Польское войско Костюшко в 1794 году, страница 28

Оригинал (по-польски)

3 Furyerzy. 17) Oberbombardyerzy. 18) Bombardyerzy. Stopnie wojskowe w korpusie inżynierów: » Szef korpusu. 2) Pułkownicy. 3) Podpułkownicy. 4) Kapitanowie. 5) Porucznicy. 6) Podporucznicy. 7) Konduktorowie. . 8) Unter-oficycorowie. 9) Minierzy. 10) Saperzy.

Strój wojska. Równocześnie z organizacyą armii usiłował sejm czteroletni przeprowądzić też i zmianę w umundurowaniu wojska. Zanważyliśmy już poprzednio, że żołnierz polski, zwłaszcza w piechocie, nosił się po niemiecku, w mundurze czerwonym, kamaszach, trzewikach z harcopem. "Trwało to do r. 1789. W skutek nowych przepisów zaprowa-

tak przecież, żeby klapy mogły być zapięte do włożenia pendenta i szarfy. — Pod kurtką lejbik biały, gładki, na guzik zapinany. — Spodnie białe w buty zachodzące. — Buty węgierskie, w tyle wycięte, zachodzące do kolan. — Halsztuch czarny z białym sztryflikiem. — Czapka pąsowa, z barankiem czarnym, na3 caleszerokim obwiedziona, stósownie do naramiennika, galonem złotym lub srebrnym. Kitka u czapki biała, prosto stojąca, 10 cali wysoka, — kokarda | okrągła, nie wielka, z wstążki białój, jedwabnój; kordon, cyfra królewska i cały kszłałt czapki jak u oficera kawaleryi narodowej. — Włosy z przodu - ładko zaczesane, z tylu podpięte. — Naramnik jeden, z kutasem, z bulionów i znakiem stopnia. — "Pendent z taśmy jedwabnój, w kolorze wyłogów, srebrem lub złotem przerabianój. Klamra do pendenta srebrna lub wyzłacana, stósownie do guzików; na klamrze orzeł. — Kapota granatowa, z kołnierzem stojącym i obszlagami, w kolorze na wyłogi przepisanym; niezbyt długa, na guziki zapięta; zrobiona tą formą, jak w kawaleryi narodowćj, dochodząca do pół nogi.

Odznaki oficerskie: Szef nosił jednę szlifę

dzono po roku tym w całój armii, tak dla konnicy | ną ramieniu z czterema paskami; — pułkownik jako i piechoty, mundury granatowe, tak zwane |z trzema paskami; — podpułkownik z dwoma; — kurtki polskie; dla artyleryi zielone, z wyłogami major z jednym paskiem; — kapitan z czterema i kołnierzem o barwie dla każdego regimentu innćj. gwiazdkami; — porucznik z trzema; — podporu-

Prócz tego przepisany był dla szeregowców | cznik z dwoma gwiazdkami; — chorąży z jedną

i unteroficerów w piechocie: *)

Pod kurtką lejbik biały, na haftki zapinany, w szerokości piersi żołnierza. — Spodnie długie białe, w buty zachodzące, nie opięte i nie zbyt przestronne, gładko leżące, przyciągnięte dołem krajkową sprzączką. — Buty z węgierska z tyłu wycięte, wysokie pod kolana. — Naramiennik z bla- Ep grabój, żelaznej, czarno szmelcowany, z obwódką z blachy mosiężnej i kutasem nicianym. — Kołpak okrągły, filcowy, 12 cali wysoki, z sukiennym pąsowym wierzchem, biało taśmowanym. Do połowy kołpaka zwieszał się z lewój strony kutas białopąsowy. Z przodu blacha mosiężna, lub pobielana, z orłem o rozpostartych skrzydłach; tudzież zasłona ócz od słońca skórzana i rzemień ze sprzączką do ściągania. — Włosy gładko z przodu na tył zaczesane, w tyle splecione w warkocz, opuszczony do wysokości kołnierza. — iRi u mundura nosiły cyfrę odnośnego regimentu.

Dla oficerów piechoty i artyleryi, będących w. służbie lub przed frontem, przepisany był następujący ubiór: Kurika, w artyleryi zielona, w piechocie granatowa, z wyłogami koloru, dla każdego regimentu przepisanego, z kołnierzem stojącym, zapięta u góry na jednę haftkę, zresztą otwarta, w stanie dobrze wycięta, z przodu rozchodząca się,

*) Historya piechoty polskićj Konst. Górskiego.

gwiazdką.

Przytoczonego powyżćj regulaminu nie zdołano prawdopodobnie, czy dla braku czasu, czyli też z innych przyczyn, ściśle przeprowadzić, jak się to wykazuje na wojsku regularnem Kościuszki. Dodane do dziełka niniejszego ryciny przedstawiają żołnierzy i oficerów różnych regimentów w stroju, który pod wielu [względami nie zgadza się z wymienionemi powyżej przepisami. Podpada mianowicie na wszystkich rycinach brak butów długich, węgierskich, o których wspomina regulamin w swych przepisach tak dla oficerów jako i szeregowców. Natomiast widać u wszystkich niemal żołnierzy regularnych Kościuszkowskich i trzewiki, jakie nosiło wojsko polskie przed 1789. Zaznacza również regulamin zatrzymanie „harcopu”, którego przecież u żołnierzy Kościuszkowskich nie znajdujemy. Nie podobna przypuścić, Żeby w czasie tak krótkim, w jakim po wydaniu w mowie będącego regulaminu, nastąpiło powstanie, miało było zajść nowe przeobrażenie stroju wojska; — a że i twórca rycin wojsk Kościuszki, rysując je z natury, mylić się nie mógł, przeto wypada wnosić, Że rozporządzenie to sejmu czteroletniego, jak nie jedno inne, przeprowadzonem zostało, co najwyżej, w niektórych tylko szczegółach. Za przypuszczeniem tem przemawia też wzmianka Kierzkowskiego, który w pamiętnikach swoich pisze, że po konstytucyi 3 maja

