Род Гедимина. Разворот 79, печатные с. 148-149

Оригинал (по-польски)

148 SYNOWIE OLGERDA.

a dowództwo nad zamkiem sprawowali z ramienia królewskiego starostowie, których król dla pewności wybierał między wypróbowanymi katolikami, jakim był Gasztold, lub polakami jak Klemens, Mikołaj z Moskorzewa i Jaśko z Oleśnicy). Rozumiał dobrze Witowd, iż godność wielkoksiążęca była niejako połączoną z posiadaniem Wilna, gdyż według słów kronikarza „nie mogąc „przenieść, iż niema obecnie, tak jak przedtem, panującego wiel- „kiego księcia, uczynił zamach na Wilno z zamiarem objęcia „władzy *). Wkrótce po nieudanym zamachu Witowd zmuszonym był schronić się do Prus i wspólnie z zakonem przez dwa lata dręczył Litwę wojną; w przeciągu tych dwóch lat Jaśko 2-Oleśnicy starosta Wileński, występuje jako wielkorządca Litwy 3). Niema wątpliwości, iż książęta Litewscy współubiegali się o najwyższą władzę; największe prawo do niej jednak miał niezaprzeczenie Skirgajło. To też król, prawdopodobnie wobec krążących wieści o oddaniu temu lub owemu księciu (Wiguntowi?) zwierzchniej władzy, daje w 1391 r. zapewnienie „bratu swemu „Skirgajle księciu Litewskiemu, panu na Trokach i Połocku, że „nikomu, ani rodzonym braciom, ani komukolwiek innemu, bądź „to na wieczność lub dożywocie, nawet z jego wiadomością (wolą), „nie odda zamków Wilna, Witebska, Barten i Merecza, ale za- „chowa je dla siebie i swoich własnych potomkówć +). Podobnież

1) Senatorowie i Dygnitarze str. 71.

3) Latopisiec Daniłowicza str. 44 i ta sama kronika wydana z innego rękopismu przez A. N. Popowa („Lietopis welikich kniaziej Litowskich* druk.: Uczenyja zapiski 2 otdielenia Akademii Nauk I. 1854 Oz. 2 str. 36—3T), „I byst mow (Witowdu) nużno iż preź cziużoho ne bywało w Litowskoj Żeńli storonam władejuszczim wólikim Litowskim kniażeniem. Tohda sowiet sotwori so mnogymi kniaźmi i bojary Litowskimi, tohda bo Skirgajło oiechawseiw k Fołooku, + kmiaś weliki Wstowi pridie k Wini ohotja ju 2a+ sesti eto.",

*) Długosz II. 464470. Także kalendarz Krakowski (Łętowski, Katalog IV. Dodatek) str. 51 „d. D. 7413 (26 Stycznia) obiit Dmus Johannes de Oleschnicza Judez Cracoviensis, pater Dni Sbignei Oracoiensis Episcopi, qui fuit generalis Capitaneus terre Lythwanie, tempore quo Oruciferi de Prussia, post receptionom Dni Władisłai de Lytiuoania in Regem Polonie terram ipsam Lythwanie aquirore, eb Castrum Wylnense retipere nitebantur.

*) W Nowem mieście Korczynie w dzień Św. Magdaleny (22 Lipca) 1391 „dose wir die vier hiuser, das erste das ist die Wille, Withewsk, Barten nnd Meróz; niemanden geben wollen, weder unsern gebohrnen briidern, noch kcinem andern, weder ewiglich noch zu leibdingen, es sey dam, dósz es

Перевод на русский

148 СЫНОВЬЯ ОЛЬГЕРДА.

