Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 89

Оригинал (по-польски)

Strój Wojsk

Strój wojska regularnego.

Z historyi wojska polskiego za czasów Stanisława Augusta wiemy, że sejm czteroletni, organizując siłę zbrojną, zniósł dawny strój niemiecki w wojsku, a zaprowadził nowe umundurowanie. W regularnem wojsku Kościuszki widzimy też tak u oficerów, jako 1 u żołnierzy prostych jednolity mundur, — krótką kurtkę z wysokim kołnierzem wywróconym, 7 wyłogami na piersiach, zapiętemi na guziki. Wyłogi te rozchodzą się pod szyją ku ramionom, a zwężając się ku dołowi, schodzą się w pasie. Widzimy także wyłogi przy końcu rękawów,

Kolor mundurów dla całćj armii był przeważnie RAN: tylko artylerya i strzelcy nosili mun-

lury zielone; różniły się też w tym względzie niektóre pułki konne i regimenta piesze. I tak widzimy na tablicy 4. szeregowca (ryc. 2) z regimentu 3. w mundurze ciemno-zielonym; należy on do strzelców, z których niektóre regimenta miały po kilka kompanii; (zob. objaśnienie do tabl. 9 ryc. 2 i 3); — na tabl. 10 (ryc. 1) widzimy trębacza z brygada wielkopolskićj w mundurze czerwonym. Na tablicy 15 widzimy ułanów Madalińskiego, a na tabl. 18 (ryc. 1) kawaleryą narodową w mundurach białych; a ułanów i dragona na tejże tablicy w mundurach rek bej Z tabl. 19 (ryc. 3) widzimy także liliowy mundur w reg. Działyńskiego, a niebieski (ryo. 8) u fizylierów Sierakowskiego. U oficerów spostrzegamy zmianę pod względem koloru u jenerałów Madalińskiego, Dąbrowskiego i Jasińskiego, (tabl. 17), których widzimy w mundurach jasno-fioletowych. Kolni i wyłogi rów miały barwę odrębną, dla każdego regimentu i pułku osobno przepisaną. |

Pod względem kroju różnią się tylko mundury kawaleryi narodowćj (tabl. 18, ryc. 1), oraz ułani brygady Madalińskiego (tabl. 15, ryc. 3 i 4), są one dłuższe od zwyczajnych kurtęk i nie mają wyjogów na piersiach, które widzimy zresztą u wszystkich innych rodzajów wojska regularnego.

Z pod munduru wyziera pod szyją, gdzie się wyłogi rozchodzą, podkładka biała, w rodzaju naszćj kamizelki, zwana naówczas „leibikiem*, ułożona we fałdy, albo też gładko przylegająca.

Spodnie wykazują również, tak u starszyzny, jako i u szeregowców krój jednolity. Nie zbyt obciągłe i nie za szerokie, opatrzone są po bokach lampasami. Spuszczają się aż na obuwie, gdzie dołem są przyciągnione przypinkami, przechodzą-

mundn-

a Kościuszki.

cemi pod obuwiem. "Tylko u artyleryi (tabl. 8, żolnierz przy armacie), przy kawa ery narodowćj tabl. 18, ryc. 1) i w rogimencie Działyńskiego tabl. 19. ryc. 3) widzimy spodnie zapuszczone w buty. Pod względem koloru odpowiadają spodnie przeważnie barwą swą mundurowi; przecież i w tym kierunku zachodzą odmiany; na tabl. 10. w bryg. wielkopolskiój widzimy u trębacza spodnie granatowe przy mundurze czerwonym, a u jeźdzca mundur granatowy przy spodniach czerwonych. To samo zestawionie kolorów spostrzegamy u brygadyera i oficera tejże brygady na tabl. 16. — Na tabl. 19 (ryc. 3) widzimy u szoregowca z regimentu Działyńskiego przy mundurze liliowym spodnie białe, — a na tabl. 21 spostrzegamy, że artylerya nosiła przy mundurze zielonym spodnie koloru ciemno-yzarego.

Wspomnieć należy jeszcze o tabl. 6, gdzie wojskowi jednego regimentu różnią się kolorem spodni; jeden ma spodnie barwą odpowiednie mundurowi, drugi natomiast przy mundurze granatowym ma spodnie białe; widzimy także u obu różnicą we A wen i kołnierzu; jeden z nich ma granatowe, drugi 2ólte. Różnica ta w kolorze tego samego regimentu wpływała pr podobnie na io pojedyńczych batalionów.

Stałą odmianę barwy munduru i spodni wi-

„ dzimy prawie: u wszystkich oficerów.

Obuwie wojska Kościuszki stanowiły bóty krótkie — lub trzewiki; różnicę spostrzegamy u regimentu Działyńskiego (tabl. 19, ryc. 3), u kawaleryi narodowćj (tab). 18, ryc. 1) i u artyleryi (tabl. 8, żołnierz przy armacie), na których u odnośnych wojskowych widzimy bóty półdługie.

