Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 35

Оригинал (по-польски)

Krótki pogląd na ruchy

Kościuszko, stawając do walki rozpaczliwej z Rosyą, rozporządzał szczupłą tylko armią regularną; usiłował też, jak to nam już wiadomo, wywołać pospolite ruszenie, t. j. powołać naród na całej przestrzeni Rzeczypospolitćj do broni przeciw nieprzyjacielowi. Stósownie do zamiaru tego starał się przeprowadzić plan w działaniu pojedyńczych korpusów swój armii, a wyprawa Dąbrowskiego do Wielkopolski, Ogińskiego na Ruś Białą i do Inflant, Liberadzkiego na Wołyń, Stefana Grabowskiego do województwa Mińskiego, są jakoby odłamami tychże planów wielkiego Naczelnika. Wskutek przyczyn rozmaitych, a głównie: obojętności wielkićj części narodu w obec objawiającego się ruchu, braku wystarczającćj siły zbrojnój i dostatecznego uzdolnienia pojedyńczych dowódzców, nie osięgły plany te pomyślnych skutków; czy w ogóle były wykonalne, trudno dziś rozstrzygnąć.

Podany poniżćj pogląd na ruchy pojedyńczych korpusów Kościaszki podaje obraz czynności całćj armii na ogólnym obszarze teatru wojny. Zestawiony chronologicznie, wykazuje, jak wywołany przez Kościuszkę ruch narodowy przyjmował się i rozwijał w poszczególnych częściach Polski, tudzież, jak działały pojedyńcze korpusy i oddziały. Załować wypada, Że źródła, które, posłużyły do opracowania poglądu niniejszego, tak są niedostateczne, że mnóstwo szczegółów, odnoszących się zwł do czynności korpusów, nie dało się w żaden sposób ująć dokładnićj. Zachodzą też w wątku ruchów pojedyńczych oddziałów niedokładności i przerwy, utrudniające zrozumienie ich działalności; wypełnić ich przecież nie było podobnem; jedynie wyprawa Dąbrowskiego do Wielkopolski tworzy zamkniętą t sobie całość i podaje dokładny obraz jój prze-

iegu.

Mimo tych niedomagań przysłużyć się może znacznie pogląd poniższy przez zestawienie obok siebie wypadków zaszłych w jednym czasie, lubo w ró- 2nych miejscach, każdemu, kto z historyą powstania Kościuszki dokładniej zapoznać się pragnie.

12 marca 1794 roku zbiera Madaliński Antoni, brygadyer, dowódzca oddziału ułanów, brygadę swą w liczbie 700 głów w okolicy Pułtuska i Ostro-

łęki i udeje się ku Krakowu. Po drodze przecho- ! dzi przez Mławę, Sierpsk, Wyszogród; pod Toka- |

wojsk Kościuszkowskich.

rami przeprawia się przez Wisłę, i staje dwie mile od Warszawy. Poczem udaje się ku Sochaczewu dokąd przybywa 19 marca. Wśród pochodu tego złączyło się z jego oddziałem około 100 ochotników. W pogoń za nim wysłał na rozkaz Igelstroma, jenerała rosyjskiego, hetman Ożarowski szwadron z pułku księcia Wirtemberga pod komendą Zborowskie-

go. Szwadron ten zamiast dopełnić rozkażu, udał ' się ka Krakowu, aby się połączyć z Kościuszką.

21 marca stacza Madaliński w dalszym pochodzie ku Krakowu krwawą potyczkę z oddziałem pruskim pod Inowłodzią i przeprawia się przez Pilicę. Wszedłszy w województwo sieradzkie i sandomierskie, powołuje szlachtę do utworzenia konfederacyi, a połączywszy się z kilku oddziałami ochotniczemi, dąży przez Opoczno, Końskie i Radoszyn ku Krakowu. .

24 marca składa Kościuszko przysięgę w Krakowie. Zebrana tu siła zbrojna narodowa obejmuje:

1 batalion regimentu pieszego jen. Wodzickiego,

1 batalion regimentu pieszego Czapskiego,

1 batalion regimentu pieszego Raczyńskiego,

1 szwadron jazdy.

Armatek polowych 14.

Razem okolo 800 głów.

Po ogłoszeniu powstania dążą drobne załogi rozłożone w okolicy do Krakowa i łączą się z Kościuszką.

29 marca łączy się Madaliński z brygadą Mangeta w Pińczowie. :

31 marca staje Madaliński w Kielcach i łączy się ze Zborowskim (patrz 12 marca) i oddziałem AREK .

OTpus ińskiego obejmuje: b Madalińskiego, brygadę Mangeta, jacy zygndę Mada oddział Zawadzkiego i kilka oddziałów ochotniczych.

