Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 34

Оригинал (по-польски)

Batalion strzelców wileńskich i upitskich (?). Pułk ochotników Żmudzkich, Tyszkiewicza (?). Batalion strzelców Dembowskiego (?). Oddział zbrojny ziemi Bielskiej (pieszy). Batalion strzelców kowieńskich (?). : Batalion_grenadyerów krakowskich (pieszy). Oddział Legii Mazowieckićj (pieszy). Batalion ochotników wiłkomiskich (?). Rokitnickiego oddział yk zancki (?). Wasintyńskiego oddział ochotniczy (?). Oddział strzelców puszczowych litewskich (pieszy). Radzimskiego pułk ochotniczy lubelski (?). Milicya miasta Krakowa Milicya miasta Warszawy Milicya miasta Wilna Milicye konne i piesze) rozmaitych wojewódzw, ziem Oddziały kosynierów (i powiatów Korony, Litwyii Oddziały pikinierów > ) Wielkopolski w różnych służyły korpusach.

| piesze.

Bliższe szczegóły dotyczące: korpusów, regimentów, pułków i ochotniczych oddziałów wojska Kościuszkowskiego, znajdują się w rozdziałach następnych niniejszego dziełka. ”

Do powyższego zestawienia siły zbrojnój Kościuszki dodać wypada, że największa część, tak pułków konnych jako i regimentów pieszych nie obejmowały liczby głów normalnój; — niektóre z nich, rozpuszczone przed wybuchem powstania w znacznćj ilości, liczyły malo co nad połowę liczby, którą mieć były powinny; inne nie stanęły całe do boju. Istniały bowiem bafaliony i szwadrony, które, mając przełożonych Moskwie zaprzedanych, nie sprzyjały powstaniu. Przychodziło nawet tu i owdzie do bójek pomiędzy oddziałami patryotycznie .usposobionemi i takiemi, które do ruchu narodowego przyłączyć się wzbraniały.

Brygada Madalińskiego np. liczyła regularnej jazdy tylko 700 głów; Wyszkowski miał w brygadzie swój starć) konnicy. zaledwie tysiąc; inne pułki liczyły po 300 i mnićj ludzi. Regiment Działyńskiego miał w rewolucyą warszawską tylko 414 żołnierza. Podobnie miało się i z innemi regimentami pieszemi. Ztąd też, lubo dość znaczna liczba pułków i regimentów przyjęła udział w powstaniu, to jednak ogólna ilość wojska regularnego ' wynosiła szczupły tylko zastęp 20000 żołnierza.

Reszta armii Kościuszki składała się, jak to zauważyliśmy już powyżej, z oddziałów ochotniczych, z tak zwanćj ruchawki. Lubo wojsko to obejmowało liczbę dość pokaźną, to jednak nie dawało ono Siły, któraby wartością odpowiadała swo-

jej ilości. Był to żołnierz odważny i gotowy do wszelkich poświęceń, ale nie obeznany z karnością i sztuką wojskową. Potrzeba było tak wielkiego geniuszu jskowego, jaki posiadał Kościuszko żeby z tego materyału surowego w tak krótkim czasie módz utworzyć potęgę, któraby mierzyć się mogła ze zastępami starego i wytrawnego wojska pruskiego i rosyjskiego. Toż kosynierzy krakowscy, po kilku dniach pobytu w obozie, przyczynili się głównie do odniesionego zwycięztwa pod Racławicami. Gdziekolwiek też Kościuszko osobiście lud ten, świeżo do broni powołany, prowadził do boju, wszędzie on nie ustępował staremu żołnierzowi; — wszelako pojedyńcze te objawy dzielności nie mogły zastąpić ducha militarnego, który polegając na dyscyplinie wojskowej, czyni dopiero armią siłą, na którą w każdym przypadku liczyć można. Ducha tego nie posiadało wojsko. ochotnicze Kościuszki i posiadać go nie mogło. O ile też stało pod okiem Kościuszki, sprawiało się dzielnie, ale w szeregach, do których osobisty wpływ genialny Kościuszki nie sięgał, nie zdołało, pod kierownictwem wodzów, mnićj doskonałych, sprostać swemu zadaniu.

Ztąd też przedstawiało toż wojsko ochotnicze jaką taką siłę dopóty, dopóki opierało się na wojsku regularnem, dopóki mu starczyło Kościuszki, który je ożywiał i zapałem rzeczywistego patryotyzmu przejąć umiał. Gdy przecież regularne regimenta wyginęły w bitwach nieszczęśliwych pod Szczekocinami, Krupczycami, Brześciem, Kobyłką i Maciejowicami, gdy zwłaszcza zabrakło Kościuszki, przestało być wojsko ochotnicze, lubo liczyło: jeszcze do 30000, poważną siłę, na którąby się oprzeć było można.