Podpada u wojska Kościuszki wielka rozmaitość pod względem przykrycia głowy. U szeregowców widzimy kapelusze o odmiennych kształtach. Jedni mają je wysokie, na podobieństwo dzisiejszych naszych „cylindrów*; — zwały się naówczas kaszkietami. U niektórych z nich brzeg opuszczony z przodku ku dołowi tworzy zasłonę dla oczu, u innych brzeg ten jest 7 tyłu i boków bardzo nieznaczny, i uwydatnia się tylko daszek nad czołem; — jeszcze u innych spostrzegamy brzeg z tyłu złamany i podwinięty — w górę. U wielu kaszkietów widzimy u góry z boku białą trójkątową wypustkę; a u wszystkich na przodzie blachę, a na nićj albo He z rozpostartemi skrzydłami, albo promieniejące słońce.

Перевод на русский

Военная форма Форма регулярной армии. Из истории польской армии времен Станислава Августа мы знаем, что Четырехлетний сейм, организуя вооруженные силы, отменил старую немецкую форму в армии и ввел новую форму. В регулярной армии Костюшко мы также видим, как у офицеров, так и у рядовых солдат, унифицированную форму — короткую куртку с высоким отворотным воротником, с лацканами на груди, застегнутыми на пуговицы. Эти лацканы расходятся от шеи к плечам и сужаясь книзу, сходятся на поясе. Мы также видим лацканы на концах рукавов. Цвет формы для всей армии был в основном RAN: только артиллерия и стрелки носили зеленую форму; также отличались в этом отношении некоторые конные полки и пехотные полки. И так мы видим на таблице 4 рядового (рис. 2) из 3-го полка.

в темно-зеленой форме; он принадлежит стрелкам, некоторые полки которых имели по несколько рот; (см. пояснение к табл. 9, рис. 2 и 3); — на табл. 10 (рис. 1) мы видим трубача бригады великопольской в красной форме. На табл. 15 мы видим уланов Мадалинского, а на табл. 18 (рис. 1) национальную кавалерию в белой форме; а уланов и драгунов на той же таблице в форме рек бей. С табл. 19 (рис. 3) мы также видим лиловую форму в полку Дзялыньского и синюю (рис. 8) у фузилёров Сераковского. У офицеров мы замечаем изменение цвета у генералов Мадалинского, Дабровского и Ясинского (табл. 17), которых мы видим в светло-фиолетовой форме. Колени и околы рва имели отдельный цвет, для каждого полка и полка отдельно предписанный. | По крою различаются только мундиры национальной кавалерии (табл. 18, рис. 1), а также уланы бригады Мадалинского (табл.

15, рис. 3 и 4), они длиннее обычных пиджаков и не имеют груди, которые мы видим у всех других родов регулярной армии. Из-под формы выглядывает белая подушечка, похожая на жилет, тогда называемая «лейбик*», расположенная в складки или плавно прилипшая, из-под шеи, где подкладка расходится. Брюки также имеют форменный крой как у старейшин, так и у рядовых. Они не слишком длинные и не слишком широкие, с полосами по бокам. Они спускаются к обуви, где их привлекают булавки, проходят через Мундн- и Костюшко. Под обувью. «Только в артиллерии (табл. 8, солдат у пушки), за кофе эпохи национального стола. 18, рис. 1) и в «Rogue Tabl» Дзялыньского. 19. Рис. 3) Мы видим штаны заправленными в обувь.

По цвету брюки в основном соответствуют форме военнослужащих; однако и здесь встречаются вариации; на табл. 10 в бригаде Великопольской мы видим у трубача синие брюки при красной форме, а у всадника синюю форму при красных брюках. То же сочетание цветов наблюдаем у бригадира и офицера той же бригады на табл. 16. — На табл. 19 (рис. 3) видим у рядового из полка Дзелялинского при лиловой форме белые брюки, — а на табл. 21 замечаем, что артиллерия носила при зелёной форме брюки тёмно-синего цвета. Следует также упомянуть о табл. 6, где военнослужащие одного полка различаются цветом брюк; один имеет брюки, соответствующие форме по цвету, другой же при синей форме имеет белые брюки; мы также видим у обоих различие в воротнике; у одного он синий, у другого жёлтый.

Эта разница в цвете одного и того же полка влияла почти так же на отдельные батальоны. Постоянное разнообразие цвета мундиров и брюк мы видим почти у всех офицеров. Обувь войска Костюшко составляли короткие сапоги — или ботинки; различие замечаем у полка Дзеляинского (табл. 19, рис. 3), у национальной кавалерии (табл. 18, рис. 1) и у артиллерии (табл. 8, солдат у орудия), у которых у соответствующих военнослужащих мы видим полудлинные сапоги. У войска Костюшко наблюдается большое разнообразие в отношении головных уборов. У рядовых мы видим шляпы различной формы. Одни имеют их высокие, подобно нашим современным «цилиндрам»; — тогда их называли кашкетами.

У некоторых из них край, опущенный спереди вниз, образует заслон для глаз, у других этот край сзади и по бокам очень незначителен и выделяется только козырьком над лбом; — еще у других мы замечаем край сзади сломанным и завернутым — вверх. У многих кепок сверху сбоку виднеется белый треугольный выступ; а у всех спереди пластина, а на ней либо Герб с расправленными крыльями, либо сияющее солнце.