4. Włodzimierz Olgerdowicz

Włodzimierz, czwarty syn Olgerda z pierwszej żony, przez ojca swego osadzony na księstwie Kijowskiem, wyzutym został ze swej dzielnicy przez Witowda i Skirgajłę na wiosnę 1395 r. i w zamian za Kijów otrzymał Kopyl*). Myli się p. Stadnicki, twierdząc, iż Słuck wówczas nie był jeszcze zbudowanym *), albowiem zamek ten w 1387 r. znajdował się w posiadaniu kniazia Jerzego Słuckiego *) i widać dopiero później dostał 'się Włodzimierzowi lub jego potomkom.

Rodowód daje mu trzech synów: Aleksandra (Olelkę), Iwana i Andrzeja?); wszyscy trzej bracia, w tej samej kolei podpisali w 1422 r. traktat z zakonem nad jeziorem Melno 9). Nadto Włodzimierz pozostawił córkę Anastazyę, wydaną za Wasila Michałowicza księcia na Kaszynie, z rodu ksią-

') Bracia Władysława Jagielly str. 114119.

3) Latopisiec Daniłowicza str. 46. Kronika Bychowca str. 34.

3) Bracia Wład. Jagiełły str. 118 przypis 18.

1) Patrz wyżej str. 21.

5) Polu. sobr. Russ. lietop. VII. 255.

*) Dogiel, Codex dipl. IV. 115, mylnie Iwan „Kacimirowicz” zamiast „Władimirowicz*.

żąl Twerskich; ślub jej odbył się w Twerze w końcu 1384 r, 1). Księżna Anastazya Władimirowna owdowiała w 1395 r.? i zmarła 1396, pochowana w Twerze *).

Andrzej Władimirowicz

Andrzej, najmłodszy z synów Włodzimierza Olgerdowicza, jako członek rady wielkoksiążęcej kontrasygnował 1422 —1436, ważniejsze dokumenty wychodzące z kancelaryi wielkoksiążęcej *). Od w. ks. Kazimierza otrzymał przywileje na Kamieniec i na poddanych ©). W 1446 r. „kmiaś Andrzej Władimirowicz zjechawszy „do Kijowa, dla pokłonienia się nad grobami ojca swego kniagia »Włodzimiersa Olgerdowicza i stryjów swych, zapisuje majątki „swe Ajno, Słoweńsk, Mohilnę, Kamieniec, Łohojsk, Lemnicę „1 Połonne, żonie swej Maryi, synowi Hlebowi i eórce O wdotii?). Emiaź Andrzej Władiźmirowice bawił w 1452 r, w Wilnie przy królu Kazimierzu *) i jeszcze w 1455 r. w obecności żony swej Maryi i syna Hleba, nadaje Połonne z przyległościami swojakowi swemu (mężowi siostry żony) Seńkowi Iwanowiczowi *). Tak Andrzej jak i syn jego Hleb pomarli około 1457 r. Już w 1459 r. król sądzi sprawę Źniahini Andreejowej Władimirowieza Maryi, z siostrzenicą jej, córką Sienka, o Połonne i przysądza Połonne córce Sienka, stosownie do zapisu kniazia Andreja

') Kronika Twerska (Połn. sobr. Russ. lietop. XV.) str. 419. Karamzin 'V. przypis 137 str. 59.

3) Borzakowski, Istorija Twerskaho kniażestwa S. Pbg. 1876, przypis 790 str. 108.:

3) Karamzin V. przypis 254 str. 100.

:) Bracia Wład. Jagielły str. 120—123

*) 1422 (Dogiel IV. 115; Daniłowicz, Skarbiec Nr. 1359), 1431 (Daniłowicz Nr 1562), 1432 (Napiersky, Russko-Liwonskie Akty str, 190, Daniłowicz Nr. 1603), 1436 (Volum. legum I. £. 197).

*) Metr. Lit. Ks. Zap. 3 £ 3 i 10.

*) Dokum. druk. Antonowicz Hramoty str. 10; Wostokow, Opis. rukop. "Rumiancowskaho muzeja str. 111; Akt. Zap. Ross. I. Nr. 46; Daniłowicz, Skarbiec Nr. 1823; Rykaczewski, Inventarium str. 383.

*) Akt. Jużn. i Zap. Ross. I. Nr. 28 i 29.

*) W Poswiej Maja 5 ind. 8 (dr. Akt. Jużn. i Zap. Ross. I. Nr. 72).

imirowicza, pozwalając kniahini Maryi opiekować się siostrzenicą 1).

