8. Koribut-Dymitr

Życiorys jego p. Stadnicki niedostatecznie oddzielił od życiorysu przyrodniego jego brata Dymitra Olgerdowicza Brańskiego. Nie Koribut ale Dymitr starszy, władał Brańskiem, w 1380 r. brał udział w wojnie w. ks. Moskiewskiego przeciwko Tatarom, zawierał w 1390 r. przymierze z królem i nareszcie ginął w 1399 r, nad Worsklą *).

Udziałem Koributa-Dymitra był Nowogródek-Siewierski, jak to widać z hołdu, który złożył królowi w 1386 r. i w którym tytułuje się: „Nos Demetrius alias Koributh, dua Litwanie, dominus el heres de Nouogrodek* 3), Udział ten Koribut utracił 1392—1393 nie chcąc poddać się Witowdowi i wzięty do niewoli przez tego ostatniego, dopiero za poręką teścia swego Olega Iwanowicza księcia Rjazańskiego wypuszczonym został na wolność*). Ziemia Siewierska nadaną została wyzutemu z Włodzimnierza Fedorowi Lubartowiczowi 5), niezawodnie więc Koribut

2) Btądnicki, Bracia Wład. Jagielly str. 41—48.

*) Patrz wyżej str. 9091.

*) Prochaaka, Codex epistolaris Vitoldi str. 10.

*) W Perejasławiu w dzień Ś. Apost. Filipa (1 Maja) 1395 (Sokołowski- Szujski, Codex saeculi XV. str. 19.

5) Supplementum ad historica Russiae monumenta. Petropoli 1848 str. 509,

otrzymał wówczas inny udział. Nie stanowiły go jednak, jak podaje Stryjkowski, Bracław, Winnica, Sokolec i Krzemieniec, albowiem Witowd zdobywszy w 1393 r. Podole na Fedorze Koriatowiczu, część jego ustąpił królowi, a w pozostałej części, to jest w Bracławiu, Sokolcu i Winnicy, ustanowił swoich starostów?). W każdym razie Koribut pogodził się z Witowdem i w następnym roku obadwaj wojując wspólnie przeciwko Krzyżakom, ponieśli małą porażkę pod Rudominą 5). Przez następne dziesięć lat milczą dzieje o Koribucie; dopiero pod r. 1404 kroniki Ruskie jednozgodnie powtarzają, iż Ołgerdowicze Koribut, Lingweni i Szwitrigajło towarzyszyli Witowdowi w wyprawie na Smoleńsk 4). Szczegół ten p. Stadnicki jaknajniesłuszniej odnosi do Zygmunta Koributowicza *). Ostatnia to wzmianka o Koribucie, który wkrótce potem musiał zejść z tego świata.

Żoną jego była Anastazya córka Olega Iwanowicza księcia Rjazańskiego, wdowa po Dymitrze Wasilewiczu kniaziu Druckim, z którym miała synów Andrzeja i Wasila kniaziów Druckich ©). Z niej pozostawił trzech synów: Iwana, Zygmuta i Fedora") i kilka córek; ż nich:

Anastazya żona Wasila Michałowicza, księcia Twersko-Kaszyńskiego, któremu w 1400 r. urodziła syna Dymitra *). Kniaź Wasil Michałowicz zmarły w 1426 r., był od 1396 r. wdowcem po Anastazyi córce Włodzimierza Olgerdowicza?).

Helena wydana za Jana księcia Raciborskego; biskup Krakowski Piotr odprowadzał ją na Szląsk w Styczniu 1407 r.19). W 1412 r. spotykamy ją.w Nowym Sączu na dworze

1) Stryjkowski wyd. 1846 r. IL 101.

2) Latopisiec Daniłowicza str. 52.

3) Lindenblatt str. 98.

4) Poln. sobr. Russ. lietop. IV. 107, 145, V. 253, VIII. 76.

5) Bracia Wład. Jagielły str. 50.

©) Chmyrow, Alfawitno - sprawocznyj pereczeń udielnych knia 21. Nr. 287.

") Poln. sobr. Russ. lietop. VII. 256.

5) Chmyrow str. 20 Nr. 283.

9) Tamże str. 57—58 Nr. 478. Patrz wyżej str. 101—102.

10) Weltzel, Geschichte der Stadt Ratibor. Ratibor 1861 str. 87; Grotefend, Stammtafeln der Schlesischen Fiirsten. Breslau 1875 Tab. XII.

królewskim *). Owdowiała 12 Sierpnia 1424 *); żyła jeszcze w Lutym 1447 1,9).

