Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 86

Оригинал (по-польски)

Przecież zacny jenerał dał piękny dowód cnoty

obywatelskićj; — złożył na oltarzu_ ojczyzny dumę swą, w ofierze i poddał się bez trudności rozkazom Dąbrowskiego.

W wyprawie wielkopolskiej dawał rozliczne dowody odwagi i dzielności; często powstrzymywać go musiał Dąbrowski w zapale, z jakim się rwał do najśmielszych przedsiębiorstw. Wróciwszy po klęsce maciejowickićj do Warszawy, pisał do Rady Narodowćj prośbę o zwolnienie z dalszćj służby, podając jako powód nadwyrężone zdrowie; przecież na życzenie Rady pozostał nadal w obowiązkach.

Po stłumieniu powstania dostał się do niewoli pruskićj ; Rak najprzód więzienie w Głogowie,

otem w Magdeburgu; — uwolniony po dwóch atach, osiadł w Wielkopolsce, gdzie umarł w r. 1805.

Obok Madalińskiego widzimy oficera z jego brygady.

Tablica 17.

Artysta przedstawia nam trzech najznakomitszych jonerałów Kościuszkowskich. Pierwszy z nich, jenerał Madaliński (ryc. 1.) znanym jest nam już z tablicy 16. . enerał Dąbrowski, Jan Henryk, (ryc. 3.) znakomity dowódzca, odegrał nader ważną rolę w historyi powstania Kościuszkowskiego. W chwili wybuchu jego slużył jako wicebrygadyer w brygadzie Madalińskiego. Wstąpił on do wojska Rzeczypospolitój jako oficer wojsk saskich, w których dosłużył się stopnia oficera. Z tego powodu nie dowierzał Madaliński swemu wicebrygadyerowi i na- "*zywał go „Niemcem". Wybierając się też na czele swój brygady ku Krakowu, zachował głęboką przed Dąbrowskim tajemnicę, a ruszywszy w pochód, zostawił go w garnizonie. . Dąbrowski, nie tracąc fantazyi, zbiera resztki wojsk rozrzuconych w okolicy Pułtuska i Ostrołęki, tworzy z nich oddział ochotników i na czele jego stacza walki z Moskalami: Odebrawszy na dniu 30 maja od Rady Narodowej urzędowe pozwolenie do formowania pułku lekkićj jazdy, który nazwał pułkiem „Mazurów”, wzmocnił oddział swój do liczby kilkuset konnych i przyprowadził go na dniu 26 czerwca do obozu Mokronowskiego pod Błoniem. 'W czasie oblężenia Warszawy powołał Kościuszko na dniu 28 lipca Dąbrowskiego do swego obozu i przeznaczył mu stanowisko pod Czerniakowem, a ceniąc jego zdolności i gorący patryotyzm, mianował go jenerał-majorem .i często jego zasięgał. (Porównaj tablicę 2.) Przez cały „czas oblężenia ucierał się Dąbrowski mężnie z nieprzyjacielem, niepokojąc go prawie codziennemi wycieczkami, a gdy ks. Józef Poniatowski wskutek

• odebranćj rany w bitwie pod Wawrzyszewem złożyć

musiał dowództwo nad obozem Mokronowskiego,

objął Dąbrowski z woli Kościuszki na dniu 27 sierpnia naczelną nad tymże obozem komendę. Nazajutrz zaraz, t. j. 28 sierpnia w krwawćj bitwie całodziennój z wojskami pruskiemi pod. Powązkami odznaczył się Dabrowski taką dzielnością, że Kościuszko w uznaoiu zasług obdarzył go złotą obrączką, opatrzoną Nr. 1i napisem: „Ojczyzna swemu obrońcy”.

