Род Гедимина, разворот 78, печатные с. 146-147 | Книги по истории Брестчины
Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает
Брестчина: люди, места, экономика и наследие
Путеводитель по западному региону Беларуси

Род Гедимина. Разворот 78, печатные с. 146-147

Скан разворота издания 1886 года, транскрипция оригинала и перевод на русский язык.

Ród Gedimina, 1886: разворот 78 из 91

Левая страница (печатная с. 146)

Оригинал (по-польски)

146 SYNOWIE OLGERDA.

pod imieniem Iwana), P. Stadnicki, idąc za Długoszem *) i kroniką Litewską %), każe Skirgajle w 1388 r. obejmować zwierzchnią władzę na Litwie. Wprawdzie zastrzega p. Stadnicki, że „cho- „Ciaż w dokumentach czasem wielkim księciem nazwany, to prze- „cież niema śladu aby samodzierżcza władza, którą oni piastowali „udziałem jego kiedy była... przeto do szeregu wielkich książąt „Litewskich policzonym być nie może 4), jednak nawet i na takie ograniczenia, piastowanej jakoby przez Skirgajłę godności wielkoksiążęcej, zgodzić się nie możemy.

Litwa, w pierwszych latach po wyniesieniu Jagajły na tron Polski, przedstawiała stan bardzo nieokreślony, głównie z przyczyny nieobecności panującego. W kolei starszeństwa idąc zaraz po Jagajle, był Skirgajło na Litwie pierwszą osobistością po królu i miał nad młodszymi i przyrodnimi braćmi przewagę moralną, którą powiększało jeszcze posiadanie najznaczniejszego udziału; albowiem oprócz Trok, które otrzymał w 1382 r. po ucieczce Witowda, król nadał mu jeszcze w 1387 r. po Andrzeju Olgerdowiczu, Połock i liczne: włości na Litwie i Rusi). To też mniemanie, że w zastępstwie króla Władysława był wielkim księciem Litwy było tak rozpowszechnionem, iż już w 1416 r., w procesie Polsko-Krzyżackim na soborze Konstancyeńskim, w wystosowanej przez Zakon obronie, znajdujemy wzmiankę, że Skirgajło „w nieobecności króla sprawował rządy Litwyć%); nic więc dziwnego, że mogli to powtórzyć, piszący później, Długosz i kronikarz Litewski a za nimi wszyscy historycy?). Że jednak Skirgajło urzędownie nie piastował godności wielkiego księcia Litewskiego,

1) Patrz wyżej str. 85—86.

?) Długosz III. 449, „Brata swego rodzonego Skirgiełię ustanowił zwierzchnim książęciem, powierzył mu rządy Litwy, a innych książąt poddał pod jego władzę.

3) Kronika Bychowca str. 29 „X potom iechał (król) do koruny a gubernatorom zostawił brata swoieko Skirgayło na Wilni y na welikom kniaswe Litowskom*,

4) Bracia Wład. Jagiełły str. 271.

5) Sokołowski-Szujski, Codex epistolaris saeculi XV. str. 9.

?) Prochaska, Codex str. 1025 „uż eo absenie Schirgail frater suus, qui tuno vice sua regebat Litwaniam eto;*.

") Pierwszy p. Burbaszow (Witowd i jeho politika do Griunwaldskoj bitwy S$. Peterburg 1885 str. 137—141) dowodzi, że Skirgajło nie był wiel. kim księciem Litwy.

iR

Перевод на русский

146 СЫНОВЬЯ ОЛЬГЕРДА.

под именем Ивана), П. Стадницкий, вслед за Длугошем *) и «Литовской летописью»), повелевает Скиргайле принять на себя верховную власть в Литве в 1388 году. Хотя г-н Стадницкий оговаривает, что «хотя в документах он и называется великим князем, но нет и следа, чтобы самодержавие, которое они осуществляли, было его долей, когда оно было... поэтому он не может быть причислен к числу великих литовских князей4), но и на такие ограничения на великокняжеское достоинство, которым якобы обладал Скиргайло, мы можем.