и замком командовали от имени короля старосты, которых король выбрал для уверенности между проверенными католиками, такими как Гаштольд, или поляками, такими как Клеменс, Миколай из Москоржево и Яшко из Олесницы). Витовт хорошо понимал, что великокняжеское достоинство было каким-то образом связано с владением Вильнюсом, потому что, по словам летописца, «не вынеся того, что не было по-прежнему царствующего великого князя, он совершил нападение на Вильнюс с намерением захватить власть*). Вскоре после неудавшейся попытки Витовт был вынужден укрыться в Пруссии и вместе с Орденом два года терзал Литву. 2-Олесница, староста Вильнюса, выступает правителем Литвы 3). Нет сомнения, что литовские князья боролись за высшую власть в 1391 году, однако наибольшее право на нее имел, вероятно, слух о передаче ее тому или иному князю (Вигунту?) "Скиргайле, князю Литовскому, владыке Тракая и Полоцка", что "не отдаст". замки Вильнюсский, Витебский, Бартенский и Меречский никому, ни своим братьям, ни кому другому, ни на вечность, ни на пожизненно, хотя бы с его ведома (воли).

1) Сенаторы и сановники с. 71.

3) Латописец Данилович стр. 44 и та же летопись, изданная по другой рукописи А. Н. Попова («Лиетопис великий князь Литовских* напечатано: Uczenyja poznaki 2 otdielenia Akademia Nauk I. 1854 Oz. 2 стр. 36-3Т»), «Я бысть косить (Витовту) нужно, что preź cziużoho "Владеющему Волику Встови Приди князю не было места в Литовском Жене. Tohda sotwot sotwori so mnogami kniaźmi и бояре Литовские, tohda bo Skirgajło oiechawseiw k Fołooku, + kmiaś pridie k Wini ohotja ju 2a+ Сести это.",

*) Длугош II. 464470. Также Краковский календарь (Łętowski, Каталог IV. Приложение) стр. 51 "d. D. 7413 (26 января) obiit Dmus Yoganes de Oleschnicza Judez Cracoviensis, pater Dni Sbignei Oracoiensis Episcopi, qui fuit Generalis Capitaneus terre Lythwania, tempore quo Oruciferi de Prussia, после приема Дни Владислаи де Литиуоания в Regem Polonie terram ipsam Lythwania aquirore, eb Castrum Wylnense retipere nitebantur.

*) В новом городе Корчине на улице Св. Магдалины (22 июля) 1391 г. «dose wir die vier hiuser, das erste das ist die Wille, Withewsk, Barten and Meróz; niemanden geben wollen, weder unsern gebohrnen briidern, noch kcinem andern, weder ewiglich noch zu leibdingen, es sey dam, dosz es

Оригинал (по-польски)

SKIRGAJLO. 149

w 1388 r. aby zaprzeczyć krążącym wieściom o domniemanym zamiarze oderwania Rusi od Polski, król Władysław Jagajło wydał zapewnienie, „że ziemię Lwowską nikomu ani z książąt, „ani z innych ludzi nie ustąpi, lecz ją zatrzyma dla siebie, kró- „lowej Jadwigi, potomstwa swego i przy koronie Polskiejś!).

Rownież mylnem jest podanie Lindenblatta?), powtórzone przez kilku historyków *), jakoby król Wigunta-Aleksandra brata swego, uczynił zastępcą swoim w Wilnie i na Litwie; żadne z innych źródeł o podobnym fakcie nie wspomina. Przeciwnie, za dowód, że tak być nie mogło, służy nam wyżej przytoczone zapewnienie dane w 1391 r, Skirgajle, nadto wiemy, że w tym czasie (1390 —1392) wielkorządcą Litwy był Jaśko z Oleśnicy*). Jaśko niezaprzeczenie wyższe od Wigunta zajmował stanowisko, skoro tego ostatniego mógł posyłać z wojskiem na oblężenie zamku Neugart*). Przyczyną wieści o namiestnictwie Wigunta było to, iż Wigunt pod koniec życia bawił w Wilnie, gdzie go śmierć zaskoczyła na zamku 2S czerwca 1392 r, *).

