Род Гедимина. Разворот 6, печатные с. 2-3
Скан разворота издания 1886 года, транскрипция оригинала и перевод на русский язык.
Левая страница (печатная с. 2)
Оригинал (по-польски)
Zmrok, który pokrywa zwykle pierwiastkowe dzieje każdego narodu, przeciągnął się na Litwie. Albowiem gdy historya ościen= nych państw już dobrze jest znaną, to dzieje Litwy, pierwszej połowy XIII-go wieku, należą jeszcze do bajecznych i dopiero z wystąpieniem Mendoga na widownię polityczną zaczynają przybierać pewniejsze rysy. Nadto do XV-go wieku Litwa nie posiadała swojskich źródeł historycznych, to też badaczowi pierwotnych jej dziejów wypada się zadowolnić szczupłemi wiadomościami, jakie o wewnętrznych stosunkach tego kraju podają kronikarze Krzyżacey, Ruscy i Polscy.
'W końcu XIII-go wieku na Litwie zaczęła panować nowa dynastya o powstaniu której jak najsprzeczniejsze istnieją podania.
Najstarsze kroniki Pruskie podają, że w 1292 r. Putuwer (Pukuwer, Lutuwer?) król Litwy wysłał na Polskę wyprawę pod wodzą syna swego Witena!). Witen występuje najprzód jako syn króla), a następnie w latach 1296—1315, jako król Litwy 3). W 1323 r. pojawia się nowy król Litewski Gedimin*),
!) Seriptores rerum Prussicarum, 5 tomów; Leipzig 1861—1874, a mianowicie kroniki: Dusburga „Pucuwerus rew* (I. 155), Jeroschina „Kumie Putuwere" (I. 582), Aeltere Hochmeisterchronik „konig Putuwer* (III. 582); ostatnie dwie czerpały z pierwszej. W starem wydaniu kroniki Dusburga (Francofurti 1679 str. 828) ojciec Witena nazwany „Lutuwer*; Stryjkowski (Kronika, wyd. 1846 r. I. str. 267) nazywa go „Utinuerust.
3) Soript. re: Prus. I. 155, 156, 582, 534, III. 9, 582 i 583.
3) Tamże I. 163, 181, 545, 687 itd.
£) Tamże I. 191, 606, IL. 61; Daniłowicz, Skarbiec Diplomatów, Wilno 1860 I. Nr. 297—318,
Перевод на русский
В Литве наступили сумерки, обычно окутывающие элементарную историю каждого народа. Ибо если история соседних стран уже хорошо известна, то история Литвы первой половины XIII в. еще легендарна и только с появлением Миндаугаса на политической сцене начинает приобретать более определенные черты. Более того, до XV века Литва не имела собственных исторических источников, поэтому исследователю ее первоначальной истории следует довольствоваться скудными сведениями, которые дают тевтонские, русские и польские летописцы о внутренних отношениях этой страны.
«В конце XIII века в Литве стала править новая династия, происхождение которой описывается как противоречивое.
В древнейших прусских хрониках говорится, что в 1292 году Путувер (Пукувер, Лютувер?), король Литвы, отправил в Польшу экспедицию во главе со своим сыном Витеном!). Витен выступает сначала как сын короля), а затем, в 1296-1315 годах, как король Литвы 3). В 1323 году появляется новый литовский король Гедимин*),!) Seriptores rerum Prussicarum, 5 томов; Лейпциг 1861-1874, а именно хроники: Дусбурга "Pucuwerus rev* (I. 155), Jeroschina "Kumie Putuwere" (I. 582), Aeltere Hochmeisterchronik "konig Putuwer* (III. 582); последние два были основаны на первом. В старом издании Дусбургской хроники (Франкофурти, 1679, стр. 828) отец Витена именуется «Лютувером*; Стрийковский («Хроника», изд. 1846 г., И. стр. 267) называет его «Утинуэрустом».
3) Сорипт. re: Пруссия. I. 155, 156, 582, 534, III. 9, 582 и 583.
3) Там же. I. 163, 181, 545, 687 и т. д.
£) Там же. И. 191, 606, Иллинойс. 61; Данилович, Сокровищница дипломатов, Вильнюс, 1860 г. I. № 297–318,
Правая страница (печатная с. 3)
Оригинал (по-польски)
RÓD I SYNOWIE GEDIMINA. 3
stosunek którego dó poprzednika jego Witena, rozmaicie bywa określanym.
Źródła Krzyżackie XV-go wieku, wystawiają Gedimina jako koniuszego Witena, którego zgładziwszy ze świata, przywłaszczył sobie panowanie nad Litwą). Waryantem tego podania będzie wersya Ruska, według której: „kniaź Witianec, z rodu knia- „złów Połockich, wydostawszy się z niewoJi Tatarskiej, osiadł na „Źmudzi, tu ożenił się z córką bartnika i po 30-tu latach beż- „dzietnego pożycia z nią, zabity został od pioruna. Po śmierci „kniazia Witianca niewolnik jego i koniuszy Gedimenik, pojął „jego żonę, z której spłodził T-miu synów itd.?).