Литва в первые годы после восшествия Ягайло на польский престол находилась в весьма неопределенном состоянии, главным образом из-за отсутствия правителя. По старшинству, следуя за Ягайло, Скиргайло был первым лицом в Литве после короля и имел моральное преимущество перед своими младшими и сводными братьями, которое еще более увеличивалось за счет обладания наиболее значительной долей; потому что кроме Тракая, который он получил в 1382 году после побега Витова, король также в 1387 году пожаловал ему Полоцк и многочисленные имения в Литве и Малороссии после Анджея Ольгердовича. Вера в то, что он был великим князем литовским вместо короля Владислава, была настолько распространена, что уже в 1416 г. на польско-тевтонском процессе на Константинопольском соборе в защиту, представленную Орденом, мы находим упоминание о том, что Скиргайло «правил Литвой в отсутствие короля»; поэтому неудивительно, что это могли повторить Длугош и литовский летописец, написавший позднее, а за ними и все историки?) Однако официально Скиргайло не занимал должность Великого князя Литовского,

1) См. выше, стр. 85—86.?) Длугош III. 449: «Он назначил верховным князем своего родного брата Скиргилия, поручил ему управление Литвой и поставил под свою власть других князей.

3) Хроника Быховца стр. 29

4) Братья Влад. Ягелло с. 271.

5) Соколовский-Шуйский, Codex epistolaris saeculi XV. страница 9.?) Прочаска, Кодекс с. 1025 "uż eo absenie Schirgail frater suus, qui tuno vice sua regebat Litwaniam eto;*.

") Первый г-н Бурбашов (Витовт и его политика до Грюнвальдской битвы С$. Петербург 1885 стр. 137-141) доказывает, что Скиргайло не был великим. кто такой князь литовский.

ИК

Правая страница (печатная с. 147)

Оригинал (по-польски)

SKIRGAJTO. 147

przekonywamy się ze współczesnych dokumentów, w których tytułuje się nie „wielkim księciem Litwy 1), ale tak jak i inni książęta, „wielkim Księciem"?), lub tylko „księciem Iitewskim 4 panem na Trokach i Połocku* %). Tak samo z tytułem „weliki kniaź. występują Michał Gediminowicz *), Andrzej Olgerdowicz ), Dymitr Olgerdowicz *), Witowd przed 1392 r.%) i Fedor Lubartowicz *) a „książętami Litewskimi* byli de facto wszyscy kniaziowie rodu Gedimina *). Nadto kroniki poświadczają, że Skirgajło w Wilnie nie rezydował). Tylko Wilno mogło być miejscem stałego pobytu panującego wielkiego księcia; to też w nieobecności Jagajły, żaden z jego braci stale w niem nie przemieszkiwał,

?) Wprawdzie w akcie zawieszenia broni z Krzyżakami d. 9 Lipca 1387 Skirgajło nazwany „supremus dus Lettowie" (Prochaska, Codex 12; Rykaczewski, Inventarium str. 374); ponieważ jednak w tym czasie w żadnym razie nie był wielkim księciem Litwy, to tytuł ten dany mu niezawodnie ze względu naczelnego dowództwa nad wojskami, jakie wówczas sprawował. W inwentarzu Rykaczewskiego Skirgajlo kilkakrotnie nazwany „magnus dua Lithuanide" (str. 373—376), w tych samych jednak dokumentach wydrukowanych in extenso (Sokołowski-Szujski, Codex str. 7 i 11 i Prochaska, Codex str. 18) nie występuje z tym tytułem.

2) „Kniaź weliki Skirgajło* r. 1386 (Bokołowski-Szujski, Codex str. 7) iokoło 1390 (Akt. Jużn. i Zap. Ross. I. Nr. 2).

*) „Skirgał dei gracia dua Litwanie et dominus Trocensis ac Polocensis* lub „Skirgal Herzog von Litthauen una Herr von Trakken und Polock* 1387 (Prochaska, Codex str. 11; Sokołowski-Szujski, Codex str. 11); 1388 (Napiersky, Index Corporis historico-diplomatici Livonine ete. Riga 4 Dorpat 1833 I. Nr. 458), 1391 (Sokołowski-Szujski, Codex str. 15).

*) Patrz wyżej str. 70.

5) „Se az welikij kniaź Andrej Połockij* (Akt. Zap. Boss. L Nr. 13 i 14).

©) „Se az welikuj kniaź Dmitrej Olgirdowicz* (Tamże Nr. T).

