Приложение: известия Стрыйковского о древнейшем периоде истории Литвы

Внимание: приложение составлено из польских выписок XVI века. Распознавание польского набора того времени даёт заметно больше ошибок, чем русского, а в современной версии эти выписки ещё и переведены машинно. Пользуйтесь разделом как указателем сюжетов, а формулировки и имена сверяйте по фотосканам в разделе страницы со сканами.

Извѣстія въ хроникѣ Стрыйковскаго относительно древнѣйшаго періода исторіи Литвы, не находящіяся въ изданныхъ лѣтописяхъ.

Roku Bożego 401, powstał jest Atila, ktory zwan jest Ёіех Boży, ktory wyszedł od rzeki Juhri, a Jura i teraz jest w ziemi Jwaka Cara, ojca jego zwali Mandazig, wyszedł z trzema braty swoimi: Aczar, Rohas i Bledą, wyszedł morzem Oceanem i przyszedł w morze ziemkię, które jest między Francią i Hispania, a gdy wszedł w to morze, w ten czas niesiono z Britaniej Krolewnę imieniem Orsulę, za Syna krola Angelskiogo, przy której krolewniey bylo jedenaście tysiąc panien. Atyła samę krolewnę i tych wszystkich jedenaście ty-

коескій: „A король самъ къ нему не поидетъ“, сказано въ вей: „пи силы своея „ не посла, понеже бо бѣша ему свои усобица“ (П. С. P. A. IV, 154); на русскія лѣтописи есть ссылка (I, 324) ври иззѣстіи O нападеніи пруссовъ M шмуди на тевтонскихъ рыцарей; на старыхъ русскихъ лѣтописцевъ ссылается Стпрыйкоескій (I. 849), приводя мзвѣстіе, что въ 1307 r. литовцы взяли Полоцкъ, но только они не пышутъ, какъ и подъ кѣмъ; на I, 358 стр. есть указаніе uw подробное извѣстіе въ русскихъ лѣтописяхъ O пападеніи пѣицевъ па жмудь, ссылка па лѣтовысм есть при ызвѣстія o благосклонности Лгайла къ Монвиду (II, 66); ua II, 265 есть ссылка HA русскія лѣтописи, въ которыхъ говорится, что литовцы на Петроковскомъ сеймѣ смльно говорили O Подоліи.

siąc banien przy niej zabił, a ony dla imienia Chrystusowego stały się шкс. zennicami. To pierwsze uczinił okrucieństwo nad narodem chrześciańskim. Potym obszedł ziemię Francuzką i Włoską i poszedł morzem do ziemie Charwackiej, tam wyszedl z morza i wziął przez moc ziemię Karwacką. Podbił też ziemię Węgerską i zbndował zamek Budzyń i nazwał się ie królem węgerskim, a bracia jego Athar i Rohas pomarli. A gdy budował Budzyń i obwodził mur około miasta, w ten czas trzeciego brata swego Bledona zabił, a sam królował na wszystkićj ziemi Węgierskiej i podbił pod moc swoję wiele państw i opanował ich, i jeszczę z początku jako przesladował chrzośtiaństwo, tak osiadwszy na tym państwie, w żaduej rzoczy umysłu swogo nio odmionił, alo się jeszczo tym więtszym przesliadowcą stał nad Chrzesściany. I zebrawszy pięć set ludu swojego, pociagnął na ziemię Włoską, i przyszedł pod miasto, którę zowią Aquileja, kiore miasto w ten czas było pod cesarzem Marcianem, i obegnał Aquileją, a to miasto było bardzo mocne, i rycerstwem rzymskim dobrze opatrzone, przeto gdy go nie mogł rychło dostać, nie chciał dłużćj czasu trawić, pociągnął dalej w ziemię Włoską ku Rzymowi, a xiałęta i senatorowie, którzy byli ') w tym mieście, bacząc tak wielką moc ludu jego okrutnego, byli ogarnicni strachem wielkim i rozbiegli się z miasta, a niektórzy pobiegli do ribolowow swych i poczęli się budować na ostrowie, które miasto nazwalo sie potym Wenecią. (Crp. I, 56 я 57).