Według rękopięmu Raudańskiego (wątpliwej autentyczności?), odnalezionego przez Narbuła, Lutawor, syn Dormimnimunda, potomek Gelona, odbudował Ejragojłę i namiestniczył w Połocku; syn jego Witenes obrany został wielkim księciem Litewskim i pozostawił źrzech synów: Gedimina, Gważelutę i Wojna?).
Kronika litewska podaje, że po śmierci Trojdena, księciem Litwy obrany został 'Witen z Ejragojły, z rodu Kolumnów, poprzednio marszałek księcia Trojdena; następcą Witena był syn jego Gedimin*). Mniej więcej to samo powtarza kronika Gustyńska *).
Nareszcie ułożony w XVI-tym wieku rodowód, podaje nam następującą genealogią książąt litewskich: „W 1129 r. kniaź Mścisław Władimirowicz Monomach opanował Połock, wypę-
*) Stommarium von Jagel und Wytauł, przy Paul Pole's Preussische Chronik (Seript. rer. Prusa. V. 223): „Tłem do der obgenannie komick Wytenne gestarb, da wart uffgeworfen fiir einen konigk sein. pferdemarschalak, śJedemen genannt*. Mniej więcej to sumo Annales Olivienses (Voigt, Geschichte Preussens, 9 tomów, Kocnigsberg 1827—1839 IV. str. 314): „Fuit Gediminus Ric magister stabuli apua Vitenen magnum ducem Lithuaniae, vir ambitiosus ei ewcelsi aminii, qui praedictum Vitenen, dominmum suum, nacta occasione temporis obtruncanit, statimque magno ducatu ei uwore damini oceisi, quae ebiam im necem mariti consenserat, petitus est*.
2) Rodowód książąt Litewskich (Wremennik Imp. Moskowskaho obsz- Czestwa istorii itd. X. Moskwa 1851 str. 75); także Karamzin, Istorija hosudarstwa Rossijskaho, izdanie Ejnerlinga IV. przypis 266.
*) Narbut, Dzieje starożytne narodu Litewskiego I, 158—159,
*) Kronika tak zwana „Bychowca* (Narbut, Pomniki do dziejów Litewskich. Wilno 1846) str: 13.
*) Połnoje sobranie Ruskich Ketopisiej II. 345— 346.
14
Перевод на русский
РОД И СЫНОВЬЯ ГЕДИМИНА. 3
чьи отношения с его предшественником Витеном определяются по-разному.
Тевтонские источники XV века представляют Гедимина как конюшего Витена, которого он истребил со света и узурпировал власть над Литвой). Вариантом этой легенды будет русская версия, согласно которой: «Князь Витянец из полоцкого рода, сбежав из татарского плена, поселился в Змудзе, там женился на дочери пчеловода и после 30 лет бездетного сожительства с ней был убит молнией. После смерти князя Витянца его и конюший раб Гедименик взял «жену, от которой он родил три сына и т. д.?).
Согласно рауданской рукописи (сомнительной подлинности?), найденной Нарбулом, Лутавор, сын Дормимнимунда, потомок Гелона, отстроил Эйрагойлу и стал наместником в Полоцке; его сын Витенес был избран великим князем Литовским и оставил трех сыновей: Гедимина, Гважелуту и Война?).
Литовская летопись сообщает, что после смерти Тройдена князем Литовским был избран «Витен из Эйрагойлы из рода Колумни, бывший маршал князя Тройдена; Преемником Витена стал его сын Гедимин*). Густынская летопись повторяет примерно то же самое *).
Родословная, окончательно составленная в XVI веке, дает нам следующую генеалогию литовских князей: «В 1129 году князь Мстислав Владимирович Мономах взял во владение Полоцк, изгнал
*) Stommarium von Jagel und Wytauł, в «Preussische Chronik» Пауля Поля (Seript. rer. Prusa. V. 223): «Предыстория создания комикса Wytenne gestarb, da wart uffgeworfen fiir einen konigk sein. pferdemarschalak, śEdemen genannt*. В большей или меньшей степени это сумо Annales Olivienses (Voigt, Geschichte Preussens, 9 томов, Kocnigsberg 1827—1839 IV. стр. 314): «Fuit Gediminus Ric magister stabuli apua Vitenen magnum ducem Latviae, vir ambitiosus ei ewcelsi aminii, qui praedictum Vitenen, dominmum suum, Nacta Optoris temporis obtruncanit, statimque magno ducatu ei uwore damini oceisi, quae ebiam im necem mariti consenserat, petitus est*.
2) Родословная литовских князей (Временник Имп. Московского обс- Чества истории и др. X. Москва 1851 стр. 75); также Карамзин, «История государства Российского» и мнение Эйнерлинга IV. сноска 266.
*) Нарбут, Древняя история литовского народа I, 158—159,
*) Летопись так называемого «Быховца»* (Нарбут, Памятники истории Литвы. Вильнюс 1846 г.) стр.: 13.
*) Полное собрание Русской Кетописи II. 345— 346.
14