Marya, córka Koributa, po śmierci ojca wychowywała się ma dworze Witowda, który ją wydał za kniazia. Fedora (Lwowicza) Worotyńskiego. Kniaziowie Semen Wjażemski z żoną i Dymitr Szuticha, a także Hrihory Protasjew, odprowadzali ją do Worotyńska; córka jej następnie wydaną została za kniasia Iwana Jarosłuwicsa. O tych szczegółach świadczyli: kniaź Iwan Wasilewicz Krasny, który kniazia Fedora Worotyńskiego nazywa swodm wujem, kniaź Andrzej Konstantinowicz Prichabski, którego ojciec był czasznikiem u księżnej Witowdowej, i pan Andrzej Aleksandrowicz Drozda, wnuk księżnej Borisowej, której pierwszym mężem był kniaź Iwan Koributowicz, w 1505 r. w sprawie o Łosk między kniaziem Iwanem Jarosławiczem a panem Stanisławem Piotrowiczem Kiszką 4).

Kniaź Iwan Wasilewicz Krasny, niezawodnie ojciec kniazia Konstantego Ostrogskiego, nazywa kniazia Fedora Worotyńskiego swoim wujem” („dał jeje, t. j. Maryę Koributównę, sa muż 2a kmiasia Fedora Worotyńskaho ea diadiw mojeho*), a'więc, według nas, był synem siostry kniazia Fedora. Inaczej na ten fakt zapatruje się p. Radzimiński, który owe wyrażenie „diadiu" tłómaczy tem, że kniaź Iwan Wasilewicz był synem czwartej córki Koributa, czyli, że tą córką była księżna Hafka, którą Witowd wydawszy za kniazia Wasila Ostrogskiego wyposażył w 1430 r. 5); Nie zgadzamy się z takiem tłómaczeniem, bo gdyby kniaź Iwan Wasilewicz był siostrzeńcem księżnej Maryi Worotyńskiej, to w świadectwie swojem nazwałby ją po prostu „ciołką* i nie potrzebowałby omawiać, że ją książe Witowd wydawał za „wuja jego; różnica wyraźna.

Z synów Koributa-Dymitra:

Iwan Koributowicz, w 1431 r. w Łucku, obok innych kniaziów i panów, wydawał królowi poręczenie za jeńców Litew-

3) Długosz TV. 120.

2) Tamże 220.

3) Weltzel 90; Grotefend Tab. XII.

*) Metr. Lit. Ks. Zap. 5 f. 240 druk. Akt. Zap. Ross. I. Nr. 214 str. 364,

5) Rulikowski i Radzimiński, Kniaziowie i Szlachta ete: Kraków 1880. Ostrogscy i Żasławscy str. 48—50.

skich?); jedyna. to współczesna wzmianka o nim. Miał żonę, która pojego śmierci wyszła za kniazia Borisa Hlińskie go. Myli się więc Stryjkowski, gdy Iwanowi Koributowiczowi i urojonemu bratu jego Andrzejowi każe ginąć w 1399-r. nad Worsklą %), tembardziej że starsze kroniki, wyliczając poległych w tej bitwie, kniaziów tych nie wymieniają 4).

Zygmunt Koributowicz, niedoszły król Czech, już znalazł w. p. Stadnickim godnego historyk:

Fedor Koributowicz,. należąc do rady przybocznej wielkich książąt Witowda, Szwitrigajły i Zygmunta, położył swój podpis na kilku traktatach i dokumentach.z lat 1422-1432 ©). Myli się Kotzebue twierdząc, że w 1433 r. Fedor Koributowice (?) starosta Podolski, ostrzegał Szwitrigajłę o uzbrojeniach Polaków?), albowiem szczegół ten odnosi się do kniazia Fedka Nieświckiego, który wówczas był starostą Podolskim%), a słowo: Koributowicz jest niepotrzebnym dodatkiem autora. Za przykładem Litewskich kniaziów, Fedor Koributowicz stanął po stronie Szwitrigajły i w bitwie pod Wiłkomierzem 1435 r. dostał się do niewoli w. ks. Zygmunta). W następstwie odzyskał swobodę; jeszcze w 1440 r. kniaź Fedko' Korybut witał królewicza Kazimierza przy wjeździe jego na Litwę 19).

Według rodowodu książąt Litewskich, Koributowicze Iwan, Zygmunt i Fedor wymarli bezpotomnie 1). Wiadomość ta zarzuca stanowczy kłam podaniu Stryjkowskiego '*) i Paprockiego 13), po-

*) Sokołowski i Szujski, Codex epistolaris saeculi XV. str. 70.

3) Patrz wyżej; także Akty Zap. Rose. I. przypis 60.

%) Stryjkowski, Kronika wyd. 1846 r. II. 116, za nim Narbut VII. dodatek str. 111.

4) Patrz wyżej str. 36.

5) Bracia Wład. Jagielły str. 50—108.