7) „Magnus dus Witold" r. 1386 (Prochaska, Codex str. 8) i inne dokumenty wątpliwe przynajmniej co do dat. (Akt. Zap. Ross. I. Nr. 6 i 9; Berszadski, Dokumenty i regosty I. str. 5).

3) Patrz wyżej str. 74.

*) 1875 „My kniaź Litowskij Jeniaż Aleksandr Koriatowiczś (Akt. Zap. Ross, I. Nr. 4); 1886 „Alezander alias Witold. Dei gratia due Lithvaniae ac dominus Hrodensis (Sokołowski-Szujski, Codex str. 6); „Demerius alias Koributk dum Litwanie dominus et heres de Nouogrodek' (Prochaska, Codex str. 10); 1390 „Witowd von gofis gnaden herczog czu Littouwen* (Tamże str. 25) ita.

0) Latopisiec Daniłowicza str. 44; Kronika Bychowes str. 31.

10*

Перевод на русский

СКИРГАЙТО. 147

мы видим из современных документов, в которых он титулуется не «Великим князем Литовским 1), а, как и другие князья, «Великим князем»?), или только «Князем литовским 4 господином Тракайским и Полоцким*%). То же и с титулом «Великий князь. Есть Михаил Гедиминович*), Андрей Ольгердович*), Димитр Ольгердович*), Витовт до 1392 г. %) и Федор Любартович*) и «князьями Литовскими* были де-факто все князья рода Гедиминов*). Более того, летописи свидетельствуют, что Скиргайло не проживал в Вильнюсе). Только Вильнюс мог быть местом постоянного проживания правящего великого князя; поэтому в отсутствие Ягайло там постоянно не проживал ни один из его братьев,?) Хотя в акте о перемирии с Тевтонскими рыцарями 9 июля 1387 г. Скиргайло назывался «supremus dus Lettowie» (Прочаска, Кодекс 12; Рыкачевский, Инвентариум, стр. 374); но так как он еще не был в то время великим князем литовским, то этот титул, несомненно, был дан ему по причине верховного командования войсками, которые он тогда занимал. В описи Рыкачевского Скиргайло несколько раз назван «magnus dua Lithuanide» (стр. 373-376), но в тех же документах, напечатанных in extenso (Соколовский-Шуйский, Кодекс, стр. 7 и 11 и Прочаска, Кодекс, стр. 18) он не фигурирует под этим названием.

2) «Князь Великий Скиргайло* от 1386 г. (Боколовский-Шуйский, Кодекс стр. 7) и около 1390 г. (Акт. Южн. и Зап. Росс. И. № 2).

*) "Skirgal dei gracia dua Litzanie et dominus Trocensis ac Polocensis* или "Skirgal Herzog von Litthauen una Herr von Trakken und Polock* 1387 (Прочаска, Кодекс, стр. 11; Соколовский-Шуйский, Кодекс, стр. 11); 1388 (Наперский, Index Corporis Historical-diplomatici Livonine ete. Рига 4 Дерпт 1833 I. № 458), 1391 (Соколовский-Шуйский, Кодекс, стр. 15).

*) См. выше, стр. 70.

5) «Се аз великий князь Андрей Полоцкий* (Акт. Зап. Босс. Л № 13 и 14).

©) «Se аз великий князь Дмитрий Ольгирдович* (Там же № Т).

7) «Magnus dus Witold» от 1386 г. (Прочаска, Кодекс, стр. 8) и другие документы, сомнительные, по крайней мере, в отношении их датировки. (Акт. Зап. Росс. И. № 6 и 9; Бершадский, Документы и регосты И. стр. 5).

3) См. выше, стр. 74.

*) 1875 «Мой князь Литовский Женя Александр Корятович (Акт. Зап. Росс, И. № 4); 1886 г. «Алезандр, псевдоним Витольд. Dei gratia Due Lithvaniae ac dominus Hrodensis (Соколовский-Шуйский, Кодекс, стр. 6); «Демериус, псевдоним Корибутк, dum Latvia dominus et heres de Nouogrodek» (Прочаска, Кодекс, стр. 10); 1390 «Witowd von gofis gnaden herczog cz Littouwen* (Там же, стр. 25) ita.

0) Латописец Даниловича с. 44; Быховская летопись с. 31.

10*