1 kwietnia połączył się Madaliński, stoczywszy poprzednio potyczkę z Moskalami pod Końskiem, w Luborzycy z Kościuszką, który mu wyszedł z pomocą na czele załogi krakowskićj, i przybyłych :do niego oddziałów okolicznych wojsk regularnych i kosynierów. |

3 kwietnia wzmocnił się korpus Kościuszki o kilka oddziałów kosynierów, którzy przybyli do niego do obozu pod Koniuszą.

Перевод на русский

Краткий обзор движений Костюшко, вступая в отчаянную борьбу с Россией, располагал лишь скудной регулярной армией; он также пытался, как нам уже известно, вызвать ополчение, т. е. призывать народ на всем пространстве Речи Посполитой к оружию против врага. Сообразно этому намерению он старался реализовать план в действии отдельных корпусов своей армии, а экспедиция Домбровского в Великопольшу, Огинского в Белую Русь и в Ливонию, Либерадского в Волынь, Стефана Грабовского в Минское воеводство, можно считать как бы отломками тех же планов великого Вождя. Вследствие различных причин, а главным образом: безразличия большой части народа к происходящему движению, недостатка достаточной военной силы и соответствующей подготовки отдельных командиров, эти планы не достигли успешных результатов; было ли они вообще выполнимы, трудно сегодня решить.

Приведённый ниже обзор движения отдельных корпусов Костюшко даёт представление о деятельности всей армии на общей территории театра военных действий. Составленный в хронологическом порядке, он показывает, как вызванное Костюшко национальное движение укоренялось и развивалось в отдельных частях Польши, а также как действовали отдельные корпуса и подразделения. Жаль, что источники, использованные для составления данного обзора, настолько недостаточны, что множество деталей, относящихся преимущественно к действиям корпусов, не удалось изложить точно. В потоке движения отдельных подразделений также встречаются неточности и пробелы, затрудняющие понимание их деятельности; восполнить их, однако, не представлялось возможным; только экспедиция Дамбровского в Великополье образует замкнутое целое и даёт точное представление о её ходе.

Несмотря на эти недочёты, значительную пользу может принести следующий взгляд, путем сопоставления происшествий, произошедших в одно и то же время, пусть и в разных местах, для всех, кто желает более подробно ознакомиться с историей восстания Костюшко. 12 марта 1794 года собирает Мадалинский Антоний, бригадир, командир отряда уланов, свою бригаду в количестве 700 человек в окрестностях Пу́лтуста и Остроленки и устремляется к Кракову. По пути он проходит через Млаву, Серпск, Вышогруд; под Тока… (Kościuszkowskich) войсками. Он переправляется через Вислу по мостам и становится в двух милях от Варшавы. После чего направляется к Сохачеву, куда прибывает 19 марта. В ходе этого движения с его отрядом присоединилось около 100 добровольцев. В погоню за ним по приказу Игельстрома, русского генерала, гетьман Ожаровский отправил эскадрон из полка князя Вюртемберг под командованием Зборовского.

Этот эскадрон вместо того, чтобы выполнить приказ, отправился в Краков, чтобы объединиться с Костюшко. 21 марта Мадалинский в дальнейшем походе на Краков ведет кровавое столкновение с прусским отрядом под Иновлодзем и переправляется через Пилицу. Войдя в Серадзское и Сандомирское воеводства, он призывает шляхту к созданию конфедерации, а объединившись с несколькими добровольческими отрядами, движется через Опочно, Конске и Радошин к Кракову.

24 марта Костюшко приносит присягу в Кракове. Собранные здесь национальные вооруженные силы включают: 1 батальон пешего полка генерала Водзицкого, 1 батальон пешего полка Чапского, 1 батальон пешего полка Рачинского, 1 эскадрон кавалерии. Полевых пушек 14. Всего около 800 человек. После объявления восстания мелкие гарнизоны, расположенные в окрестностях, стремятся в Краков и объединяются с Костюшко. 29 марта Мадалинский соединяется с бригадой Манже в Пинчуве.

31 марта Мадалиньский в Кельцах соединяется со Зборовским (см. 12 марта) и отрядом АРЕК. Округ действий включает: батальон Мадалиньского, бригаду Манже, отряд Завадского, некоторые добровольческие отряды. 1 апреля Мадалиньский, ранее ведший стычку с москалями под Конськом, в Любожице соединился с Костюшко, который пришел ему на помощь во главе краковского гарнизона и прибывших к нему отрядов местной регулярной армии и косиньеров. 3 апреля корпус Костюшко усилился несколькими отрядами косиньеров, которые прибыли к нему в лагерь под Кониушей.