Dość, że ani Skirgajło ani Wigunt nie piastowali godności wielkoksiążęcej i wielkim księciem Litwy do 1392 r. był tylko Jagajło. W pierwszych latach panowania swego w Polsce nie czując się jeszcze zupełnie pewnym na nowym tronie, Jagajło na miejsce swe na Litwie nie naznaczał wielkiego księcia, sobie na wszelki przypadek bezpośrednią władzę zachowując. W zimie 1391—1392 Witowd, świeżo spokrewniony ź wielkim księciem Moskiewskim, zdobywszy Merecz i Grodno zagrażał całej Litwie. To powodzenie oręża Witowda, chęć położenia tamy rozlewowi krwi, obawa przed intrygami zakonu, a nadto głębokie przekonanie, iż Witowd zdolniejszy od rodzonych braci królewskich,

wire mit dosselbigen erlawchtigsten firstem herzogs Skirgallen willen (czy nie wisseń?) itd.F (Gokolowski-Szujski, Codex str. 16). "W Inventarium Rykaczewskiego (str. 376) i u Daniłowicza (Skarbiec Nr. 611) sens tego dokumentu skażony.

1) Dokum. druk. Akta grodzkie i ziemskie ete. II. Lwów 1870 str. 29.

3) „In desin cziten starb Alezander des koniges bruder von Polam, deme her die Wile unde das lant ingegebin hate etc. (Lindenblatt str. 36)»

3) Szajnocha, Jadwiga i Jagiello IL. 39; 'Oaro; Geschichte Polens HI, Gotha 1869, str. 105.

+) Patrz wyżej.

5) Długosz III. 465—466,

©) Kalendarz Krakowski (Łętowski, Katalog TV. dodatek) str. 80.

Перевод на русский

СКИРГАЙЛО. 149

в 1388 году, чтобы опровергнуть ходившие слухи о якобы намерении отделить Русь от Польши, король Владислав Ягайло дал заверение, «что он не отдаст львовскую землю никому, ни князьям, ни другим людям, а сохранит ее себе, королеве Ядвиге, своему потомству и польской короне!).

Ложно также утверждение Линденблатта, повторяемое некоторыми историками*, что король Вигунта-Александр сделал своего брата своим наместником в Вильнюсе и Литве; ни в одном другом источнике подобный факт не упоминается. Напротив, упомянутое выше заверение, данное в 1391 г. Скиргайле, служит доказательством того, что этого не могло быть; мы также знаем, что в это время (1390-1392 гг.) правителем Литвы был Яшко Олесницкий*). Яшко, несомненно, занимал более высокое положение, чем Вигунт, поскольку мог послать последнего с войском на осаду замка Нойгарт*). Причиной известия о наместничестве Вигунта было то, что Вигунт до конца жизни находился в Вильнюсе, где застигла его смерть в замке 26 июня 1392 г. *).

Достаточно того, что ни Скиргайло, ни Вигунт не занимали великокняжеских должностей, и до 1392 года великим князем литовским был только Ягайло. В первые годы своего правления в Польше, не чувствуя себя вполне уверенно на новом престоле, Ягайло не назначил вместо себя в Литве великого князя, сохранив на всякий случай прямую власть за собой. Зимой 1391-1392 годов Витовт, новоиспеченный родственник великого князя Московского, захватив Мерец и Гродно, угрожал всей Литве. Это был успех оружия Витовта, желание остановить кровопролитие, страх перед интригами ордена и, более того, глубокая вера в то, что Витовт был более способен, чем его собственные королевские братья.

проволока mit dosselbigen erlawchtigsten firstem herzogs Skirgallen willen (или не wissen?) и т. д.F (Гоколовский-Шуйский, Кодекс, стр. 16). «В «Инвентариуме» Рыкачевского (стр. 376) и в «Казначействе № 611» Даниловича загрязнен смысл этого документа.

1) Документ. печать. Городские и земельные книги и т.д. II. Львов 1870 г. р. 29.

3) «В desin cziten starb Alezander des konges briter von Polam, deme her die Wile unde das lant ingegebin ненависть и т. д. (Линденблатт, стр. 36)»

3) Шайноча, Ядвига и Ягайло И.Л. 39; «Оаро; Geschichte Polens HI, Гота, 1869 г., с. 105.

+) См. выше.

5) Длугош III. 465—466,

©) Kalendarz Krakowski (Łętowski, Телекаталог. Приложение) с. 80.