Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 90

Оригинал (по-польски)

Kapelusze niektórych szeregowców są niskie, okrągłe, z brzegiem średnio-szerokim, owisłym, lub w górę wywiniętym.

kapeluszy niemal wszystkich szeregowców widzimy albo długie pochylone, albo krótsze, sterczące w górę pióro, — zatknięle bądź z przodu, bądź z tyłu, albo też z boku.

Odmienne przykrycie głowy spostrzegamy na tabl. 16 u pocztowego kawaleryi narodowej, na tabl. 17 u chorążego i na tabl. 18 u dragona; jest to kołpak, czyli czapka, obłożona futrem z sukiennym wierzchem, — opasana sznurkiem, u którego wisi kutas. Na przodku przymocowana jest blacha z orłem, a do wierzchu kołpaka przypięty pióropusz.

O ile rozmaitość kształtów kapelusza, niemnićj pióra i sposobu jego noszenia wpływała na oznaczenio pojedyńczych regimentów, pułków, batalionów, kompanii lub szwadronów, nie mogliśmy dla braku odpowiednich źródeł, wypośrodkować. :

Większą jednolitość "spostrzegamy w nakryciu głowy u oficerów; — wszyscy, tak w piechocie, jako i konnicy mają czerwoną rogatkę, obsadzoną czarnym barankiem i opatrzoną kokardą, z pod którćj wychodzi stojące w górę pióro.

Dwie torebki, jedna z orzełkiem, przeznaczona prawdopodobnie do nabojów, druga dla różnej potrzeby żołnierskićj, zawieszone na dwóch krzyżujących się przepaskach, niemnićj pas, okalający biodra, z medalowym zamkiem, uzupełniają umundurowanie szeregowców.

U oficerów widzimy również dwa pasy na krzyż; na jednym wisi torebka z krzyżem na przykrywce, u drugiego pałasz; biodra opasdne szarfą. Jako oznaczenie rangi mają jenerałowie dwie szlufy, a oficerowie jednę na Jewem lub prawem ramieniu.

Włosy widzimy u całego wojska długie, opuszczające się w naturalnych lokach ku kołnierzowi.

Strój wojsk ochotniczych.

Z siły zbrojnój nieregularnój Kościuszki przedstawiają nam ryciny włościan uzbrojonych w kosy i piki. Są to chłopki, przeważnie z najbliższych okolic Krakowa,. którzy na głos Kościuszki zbiegli się pod jego chorągiew. Widzimy ich w malowniczym stroju wieśniaczym, właściwym ludowi owych okolic. W skład jego wchodzi koszula z wązkim kołnierzem, przewiązanym czerwoną wstążeczką, zwaną faworkiem, opuszczona nieco po wierzchu

spodni; w stanie opięta skórzanym pasem, nabijanym mosiężnemi ćwieczkami; u paska wiszą na rzemyku kółka mosiężne; — jeden koniec pasa opuszczony ku dołowi. Spodnie płócienne lub sukienne, białe, w pasy, albo kolorowe. Bóty juchtowe, długie pod kolana, obcasy podbite -żelaznemi podkówkami. Czapka niska, czworograniata, czerwona, obszyta czarnym lub siwym barankiem, u nićj kwiatek zatknięty, naturalny, albo robiony, sztuczny, zwany wieńcem. Zwierzchnia suknia, zwana sukmaną lub karazyą, pospolicie granatowa, jedwabiem karmazynowym wyszywana przy kołnierzu i rękawach. U niektórych sukman kołnierz szeroki, spadający w kształcie peleryny na plecy i ramiona, wyszyty świecącemi złotemi blaszkami albo sznurkami w różne desenie.

Letni strój Krakowiaków składa się z tak zwanój kitli, t. j. białćj płóciennej zwierzchnićj sukni, ozdobionćj kolorową włóczką, spodni szerokich płóciennych, w buty puszczonych i z obszernego 'ale niskiego kapelusza, ozdobionego wstążkami i pawiemi piórami.

Sukmana czyli karazya zmienia krój i barwę podług okolic. Proszowiak używa białćj wyszywanćj czarnemi sznurkami, która od góry do stanu jest coraz węższa, odtąd zaś aż poniżej kolan coraz szersza i rozchodząca się; z przodu zapinana na haftki.'

Szkalmierzak nosi ją koloru kafowego; kołnierz sukmany przewieszony przez plecy, wyszywany jest białym lub ponsowym sznurkiem w różne wzory.

Bywają jeszcze inne odmiany, drobniejsze, nie tylko w sukmanach, ale i w kamizelach, które noszą pod niemi. Zwykle granatowe sukienne, w jednych okolicach krótsze, w innych aż poniżej bioder, zapinane na guziki i wyszywane wrzorzysto ponsowym sznurkiem.