Po skończonem oblężeniu Warszawy wysłał Kościuszko na dniu 9 września jenerała Dąbrowskiego na czele 2,000 wojska i 16 dział do Wielkopolski, aby wesprzeć świeżo wybucbłe tamże powstanie. Połączywszy się na dniu 15 września pod Kamionną z oddziałem jenerała Madalińskigo, wkroczył Dąbrowski do Wielkopolski, skupił pojedyńcze oddziały powstania wielkopolskiego w jednę armią, stoczył kilka drobnych potyczek z pomniejszemi oddziałami pruskiemi, zaniepokoił załogę poznańską, odparł dnia 30 września zwycięzko atak pułkownika A Szekulego pod Łabiszynem, zdobył dnia 2 października Bydgoszcz, wziął Szekulego do niewoli i posunął się w następnych dniach pod Toruń.

Nieszczęśliwa bitwa pod Maciejowicami położyła kres dalszemu działaniu Dąbrowskiego w Wielkopolsce, który wezwany przez Wawrzeckiego, aby

się zbliżył pod Warszawę, rozpoczął pochód wsteczny i szczęśliwie prześlizgnąwszy się pomiędzy otaczającemi go ze wszystkich stron oddziałami

wojsk pruskich, przeszedł 23 października Bzurą i stanął obozem w Starójwsi. Zdobycie przez .Moskali Pragi nie złamało ducha dzielnego jenerała; nie myśląc o złożeniu broni, opracował plan prowadzenia, dalszej walki i przedłożył go Wawrzeckiemu. Gdy przecież plan ten nie doznał uwzględnienia, a resztki armii polskićj złożyły na dniu 18 listopada broń pod Radoszycami, udać się musiał z Wawrzeckim i kilku innymi oficerami pod eskortą moskiewską z pod Radoszyc do Warszawy, gdzie przyjęty uprzejmie przez jenerała Suworowa, odrzuciwszy wszystkie jego propozycye, aby wstąpił w służbę' wojska rosyjskiego, przebywał pod nadzorem do lutego r. 1796. Jenerał Dąbrowski zasłynął pózniej jako twórca legionów polskich.

Jenerał Jasiński Jakub odznaczał się znakomitemi zdolnościami wojskowemi. Służył za młodu jako szeregowiec w artyleryi i dosłużył się na mocy swego wykształcenia i zdatności w krótkim czasie stopnia oficerskiego. W r. 1790 mianowany został pułkownikiem inżynierów litewskich, a w kampanii roku 1792 odznaczył się chlubnie pod Zieleńcami i Dubienką. ”

Po ogłoszeniu powstania Kościuszkowskiego przybył do Wilna, poroznmiał się z kilku oficerami miejscowej załogi i w nocy z dnia 22 na 23 kwietnia uderzył na czele 300 wojska polskiego na 1,800 Moskali i z pomocą mieszczan odniósł nad

6*

Перевод на русский

Ведь достойный генерал дал прекрасное доказательство гражданской добродетели; — он возложил на алтарь Родины свою гордость в жертву и подчинялся без затруднений приказам Домбровского. В великопольском походе он давал многочисленные доказательства мужества и отваги; часто Домбровский должен был сдерживать его пыл, с которым он бросался на самые смелые предприятия. Вернувшись после поражения под Мацейовицами в Варшаву, он писал в Национальный совет просьбу об освобождении от дальнейшей службы, указывая в качестве причины ослабленное здоровье; однако по желанию Совета он остался на службе. После подавления восстания попал в прусский плен; сначала он находился в тюрьме в Глогуве, затем в Магдебурге; — освобожденный через два года, он поселился в Великопольше, где и умер в 1805 году. Рядом с Мадалиньским мы видим офицера из его бригады. Таблица 17. Художник изображает нам трёх самых выдающихся генералов Костюшковского восстания.

