Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 9

Оригинал (по-польски)

kazami jednego dowódzcy łatwićj odeprzeć wroga,

nadawali Słowianie wybranym wojewodom władzę na czas nieograniczony, aż w końcu, przechodząc z ojca na syna, stała się dziedziczną. Często powtarzające się potrzeby wojenne nie dozwalały też całej ludności stawać do walki; gdy więc pewna część narodu pozostawała przy zajęciach codziennych, poświęcały się obronie kraju pojedyńcze rodziny, co było pierwszym początkiem tworzenia się u nas stanu zycerskiego.

Przecież ani stan rycerski, ani nawet książę sam nie mógł początkowo stanowiskiem swem wyróżniać się zbyt wysoko po nad ogół ludu; nastąpić to mogło dopiero znacznie późnićj, gdy książę, otoczywszy się stałą drużyną wojskową, wsparty j€j siłą, ująć zdołał rządy silną dłonią i przemocą wyrobić sobie posłuszeństwo nietylko własnego szczepu, ale i plemion podbitych.

Początki tój samowładzy książęcćj widzimy u Ziemowita, syna Piasta, o którym mówią podania, że podzielił wojsko swoje na pułki i oddziały mniejsze, stojące pod wodzą tysiączników i setników, i że nadał pułkom swoim chorągwie. — Ziemowita należy tóż uważać za pierwszego twórcę polskiej siły zbrojnej.

Wyraźniejsze ślady rozwoju samowładzy książęcój, opartej na sile zbrojnój wykazują nam dzieje Mieczysława I. (962—992). Książę ten nie byłby mógł przeprowadzić w państwie reform, tak silnie wstrząsających odwiecznym ustrojem społecznym, jaką było zaprowadzonie chrześciaństwa, gdyby nie był znalazł silnego ku temu poparcia w wiernem sobie rycerstwie. Walczył także Mieczysław w krajach niemieckich, gdzie miał udział w ówczesnych zamieszkach.

Rycerstwo w Polsce.

Do wysokiego znaczenia wyniósł rycerstwo polskie Bolesław Chrobry (992—1025). Bohaterski ton książę, zagrożony zewsząd wrogimi sąsiadami, utworzył liczne hufce rycerskie i nadał im urządzenia, które przetrwały długie wieki. Łaski i przywileje, jakiemi obsypywał swych bojowników, ściągały do szeregów jego licznych ochotników, a Bolesław gromadził chętnie obok siebie wszystkich, którzy mu _ pomocnymi być mogli około budowy państwa. Posiadał tóż wyborowe hufce, konne i piesze, gotowo na każde zawolanie i EPA jego skinieniu. Oprócz licznej drużyny stałój, która go zawsze otaczała, i starszyzny raz na zawsze mianowanćj, składała się reszta jego siły zbrojnój z wojsk niestałych, którą zwoływał w razie potrzeby. Dostawiały ją osady stósownie do swego zaludnienia; i tak wysyłał do boju: Poznań 5300, Inowracław 2800, Gniezno 6500, a Giecz 2300 ludzi

zbrojnych. Ogólna liczba wojska Bolesława dochodziła 50,000 żołnierza.

Siłę tę zbrojną dzielił Bolesław na hufce, a te na mniejsze oddziały. Hufcem dowodził pułkownik czyli rotmistrz, mniejsze oddziały stały odpowiednio do liczby pod rozkazami: tysiączników, setników i dziesiętników. Na czele całćj armii stał książę sam, albo w zastępstwie jego wódz naczelny, w rodzaju późniejszych hetmanów. Z zapisków historycznych wnosić należy, że Bolesław używał do bronienia granic państwa także i pieszych łuczników, przecież najgłówniejszą siłą jego zbrojną była jazda. Na jej czele podejmował wyprawy do Niemiec, na Ruś, do Czech, wszędzie prowadząc suczęśliwe boje i szerząc sławę oręża polskiego.

Rycerstwo polskie straciło za następnego króla, Mieczysława II (1025—1034), w strasznych zaburzeniach ludu na powadze i liczbie, i poczęło na nowo organizować się za igrza Odnowiciela (1040—1058), a Bolesław Śmiały (1058—1079), idąc śladem wielkiego swego poprzednika, podniósł znów dawniejsze jego znaczenie i dokonywał z jego pomocą wielkich czynów wojennych.

Do wysokiego stopnia udoskonalenia doprowadził szłukę wojenną syn Władysława Hermana (1081—1102), wielki wojownik, Bolesław Krzywousty (1102—1189). Król ten bitny i przedsiębiorczy prowadził liczne wojny z Niemcami. Czechami, Rusinami i Pomorzem, a za czasów jego umiała jazda, będąca główną podporą jego siły zbrojnćj, pełnić także służbę pieszą, zwłaszcza przy zdobywaniu warownych grodów i obozów. Za jego czasów używało też już rycerstwo różnych machin wojennych, służących do>rozbijania murów i robienia w nich wyłomów, jak: taranów, kusz i wieży oblężniczych. Za broń służyły: długie proste miecze obosiecznie, tudzież łuki, proce, oszczepy i toporki; przed razami nieprzyjacielskiemi zastawiano się tarczami, puklerzami i pawężami. Bolesław Krzywousty wygrał 47 bitew, a zwyciężał nieprzyjaciół głównie niesłychaną szybkością ruchów swój doborowćj jazdy. Był to ostatni król, który rozszerzał granice Polski w duchu wielkiego naddziada swego, Bolesława Chrobrego.