%) Dokumenty druk. Dogiel, Codex dipl. IV. 115; Daniłowicz, Skarbiec Nr. 1359, 1545, 1630, 1632 itd,

?) Kotzebue, Switrigail str. 71, za nim Daniłowicz, Skarbiec Nr. 1592.

3) Patrz niżej str. 157.

9) Latopisiec Daniłowicza str. 59, Kronika Bychowca str. 47.

10) Długosz IV. 606 nazywając go „książe Hobotko Korybuż* (!); Hobotko- Chwedko-Fedko..

2!) Połn. sobr. Russ. lietop. VII. 255.

12) Skryjkowski, Kronika: wyd. 1846 r. IJ. 58 i 10%.

13) Paprocki, Herby wyd. Turowskiego str. 882,

wtórzonemu następnie przez wszystkie herbarze, jakoby:od Fedora Koributowicza pochodzili kniaziowie Zbarażscy i jednoplemienni ich kniaziowie Wiśniowieccy, Poryccy i Woronieccy, tembardziej, że i współczesne źródła przeciwko temu pochodzeniu przemawiają. Kwestyę tę podniósł pierwszy p. Stadnicki; w pessymistycznych swych poglądach poszedł jednak za daleko, gdy Zbarażskim nawet kniaziostwa nie przyznaje i każe im pochodzić od ziemiańskiej rodziny Mokosiejów '). O pochodzeniu Zbarażskich pisali, na zasadzie słów p. Stadnickiego, Bartoszewicz?€ip Stecki%); głębiej nad tym przedmiotem. zastanawiał się p. Sokołowski we wstępie do listów księcia Jerzego Zbarażskiego, hipoteza jego jednak, jakoby ród ten zamiast pochodzić cd Fedora pochodził od Iwana Koributowicza, nie wytrzymuje krytyki 4). Jednocześnie z kniaziem Fedorem Koributowiczem żyli jeszcze dwaj inni kniaziowie Fedorowie: Fedor Ostrogski i Fedor Nieświeki. Kniaź Fedor Daniłowicz Ostrogski jest dobrze znaną osobistością i czyny jego od innych jednoimiennych kniaziów łatwo dają się odróżnić). Więcej zagadkową osobistością jest kniaź Fedor Nieświcki, który dziedzicznego swego nazwiska rzadko używał i występuje zwykle tylko jako „kniaź Fedkoś. Ród kniaziów Nieświekich, gniazdem którego miał być Nieświd pod Łuckiem, istniał od dawna. Kniaź Jurij Nieświeżski (?) poległ w 1225 r. w bitwie z Tatarami nad rzeką Kałką 5). 'W Łucku 1387, za Olechnę Dymitrowicza obok innych kniaziów poręczał królowi „Twa Neswiski*?); a w następnym roku w liczbie bojarów Nowogrodu Siewierskiego, który królowi za pana swego Koributa ślubowali wierność występują: „Hrihory da Iwan Neswiski* *), W 1403 r. kniaziowie Fedor Daniłowicz

1) Bracia Wład. Jagiełły: str. 105— 109,

?) Bncyklopedya Powszechna XXVII. 227, 833, XXVIII. 367.

*) Stecki, Wołyń pod względem statystycznym, historycznym i archeologicznym. Lwów 1864—1871 II. 204.

*) Pisarze dziejów Polskich V. Archiwum komisyi historycznej II. str. 6—7.

*) Rulikowski i Radzimiński, Kniaziowie i Szlachta eto. Ostrogscy i Za sławscy str. 23—49.

*) Poln. sobr. Russ. lietop, I. 219 „Nieświeżskić i X. 92 „Newerski” (I).

7) Patrz wyżej str. 119 przypis 2.

?) Patrz wyżej str. 94 przypis 1. Dokument ten odmiennie w Inventarium Rykaczewskiego. str. 87 avid. Russan, Basilius Chwedor et Iwan

Ostrogski i Iwan Nieswiski podpisali akt, którym Witowd przyrzeka, iż nie zawrze przymierza z Krzyżakami i kawalerami Mieczowymi bez woli i wiedzy króla1). Ten czy inny Iwan książe Nieświeżski z żoną swą Jarochną księżniczką na Prześdzielnicy (2), fundowali w 1445 r. (?) cerkiew w Hubicach *).