Первый из них, генерал Мадалиньский (рис. 1), уже известен нам по таблице 16. Генерал Домбровский, Ян Генрик (рис. 3), выдающийся командир, сыграл чрезвычайно важную роль в истории восстания Костюшко. В момент его начала он служил вице-бригадиром в бригаде Мадалиньского. Он вступил в войско Республики как офицер саксонской армии, в которой дослужился до офицерского звания. По этой причине Мадалиньский не доверял своему вице-бригадиру и называл его «немцем». Также, отправляясь во главе своей бригады к Кракову, он сохранял глубокую тайну от Домбровского, а, отправившись в поход, оставил его в гарнизоне.

Домбровский, не теряя воображения, собирает остатки войск, разбросанных в окрестностях Пултуска и Остроленки, создает из них отряд добровольцев и во главе его ведет борьбу с москалями: получив 30 мая от Национального совета официальное разрешение на формирование полка легкой кавалерии, который назвал полком «Мазуров», он усилил свой отряд до нескольких сотен конных и 26 июня привел его в лагерь Мокроновский под Блонием. В период осады Варшавы Костюшко вызвал 28 июля Домбровского в свой лагерь и назначил ему позицию под Черняковом, а ценя его способности и горячий патриотизм, назначил его генерал-майором и часто обращался к нему за советом. (Сравните с таблицей 2.) На протяжении всего «времени осады» Домбровский мужественно сражался с врагом, почти ежедневно тревожа его вылазками, а когда князь

Йозеф Понятовский вследствие полученной раны в битве под Вавжишевом был вынужден сложить командование лагерем Мокроновского, занял Дамбровский по воле Костюшко 27 августа высшее командование этим лагерем. На следующий день, т.е. 28 августа, в кровавой дневной битве с прусскими войсками под Повонжками Дамбровский отличился такой храбростью, что Костюшко в знак заслуг наградил его золотым кольцом с номером 1 и надписью: «Родине своему защитнику». По завершении осады Варшавы Костюшко 9 сентября направил генерала Дамбровского во главе 2 000 войск и 16 орудий в Великопольшу, чтобы поддержать там вновь вспыхнувшее восстание.

Соединившись 15 сентября под Камионной с отрядом генерала Мадалинского, Домбровский вступил в Великопольшу, сосредоточил отдельные отряды великопольского восстания в одну армию, провел несколько небольших столкновений с мелкими прусскими отрядами, встревожил познанский гарнизон, 30 сентября успешно отразил атаку полковника А. Шекули под Лабишином, 2 октября взял Бидгощ, взял Шекулив плен и в последующие дни продвинулся к Торуню. Несчастная битва под Мацейовицами положила конец дальнейшей деятельности Домбровского в Великопольше, который по вызову Ваврецкого, чтобы приблизиться к Варшаве, начал отступление и, успешно проскользнув между окружающими его со всех сторон отрядами прусских войск, пересек 23 октября реку Бзура и разбил лагерь в Стараевси.

Завоевание Москалями Праги не сломило дух храброго генерала; не думая о сдаче оружия, он разработал план ведения дальнейшей борьбы и представил его Вавжецкому. Когда же этот план не был учтён, а остатки польской армии сложили оружие 18 ноября под Радосицами, ему пришлось вместе с Вавжецким и несколькими другими офицерами под московской эскортой отправиться из-под Радосиц в Варшаву, где, будучи вежливо принят генералом Суворовым и отвергнув все его предложения вступить на службу в российскую армию, находился под надзором до февраля 1796 года. Генерал Домбровский позднее прославился как создатель польских легионов. Генерал Ясинский Якоб отличался выдающимися военными способностями. Он служил в молодости рядовым в артиллерии и благодаря своему образованию и способностям за короткое время дослужился до офицерского звания. В г.

В 1790 году был назначен полковником литовских инженеров, а в кампанию 1792 года отличился с честью под Зелёнцами и Дубёнкой. После объявления восстания Костюшко прибыл в Вильно, переговорил с несколькими офицерами местной гарнизона и в ночь с 22 на 23 апреля повёл 300 польских воинов против 1,800 москалей и с помощью горожан одержал победу над ними.