Początek rodów rycerskich i szlacheckich w Polsce.

Podział Polski przez Krzywoustego pomiędzy czterech synów swoich czyni nowy okres w dziejach rycerstwa polskiego.

Dotychczasowi królowie polscy dzierzyli władzę nieograniczoną w państwie i byli panami życia i majątków swych poddanych; wszystko też, cokolwiek żyło w granicach państwa, skłaniało się przed nimi, a rycerstwo ówczesne nie było niczem więc),

Перевод на русский

Чтобы одному командиру было легче отразить врага, славяне наделяли избранных воевод властью на неограниченное время, пока, в конце концов, переходя от отца к сыну, она не стала наследственной. Часто повторяющиеся военные нужды также не позволяли всему населению вступать в бой; поэтому, когда определённая часть народа оставалась при обычных занятиях, отдельные семьи посвящали себя обороне страны, что было первым началом формирования у нас рыцарского сословия. Ведь ни рыцарское сословие, ни даже князь сам первоначально не могли своим положением выделяться слишком высоко над массой народа; это могло произойти только значительно позже, когда князь, окружив себя постоянным военным отрядом, опираясь на его силу, смог взять управление крепкой рукой и силой выработать подчинение не только собственного племени, но и покорённых племён.

Начала княжеской самодержавной власти мы видим у Земовита, сына Пяста, о котором говорят предания, что он разделил своё войско на полки и меньшие отряды, стоящие под командованием тысячников и десятников, и что он придал своим полкам знамена. — Земовита следует также считать первым создателем польской вооружённой силы. Более явные следы развития княжеской самодержавной власти, опирающейся на военную силу, показывают нам деяния Мечислава I (962—992). Этот князь не мог бы провести в государстве реформы, так сильно потрясающие вековой общественный строй, как введение христианства, если бы не нашёл для этого сильной поддержки среди верного ему рыцарства. Мечислав также воевал в германских землях, где принимал участие в тогдашних смутных событиях. Рыцарство в Польше. К великому значению возвёл польское рыцарство Болеслав Храбрый (992—1025).

Героический князь, окружённый со всех сторон враждебными соседями, создал многочисленные рыцарские дружины и наделил их учреждениями, которые пережили долгие века. Благосклонности и привилегии, которыми он осыпал своих воинов, привлекали в ряды его многочисленных добровольцев, а Болеслав охотно собирал рядом с собой всех, кто мог быть ему полезен в деле строительства государства. У него были избирательные дружины, конные и пешие, готовые к любому зову и по его сигналу. Помимо многочисленной постоянной дружины, которая всегда его окружала, и старшины, назначаемой единожды, остальная часть его вооружённых сил состояла из непостоянных войск, которых он собирал в случае необходимости. Их поставляли поселения согласно своему населению; и так он отправлял на сражение: Познань — 5300, Иновроцлав — 2800, Гнезно — 6500, а Геч — 2300 вооружённых человек. Общая численность войска Болеслава достигала 50 000 солдат.

Эту вооружённую силу Болеслав делил на полки, а те на меньшие подразделения. Полком командовал полковник, или ротмистр, меньшими подразделениями руководили соответственно по числу подчинённых: тысяцкие, сотники и десятники. Во главе всей армии стоял сам князь или, вместо него, главнокомандующий, в роде будущих гетманов. Из исторических записей следует, что Болеслав использовал для защиты границ государства также пеших лучников, однако главной силой его войска была конница. Во главе конницы он совершал походы в Германию, на Русь, в Чехию, везде ведя успешные сражения и прославляя польское оружие.

Польское рыцарство потеряло при следующем короле, Мечиславе II (1025—1034), в страшных беспорядках народа как по важности, так и по численности, и начало заново организовываться при Игже Возобновителе (1040—1058), а Болеслав Смелый (1058—1079), следуя примеру великого своего предшественника, снова поднял прежнее его значение и совершал с его помощью великие военные подвиги. До высокого уровня совершенства довел военное искусство сын Владислава Германа (1081—1102), великий воин Болеслав Кривоустый (1102—1138). Этот храбрый и предприимчивый король вел многочисленные войны с немцами, чехами, русичами и Поморьем, а во времена его кавалерия, являвшаяся главной опорой его вооруженной силы, умела также исполнять пехотную службу, особенно при завоевании укрепленных городов и лагерей.

Во времена его правления рыцари уже использовали различные военные машины, служившие для разрушения стен и создания в них отверстий, такие как тараны, арбалеты и осадные башни. В качестве оружия использовались: длинные прямые мечи с обеих сторон, а также луки, пращи, копья и топоры; от ударов врага защищались щитами, палашами и павезами. Болеслав Кривоустый выиграл 47 битв, а противников побеждал главным образом неслыханной скоростью движений своей отборной конницы. Он был последним королем, расширявшим границы Польши в духе своего великого предшественника Болеслава Храброго. Начало рыцарских и шляхетских родов в Польше. Раздел Польши Кривоустым между четырьмя своими сыновьями открывает новый период в истории польского рыцарства.

До настоящего времени польские короли обладали неограниченной властью в государстве и были хозяевами жизни и имущества своих подданных; всё также, что жило в пределах государства, склонялось перед ними, а рыцарство того времени ничем не было, следовательно)