Siła zbrojna Kościuszki wzięła też koniec, jaki w warunkach takich nie mógł być jpnym. Wszystkie niemal regimenta piechoty regularnej, dokazawszy cudów męztwa i dzielności, poniosły śmierć bohaterską w obronie Rzeczypospolitej, która Je zawsze po macoszemu traktowała; — pułki konne przeszły częściowo w służbę rosyjską, częściowo rozpierzchły się, żeby zmartwychwstać w legionach Dąbrowskłego, a oddziały ochotnicze: — mieszczanie i wieśniacy, — przeszedłszy chrzest krwi i poświęcenia się dla ojczyzny, rozeszły się, podniesione duchem patryotycznym i poczuciem spełnienia obowiązku obywatelskiego do rodzinnych zagród. Tysiące przecież męczenników zapełniły więzienia rosyjskie; a wielkie. mnóstwo żołnierzy Kościuszkowskich znalazło przymusowe umieszczenie w szeregach wojsk trzech państw zaborczych.

Перевод на русский

Батальон виленских и упитских стрелков (?). Полк добровольцев Жмудских, Тышкевич (?). Батальон стрелков Дембовского (?). Вооружённый отряд земли Белской (пехота). Батальон ковенских стрелков (?). : Батальон краковских гренадеров (пехота). Отряд Легии Мазовецкой (пехота). Батальон волкомиских добровольцев (?). Отряд Рокитницкого (?). Добровольческий отряд Васинтинского (?). Отряд литовских лесных стрелков (пехота). Радзимский добровольческий полк Любельский (?). Милиция города Кракова Милиция города Варшавы Милиция города Вильны Милиции конные и пешие различных воеводств, земель. Отряды косиньеров (и повятов Короны, Литвы) и отряды пикинёров служили в разных корпусах Великопольши. | пехота.

Более подробные сведения о: корпусах, полках, пехотных полках и добровольческих отрядах войска Костюшко содержатся в последующих главах настоящего произведения.

К данному перечислению сил вооружённых войск Костюшко следует добавить, что большая часть как кавалерийских полков, так и пехотных полков не достигала нормального числа голов; — некоторые из них, расформированные перед началом восстания в значительном количестве, насчитывали едва ли более половины числа, которое они должны были иметь; другие не встали полностью к бою.

Существовали батальоны и эскадроны, которые, имея руководителей, преданных Москве, не способствовали восстанию.

Даже время от времени происходили драки между отрядами патриотически настроенными и такими, которые запрещали себе присоединяться к национальному движению.

Например, бригада Мадалинского насчитывала регулярной кавалерии только 700 человек; Вышковский имел в своей бригаде свой старый кавалерийский отряд.

всего лишь тысяча; другие полки насчитывали по 300 и меньше человек. Полк Дзялынского имел в Варшавском восстании всего 414 солдат. Подобно обстояло дело и с другими пехотными полками. Следовательно, хотя довольно значительное число полков и полков участвовало в восстании, тем не менее общая численность регулярной армии составляла всего лишь около 20000 солдат. Остальная армия Костюшко состояла, как мы уже отмечали выше, из добровольческих отрядов, так называемой «рухавки». Хотя эта армия насчитывала достаточно значительное количество, она не имела силы, соответствующей своей численности. Это был смелый и готовый на все жертвы солдат, но не знакомый с дисциплиной и военным искусством.

Нужен был такой великий гений, какой был у Костюшко, чтобы из этого сырого материала за столь короткое время создать силу, которая могла бы противостоять старой и опытной прусской и российской армии. Именно краковские косиньеры, после нескольких дней пребывания в лагере, в основном способствовали одержанной победе под Рацлавицами. Где бы ни вел Костюшко лично этот народ, недавно призванный к оружию, в бой, он везде не уступал старому солдату; — однако эти отдельные проявления доблести не могли заменить военного духа, который, опираясь на воинскую дисциплину, делает армию силой, на которую можно рассчитывать в любом случае. Этого духа не имела армия. Добровольцы Костюшко и иметь его не могли.

Пока оно стояло под наблюдением Костюшко, вело себя отважно, но в рядах, до которых личное влияние гениального Костюшко не доходило, оно не смогло, под руководством менее способных вождей, справиться со своей задачей. Отсюда это добровольческое войско представляло собой какую-то силу лишь до тех пор, пока опиралось на регулярную армию, пока хватало Костюшко, который его оживлял и умел заражать энтузиазмом истинного патриотизма. Когда же регулярные полки погибли в неудачных битвах под Щекоцинами, Крупчицами, Брестом, Кобылякой и Мачейовицами, когда особенно не хватило Костюшко, добровольческое войско перестало быть, хотя числилось ещё до 30 000, серьёзной силой, на которую можно было бы опереться. Вооруженная сила Костюшко также подошла к концу, каковой в таких условиях не могла быть иной.

Практически все полки регулярной пехоты, показав чудеса мужества и доблести, погибли героической смертью, защищая Речь Посполитую, которая всегда относилась к ним как к посторонним; — кавалерийские полки частично перешли на службу в русскую армию, частично рассеялись, чтобы воскреснуть в легионах Дамбровского, а добровольческие отряды: — горожане и крестьяне, — пройдя крещение кровью и самопожертвованием для родины, разошлись, поднятые патриотическим духом и чувством исполнения гражданского долга к своим семейным усадьбам. Тем не менее тысячи мучеников заполнили русские тюрьмы; а большое множество солдат Костюшковских оказалось вынуждено служить в войсках трёх держав-оккупантов.