Kronika Bychowca nazywa kniazia Andrzeja Władimirowicza „Mohilewskimś i tak jemu jak i bratu jego kniaziowi Iwanowi Władimirowiczowi Bielskiemu, każe być obecnym 1386 r. w Krakowie na koronacyi króla Władysława Jagajły!?). Ostatnie porównywając daty, okazuje się niemożebnem; zresztą niema nigdzie śladu aby Andrzej władał Mohilewem, to też kronikarz Mohilewski, ihumen Orest, o takim fakcie nie wspomina 3).

Córka kniazia Andrzeja Owdotia (Eudoksya) poślubiła pana Iwana Rohatyńskiego*). Jej córka Fedora Rohalyńska (w katolicyzmie Z ofi a), dziedziczka majątków dziadowskich, to jest Ajna, Mohilnej, Słoweńska, Lemnicy i Połonnego, bezpotomna z trzema mężami: kniaziem Iwanem Semenowiczem Kobryńskim i panami Jurjem Pacewiczem i Mikołajem Radziwiłłowiczem, zmarła w 1512 r.*).

Iwan Władimirowicz i kniaziowie Bielscy

Iwan, drugi syn Włodzimierza Olgerdowicza, bawił w latach 1411—1412 na dworze króla Władysława Jagajły?). Następnie spotykamy jego podpis na traktacie z zakonem 1422 1.9) i na

1) W Trokach Marca 25 ind. 7 (Tamże).

2) Kronika Bychówca str. 29.

*) Zapiski ihumena Oresta (dr. Archeograf. sbornik dokumentow Wilna 1367 II. dodatek).

*) Patrz niżej pod Fedorem Olgerdowiczem. Rohatyńscy rodzina Ruska. Bohdanowi Rohatyńskiemu dzierżawcy Olelskiemu za to, że przystał do Szwitrigajly, król Władysław skonfiskował 1481 Rohatyn, i oddał go Mikołajowi Porawie z Lubina (Długosz IV. 416). Andrzej Rohatyński na sejmie w Parczowie 1451 r. miał uprzedzić panów Litewskich, o grożącem ich życiu niebezpieczeństwie od panów Polskich (Kronika Bychowca str. 57). Iwaszko (Iwan) -Rohatyński namiestnik TKlecki 1441 (M. Lit. Ks. Zap. 3 £ 34), otrzymuje kilkakrotne nadania od króla Kazimierza (Tamże f. 50, 51 i 56).

*) Patrz niżej pod Fedorem Olgerdowiczem.

©) Bracia Wład. Jagielly str. 186—191.

?) Przeździecki, Życie domowe str. 97—98.

5) Patrz wyżej str. 101.

kilku aktach z lat 1431 - 14821). Ostatnia wzmianka o nim, że przez rok 1445 —1446, namiestniczył w Wielkim Nowogrodzie 2).

Zona jego Wasilissa, córka kniazia Andrzeja Iwanowicza Holszańskiego, była siostrą królowej Zofii *) i zdaje się ponowiła związki małżeńskie z jakimś kniaziem Michałem Semenowiczem; ten kniaź Michał Semenowicz Horodecki, Bielski i Kobryński ©) z żoną swą kniahinią Wassą fundował cerkiew w Bielsku, jak o tem sporządzona w 1687 r. rewizyacerkwi Bielskich opiewa+). Król Aleksander nazywa ją swoją babką i na prośbę popa Bielskiego, każe przenieść „cerkiew gdzie pochowane ciało babki naszej kmiahimi Wassy Michajłowej z zamku na górze, gdzie się znajduje, na inne miejsce godneś *). Księżna ta zmarła, w każdym razie przed r. 1484, w którym syn jej kniaź Semen Iwanowicz Władimirowicz otrzymuje, po śmierci maiki swej, przywilej na Smolniany 9).

Kniaź Iwan Władimirowicz, według rodowodu, który go nazywa kniaziem Bielskim, pozostawił czterech synów: Iwana, Janusza, Fedora i Szymona*). Nadto miał kilka córek 9):

Anna, którą Długosz wyraźnie nazywa córką Iwana księcia

') Bupplementa ad historica Russiae monumenta I. str. 306, 517. Napiersky, Russo Liwonskie akty str, 190. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 1562, 1609.

2) Połn. sobr. Russ. lietop. IV. 123.

3) Kronika: Bychowca str. 36—87.

*) Pargamin Bielskiej cerkwi (druk. w dziele Archeograficzeskij Sbornik dokumentow; Wilna 1367 I. str. 280). W innej, 1787 r. sporządzonej, wiadomości o ziemiach należących do czterech cerkwi Bielskich powiedziano, iż jedna z nich fundowana „od J. O. książąt Ruskich Michała i Wasila Semenowiczów Horodeńskich, Bielskich i Kobryńskich dziedziców!* (Z archiwum Bielskiego Nikolajewskiego soboru dr. tam gdzie i poprzedni str. 257). Autor tego „opisania cerkiew" widocznie nie umiał wyczytać starego ruskiego pargaminu i z kniazia Michała i kniakini Wassy utworzył kniaziów Michała i Wasila.