Kniaż Fedko Nieświdski (może syn Iwana?), którego Długosz mięsza z kniaziem Fedorem Ostrogskim *), był gorliwym stronnikiem Szwitrigajły. Jeszcze gdy Szwitrigajło był wielkim księciem Litwy, kniaź Fedko bawił przy nim; w latach 1431—1432 położył swój podpis na dwóch traktatach z zakonem +). Następnie 1432—1433 kniaź Fedko, z ramienia Szwitrigajły piastował urząd starosty Podolskiego *); jego powstanie na korzyść tego księcia opisał p. Stadnicki). W 1434 r. porzucił stronę Szwitrigajły i wydał królowi zapis na wierność. W zapisie tym kmiaś Fedko Nieświdski starosta Krzemieniecki i Bracławski zeznaje, iż Szwitrigajło ulegając namowom złych ludzi, jego, wiernego sługę, z żoną i dziećmi wtrącił był do więzienia, z którego tylko za sprawą starostów królewskich oswobodzonym został, wskutek czego z miastami Krzemieńcem i Bracławem przystąpił do króla i korony Polskiej; natomiast król ma potwierdzić mu posiadanie ojcowizny t. j. włości Zbarażskiej, Winnickiej i Chmielnickiej a także wysługi jego Sokolicy, w zamian za którą król może mu dać inny równy majątek ). Zapis powyższy królowi i koronie,

Jratres, Georgius, Iwan Nieswieski duces, el alii boiari promittunt fidelitażem Yladislao regi pro Korybutho. Anno 1388<.

!) Sokołowski i Szujski, Codex epistolaris saeculi X'V. str. 24; Prochaska, Codex epistolaris Vitoldi str. 92.

2) Szaraniewicz, Rzut oka na benefcya kościoła Ruskiego. Lwów 1876 str. 5.

3) Długosz IV. 451-454, 481, 488.

+) 1481 Września 2 „Fedko Nieświeżski* (Daniłowicz, Skarbiec Nr. 1562) i 1432 Maja 15 „Fedko Nyeoweczkoś* (Napierski, TRussko-Liwonskie akty str. 189—191, Daniłowicz Nr. 1603).

5 "mildebrand, Liv.-Est.- u. Curl. Urkundenbuch VIII. 383 i 395 „hertczog Vetko houptman us der Podolie", albo „harczog Futke in Podilan Swidrigals houptman* ita.

s) Synowie Gedymina I. 205—219,

) W Krzemieńcu we Wtorek w wigilią urodzin Bogarodzicy 1434 r. (druk. Krupowicz, Zbiór dyplomatów str. 18).

kniaź Fedko powtórzył w następnym roku). Widocznie Jednak król nie potwierdził kniaziowi Fedkowi posiadanie Zbaraża na wieceność, ale tylko dożywocie; to też w 1442, prawdopodobnie po śmierci kniazia Fedki, Zbaraż, również do żywota, nadanym został przez w. ks. Kazimierza Deniskowi Mukosiejewiczowi ) idopiero w następstwie powrócił znów do potomków kniazia Fedki.

Kniaż Fedko pozostawił dwóch synów: Jurja i Wasila. „Kniaź Jurij Fedkowicz Neswecki* w 1467 r. (7), wiano żony swej Nastazyi córki pana Iwana Muszaty, ubezpiecza na majątkach swych Zaborolu, obydwóch Żytynach itd. 9). O kniaziu Wasilu Fedkowiczu głucho; niewątpliwie jednak po Denisku Mukosiejewiczu otrzymał Zbaraż. Z synów jego „kniaź Semen Wasilewicz Neswizski* nabył w 1461 r., od Iwaszki Diczko Wasilewicza, dwór i sioło Równo w powiecie Łuckim *). Nareszcie w 1463 T., trzej bracia otczycei.dziedziee Zbarażscy, kniaziowie Wasil, Semen i Sołtan Wasilewicze, czynią między sobą dział, wskutek którego kniaziowi Wasilowi dostał się Zbaraż itd, Semenowi Kołoden, Czerniahów itd., a Sołtanowi Horodek_ i inne włości, między któremi „dwa Wisznewcyć 5); Odtąd o kniaziach Nieświekich na Wołyniu więcej nie słychać; natomiast występuje głośna rodzina kniaziów Zbarażskich, od której poszli gałęzie Wiśniowieckich, Poryckich i Woronieckich.

Jakiś „kniaź Wasil Nieświżski* miał na początku XVI-go wieku wyjechać z Litwy do Rossyi, gdzie stał się protoplastą dotąd tam istniejącej rodziny kniaziów Nieswickich 9.

') W Czerniahowie we Środę trzeciej niedzieli w, postu 1435 r. (Tamże str. 19). 3) W Wilnie Stycznia 11 indikta 5 (Tamże str. 21). -?) 6975. Metr, Lit. Ks. F. Nr. 6 (Wołyńska) f. 224 odw. *) W Łucku 1461 (Meir. Lit. Ks. F. Nr. 6 [Wołyńska] £ 230 odw.). ©) W Łudcu Junia 9, 6971, indikt 11 (Tamże f. 229). *) Dolgorakow, Rossijskaja rodosłownają keniga IIT. 33.