костюшко отправил стрелков Дембовского, батальон косинеров под командованием Кшицкого и несколько орудий, и этому отряду удалось изгнать врага с занятой позиции.

В ночь с 8 на 9 августа капитан Дембовский во главе своих стрелков с помощью косыньеров атаковал московскую батарею и захватил её, почти полностью уничтожив весь экипаж пушкарей; — же 29 августа эти же стрелки отличились в стычке под Горцами, которую вел вачмистр Вятковский с москалями. На гравюре 8. мы видим одного из фузилёров, принадлежащих к корпусу Сераковского. — Четвёртая гравюра показывает нам знаменосца, а пятая — офицера одного из пехотных полков. «Таблица 20. Об артиллерии Костюшко, которую изображает эта таблица, мы говорили более подробно в объяснении таблицы 8. Таблица 21.

Из вооружённых крестьянами, прибывших из окрестностей Кракова в лагерь Костюшко, был создан отряд, называемый «батальоном краковских косиньеров». Он отличался особой храбростью в обороне осаждённой Варшавы; прежде всего он проявил заслуги в ночных вылазках, предпринимаемых против вражеских батарей с целью захвата или выведения из строя орудий. Воеводиня брест-литовская Зибергова изготовила для этого батальона красивое знамя. На малиновом фоне была вышита снопа зерна, через который крест-накрест проходили пика и коса. На вершине краковская шапка, вокруг венок из дубовых листьев, а вверху надпись: «Питают и защищают!» — это знамя было создано руками жертвователя. — Во время осады Варшавы 16 июля состоялась красивая торжественная церемония освящения этого знамени.

Настоящая таблица показывает нам нескольких крестьян этого батальона; трое из них вооружены косами, один - пикой, так называемый пикинер, а четвертый держит описанный выше знамя. — С левой стороны мы видим офицера регулярной армии; — художник не сообщает его имени. Таблица 22. Эта таблица является титульной страницей, изображающей Косцюшко, ведущего свою армию в бой, рисовал и писал Валери Эльяш. — Объяснять эту картинку нам не нужно, она говорит сама больше всякого подробного описания. Просмотрев все таблицы, может возникнуть вопрос, почему фигуры на некоторых таблицах больше, а на других обратно меньше.

Эта обстоятельство объясняется тем, что, имея оригиналы Стаховича, нарисованные таким образом, мы не хотели браться за уменьшение, чтобы при перерисовке не утратить, а по крайней мере не исказить типичные лица, которые в большей части Стахович верно копировал с натуры. Неравенство этих фигур выглядит не очень хорошо, но мы ожидаем, что нам это не будет в упрек, ведь там, где идет речь о исторической верности, часто эстетическая сторона должна уступить.