Strój powyżej opisany, właściwy wieśniakom z pod Krakowa, widzimy z małemi odmianami u wszystkich włościan, których ryciny widzimy w wojsku Kościuszki. Spostrzegamy przecież u chłopów z dalszych województw brak kółek u pasa, natomiast przepaskę płócienną przez ramię, służącą do przechowywania żywności i innych, do potrzeb codziennych, służących przedmiotów. .

Włościan tych, nie. umiejących używać broni wojskowej, uzbroił Kościuszko w kosy, piki i toporki, któremi zwł górale, mieszkańcy Karpat, nader zręcznie i celnie rzucać umieją.

Перевод на русский

Шляпы некоторых рядовых низкие, круглые, с полями средней ширины, свисающими или загнутыми вверх. Шляпы почти всех рядовых мы видим либо с длинными наклоненными перьями, либо с более короткими, торчащими вверх — вставленными спереди или сзади, либо с боку. Иное головное покрытие замечаем на табл. 16 у почтовой кавалерии национальной, на табл. 17 у хорунжего и на табл. 18 у драгуна; это колпак, то есть шапка, обита мехом с суконным верхом — обвязана шнурком, на котором висит кисть. На лицевой части прикреплена пластина с орлом, а на верхушке колпака прикреплен плюмаж. Поскольку разнообразие форм шляпы, а также пера и способа его ношения влияло на обозначение отдельных полков, батальонов, рот или эскадронов, мы не могли из-за отсутствия соответствующих источников усреднить их.

Более единообразно «виднеется в головных уборах у офицеров; — все, как в пехоте, так и в кавалерии, имеют красный ремень с черной овчиной и украшенный кокардой, из-под которой выступает вертикально стоящее перо. Две сумки, одна с орлом, вероятно предназначенная для патронов, другая для различных нужд солдат, висят на двух перекрещивающихся ремнях, ниже пояса, огибающего бедра, с медальным замком, дополняют форму рядовых. У офицеров мы также видим два ремня крест-накрест; на одном висит сумка с крестом на крышке, у другого — шашка; бедра обвиты поясом. В качестве знака звания генералы имеют две петлицы, а офицеры — одну на левом или правом плече. Волосы у всего войска длинные, опускающиеся в естественных локонах к воротнику. Одежда добровольческих войск.

С вооружённой нерегулярной силой Костюшко перед нами изображают крестьян, вооружённых косами и пиками. Это крестьяне, в основном из ближайших окрестностей Кракова, которые по призыву Костюшко собрались под его знаменем. Мы видим их в живописном крестьянском костюме, характерном для народа тех мест. В его состав входит рубашка с узким воротником, перевязанная красной ленточкой, называемой фаворком, немного спущенная поверх штанов; в талии затянута кожаным поясом, усыпанным латунными гвоздиками; на ремешке пояса висят латунные колечки; — один конец пояса опущен вниз. Штаны льняные или суконные, белые, в полоску или цветные. Ботинки юхтовые, длинные до колен, каблуки подбиты железными подковками. Шапка низкая, квадратная, красная, обшита чёрным или серым барашком, с цветком, закреплённым сверху, натуральным или искусственным, называемым венком.

Верхнее платье, называемое сукмана или каразья, обычно синее, вышитое карминным шёлком на воротнике и рукавах. У некоторых сукман воротник широкий, спускающийся на спину и плечи, как плащ, вышитый блестящими золотыми пластинками или шнурами в разные узоры. Летний костюм краковяков состоит из так называемой кители, т.е. белой льняной верхней одежды, украшенной разноцветной пряжей, широких льняных штанов, заправленных в обувь, и большого, но низкого цилиндрического шляпы, украшенной лентами и павлиньими перьями. Сукмана, или каразья, меняет крой и цвет в зависимости от местности.

Просжовяк использует белую вышиванку чёрными шнурами, которая сверху до пояса становится уже, а ниже — до колен всё шире и расходится; спереди застёгивается на крючки. Шкальмерак носит её кафевого цвета; воротник сукмана перевязан через спину, вышит белым или малиновым шнуром в разные узоры. Существуют ещё другие варианты, более мелкие, не только в сукманах, но и в жилетах, которые носят под ними. Обычно шерстяные тёмно-синие, в некоторых местах короче, в других — до бёдер, застёгиваются на пуговицы и вышиваются волнистым малиновым шнуром. Описанный выше наряд, характерный для крестьян под Краковом, мы видим с небольшими вариациями у всех крестьян, изображения которых мы видим в войске Костюшко.

Мы же замечаем у крестьян из более отдалённых воеводств отсутствие поясов с пуговицами, тогда как льняной пояс через плечо используется для хранения пищи и других предметов, необходимых в повседневной жизни. Крестьяне этих мест, не умеющие использовать военное оружие, были вооружены Костюшко косами, пиками и топориками, которыми в особенности горцы, жители Карпат, умеют метать очень ловко и метко.