Перевод на русский

3 Фурьеры. 17) Обербомбардиры. 18) Бомбардиры. Воинские звания в корпусе инженеров: » Начальник корпуса. 2) Полковники. 3) Подполковники. 4) Капитаны. 5) Лейтенанты. 6) Младшие лейтенанты. 7) Кондукторы. 8) Унтер-офицеры. 9) Минёры. 10) Сапёры. Военная форма. Одновременно с организацией армии четырехлетний сейм стремился провести также и изменения в обмундировании войск. Мы уже отмечали ранее, что польский солдат, особенно в пехоте, носился по-немецки, в красном мундире, камазах, ботинках с харкопом. "Это продолжалось до 1789 года. В результате новых предписаний было установлено, что клапаны должны быть снабжены застежками для ношения подвески и шары.

Под курткой белый лиф, гладкий, на пуговицы.
Белые брюки, заходящие в ботинки.
Венгерские сапоги, с вырезом сзади, доходящие до колен.
Черный галстук с белой вставкой."

— Шапка багряная, с черным барашком, обведенная на 3 дюйма шириной, соответственно с наплечником, золотой или серебряной тесьмой. Помпон на шапке белый, прямо стоящий, 10 дюймов высотой, — бантик круглый, небольшой, из белой, шелковой ленты; шнур, королевская цифра и вся форма шапки как у офицера национальной кавалерии. — Волосы спереди — аккуратно зачесаны, сзади закреплены. — Один наплечник с кисточкой, из буллонов и с отличием ранга. — «Подвеска из шелковой ленты, в цвете лацканов, обработанная серебром или золотом. Пряжка для подвески серебряная или позолоченная, соответственно пуговицам; на пряжке орел. — Капот синий, с высоким воротником и обшлагами цвета, указанного для лацканов; не слишком длинный, на пуговицах; сделан по форме, как у национальной кавалерии, доходит до середины ноги.

Офицерские знаки различия: Шеф носил одну нашивку на плече с четырьмя полосами; — полковник, как и пехотинец, в мундире тёмно-синего цвета, так называемые с тремя полосами; — подполковник с двумя; — польские куртки; для артиллерии зелёные, с цветными воротниками для каждого полка. — майор с одной полосой; — капитан с четырьмя; — лейтенант с тремя; — младший лейтенант с двумя; — прапорщик с одной звёздочкой; — кроме этого был предусмотрен для рядовых и унтер-офицеров пехоты: под курткой белая жилетка, застёгивающаяся на крючки на ширину груди солдата. — Штаны длинные белые, заходящие в сапоги, не тугие и не слишком просторные, гладко лежащие, затянутые внизу кружевной пряжкой. — Сапоги по-венгерски с вырезом сзади, высокие до колена.

— Наплечник из железа с черной патиной, с кантами из латунного листа и кистью из ниток. — Круглый войлочный колпак, высотой 12 дюймов, с бархатной верхушкой алого цвета, с белой тесьмой. До половины колпака с левой стороны свисала кисть с белой полосой. Спереди латунная или белёная пластина с орлом с расправленными крыльями; также кожаный козырек от солнца и ремень с пряжкой для затягивания. — Волосы аккуратно зачёсаны с переда назад, сзади заплетены в косу до уровня воротника. — На мундире носили знак соответствующего полка. Для офицеров пехоты и артиллерии, состоящих на службе.

на службе или перед фронтом был предписан следующий наряд: Курика, в артиллерии зелёная, в пехоте тёмно-синяя, с кантами цвета, предписанного для каждого полка, с стоячим воротником, застёгнутая вверху на одну крючку, в остальном открытая, хорошо вырезанная в талии, с передом, расходящимся, *) История польской пехоты Конст. Горского. звездочка. Приведённого выше регламента, вероятно, не удалось строго соблюдать либо из-за отсутствия времени, либо по другим причинам, как это видно на регулярной армии Костюшко. Добавленные к настоящему труду рисунки изображают солдат и офицеров разных полков в форме, которая во многих отношениях не соответствует вышеупомянутым предписаниям. В частности, на всех рисунках отсутствуют длинные венгерские сапоги, о которых упоминается регламент в своих предписаниях как для офицеров, так и для рядовых.

Однако у почти всех солдат регулярной армии Костюшко видны и ботинки, которые носила польская армия до 1789 года. Также отмечается правило о сохранении «harcopu», которого, конечно же, у солдат Костюшко не находят. Нельзя предположить, что за тот короткий период времени, в течение которого после опубликования в речи существовавшего устава произошло восстание, могло состояться новое преобразование военной формы; — а так как и создатель гравюр войск Костюшко, рисуя их с натуры, не мог ошибиться, то следует заключить, что распоряжение этого четырёхлетнего сейма, как и не одно другое, было проведено, в лучшем случае, только в некоторых деталях. Этому предположению также способствует упоминание Кержковского, который в своих мемуарах пишет, что после конституции 3 мая