Kajdan, carz Zawolski, hetman, albo towarzysz carza Batego (bo go tak Miechovius pisze) jako był zniewolił xiążęta Ruskie w ich niezgodzie i do tributu albo dani włożonej przymusił i baskaki nlbo starosty i poborce swoje w Ruskich xięstwach chował, tak i w ten czas skoro usłyszał iż nowe Xiążę Erdziwił, z niesłychanego sobie Źmodzkiego narodu, Nowogrodzkie, Podlaskie, Brzeskie, Drobiczinskio i insze, od Wiliej az do Możera, xięstwa Ruskie opanował, posłał do niego jako był zwykł do inszych xiążąt Ruskich, baskaki i poborce swoje, npominając się dani, dochodow i posłuszeństwa z tych xięstw Ruskich, które trzymał, aby zarazem wszystko zapłacił, jakohołdownik. Co usłyszawszy Erdziwił, wziął sobie na rozmyślenie, a potym sprosną bojaźń, dla nieśmiertelnej sławy i wolnosci miłej na stronę odlożywszy, posłow zatrzymał, obiecując im w rychle dań holdowną zgotować i odesłać carzowi. A w tym cicho wojska Ruskio, (slubując im ku pierwszej wolności do gardła przeciw sprospym Tataram pomoc) spissował i zbierał; toż brata Wikinta, Zmodzkie, i Zywibunda, Litewskie xiążąta, obesłał, prosząc o gwałtowny ratunek wodług braterskiej spolnej i powinnej sąsiedzkiej mi'osci. A gdy sią już Ruskie wojsko niemałe do niego ze wszech stron, wolności chęcią zapalone, Zebrało i pomodc z Żmodzi i z Litwy przybyła, zaraz onym posłam dań wypowiedzial, a carzowi Kajdanowi parę strzal miasto słotych kloinotow poslni, i odprawiwszy ich, sam za.nimi ku Mozerowi nad Pripieczą ciągnął, gdzie miał wieść o carzu Kajdanie, iż tamtą stroną przez Dniepr miał się z hordą przeprawić na wojowanie i płundrowanie zwykłe Raskich krain. A gdy posłowie carzowi Kajdanowi onę zuphałą odpowiedz Erdziwiłowę i upominki, parę strzał oddali, wnet się z onej lekkości hołdownika swego (jako mniemał) rozgniewawszy, wojsko hordy Zawolskiej przez

?) Съ зтого слова начинается лѣтопксь, изданная Нарбутомъ. |:

O составѣ TAK% HASHBAEMHX% литовскихъ лѣвтопискй, 119

Dniepr przeprawił, a przyciągnąwszy pod Mozer i zagony na burzenie Ruskiej ziemie rospuściwszy, sam się kossem p ołożył nad Dnieprem na uściu Perepiecy. A w tym Erdziwił z Rasia, z Nowogrodzany, Słonimsczany, Pinsczany i z Zmod” zkim i Litewsktm poszilecznym wojskiem, puszczami bez wieści przyciągnąw” szy, uderzył na świtaniu z wielkim okrzykiem na kosz Tatarski, gdzie sam carz głowąlezał. Tatarowie też acz się mężnie za zdrowie carskie i z zuchfalstwa wrodzonego bronili, wszakże niegotowi a bezpieczni, odgotowych Russaków, którym szło o przywrócenie wolności utraconych i od Litwy przełomieni, tak iz roźno i tam i sam го lassach, po błotach i starzynach się rozpierschnęli; na placu ich tez wielkość poległa, a sam carz ledwow małej drużynie uciekł, in" szy w Dnieprze i w Perepieczy potonęli, drugich po różnych zagonach snadnie, gdy głowa zfankowała, Russacy pogromili i łupy wszystki z więźniami wyswobodziwszy, wrocili się do Nowogrodka z xiążęciem swoim Erdżiwiłem, który to

'pirwsze zwycięstwo z Litwą nad Tatary otrzymał. (Стр. I. 238 и 239).

Ginwil z Pskowiany i z Smoliensczany dług wojnę wiódł, i spór o granice przyległe. (Crp. I, 241).

Xiążę Boris wiodł też wojnę dla spólnych granie z Smolensczany, z Witebskim xięzęciem i ze Pskowiany.

Reghwold ten Pskowiany długą wojną przymusił do hołdu i postąpienia niktórych wołośći, które byli od xięstwa Połockiego oderwali. (Crp. I, 249),

Po tym zwycięstwie, które nad Kurdassem Zawolskim carzem Trojnata Skirmuntowic otrzymał, Algimunta syna w Nowogrodku na stolicy swojej zostawił, a sam do Starodubia, Czerniehowa, Karaczowa, i do Turowa odjechał,

wwiązał się w ty xięstwa Siewierskiej Ruskiej ziemie, które nań spadły prawem przyrodzonym po Lubarcie i Piesimontu, bratach rodzonych, w przerzeczonej bitwie od Tatar zabitych.

Algimuntum mial trochę zatarzki z Dawidem JMsścisławowicem, xiążęciem Luckim i Bełskim o granice Podlaskie, Brzeskie.

Tegoż też czassu Utenus, albo Utinuerus, xiążę Żmodzkie i Litwy Zawilijskiej, umarł, a za żywota swojego zlecił w opiekę Ringoltowi, syna jedynaka Swintoroha, w dziecinnych leciech, xięstwa też Żmodzkie, Litewskie i Kurskie,

lecił mu w obronę wespołek z synem. A tak Riugolt gdy się wwiązal w

Źmodzką i Litewską ziemię, jako opiekun, a k temu miał ojczystych xięstw

, Ruskich kilko, zwłaszcza: Nowogrodzkie, Siewierskie, Starodubskiu, Karaczow-

-

skie, Turowskie, Cernihowskie i Podlaskie, dopioru się począł pisać Wielkim Xiędzom Litewskim, Źmodzkin i Ruskim, którego tytulu przedtym jego przodkowiec nie używali, ani używać mogli, bo ty państwa zawżdy osobne pany miowały. (Crp. I, 250. Извѣстія эти находится и въ позцанской pykOuuch). Nalazlem też w starych latopiszczach, z których mam kilko exemplarzów, iż Litwa roku 1307 Połocko wzięła, ale jako i pod kim, nie pisze. (Crp. I, 349).