5) List króla Aleksandra do wójta i podstarościego Bielskich, pisany Wy Łomży 1507 (I) Kwietnia 17 indikta 10, (Drukowany z oryginału tam, gdzie i poprzednie dokumenty). Niemal co słowo to błąd w tym dokumencie; poimo jednak tak biędnego tekstu, a raczej jego wyczytania, treść sama, zdaje się, nie podlega wątpliwości.

%) M. Lit Ks. Zap. 4 f. 119.

?) Poln. sobr. Russ. lietop. VII. 255, *

9) Inna córka miała być za kniaziem Dymitrem Fedorowiczem Odyńcewiczem: „A kmiaś Dmitrej poniał u niuzia Semena (Iwanowicza)

Wotodimierowicza sestru" (Rodowód kninziów Odyńcewiczów przy Latopiscu Daniłowicza str. 13).

Bielskiego, urodzoną z siostry królowej Zofii, wydana 28 Stycznia 1448 r. za Bolesława księcia Gieszyńskiego, otrzymała od króla Kazimierza dwa tysiące czerwonych złotych posagu '). Owdowiała 4 Października 1452 r.?), żyła jeszcze w Lutym 1490 r.9).:

N. N. druga córka Iwana Władimirowicza, była żoną kniazia Iwana Wasilewicza Ostrogskiego i matką słynnego z męztwa kniazia Konstantego. Pokazuje się to z przywileju, którym król Zygmunt w 1522 r. nadaje kniaziowi Konstaniemu Ostrogskiemu majętność Smolniany, która przedlem była w posiadaniu babki jego nieboszczki kwiahini Wasilissy Iwanowoj Wołodimerowicza Bielskiej i syna jej kniazia Semena Bielskiego *). Nadto za panowania Aleksandra kniaziowie Michał i Konstanty Ostrogscy, przy sprawie między Aleksandrem Chodkiewicze:n i kniaziem Semenem (Iwanowiczem) Wołodimerowicza o Żukopicze „przypowiadali się do tego majątku jako Bliskość swą no matce" 5).

Agnieszka, trzecia córka Iwana Władimirowicza, żona panalwana Chodkiewicza, który jako wojewoda Kijowski umarł około 1484 r. w hordzie*). Syn jej Aleksander Chodkiewicz pozywa w 1495 r. wuja swego kniazia Semena Iwanowic: Wołodimerowicza o ojcowienę matki swej, dzielnicę drugiego wuja kniazia Fedora Iwanowicza, który zbiegł do Moskwy?).

Synowie kniazia Iwana Władimirowicza, kniaziowie Bielscy, wynieśli się do Moskwy; Iwan i Janusz pomarli bezdzietnie 5). Również bezpotomnie musiał zejść kniaż Szymon Iwanowicz *), choć miał żonę Joannę, córkę kniazia Iwana Jurje-

1) Dlugosz V. 4$.

2) Tamże 119.

?) Biermann, Geschichte des Herzogthums Teschen. Teschen 1$63 str. 177 przypis 3. Grotefend, Stammtafoln der Schlesischen Tilsten. Breslau 1875. Tabl. 14.

+) Metr. Lit. Ks. Zap. 12 f. 63 dr. Akt. Zap. Ross. II. Nr. 118.

5) Tamże Ks. Zap. 6 f. 5

*) Opisanie trumien Supraślskiej cerkwi Kossakowski, Monografie historyczno-genealogiezne III. dodatek str. IV.) nazywa ją: Jawnucha z domu Skirgietłów synowica Jagiełły w. ks. Lit.! Porównaj Niesiecki wyd. Bobrowieza III. 49.

%) M. Lit. Ks. Zap. 6 f. 49 dr. Akt. Zap. Ross. I. Nr. 196.

*) Połn. Sobr. Russ. lietop. VII. 255,

*) Bracia. Wład. Jagiełły str. 207—213,

wieza Patrikiejewicza, prawnuczkę Patrycego Narimontowicza 1).

Kniaż Fedor Iwanowicz Bielski *), zawikłany w spisek na życie króla Kazimierza w 1481 r., na drugi dzień po ślubie swoim z kniaźną Anną Semenówną Kobryńską, musiał uciekać do Moskwy, gdzie w 1497 r. ożenił się powtórnie z księżniczką Rjazańską?); z niej pozostawił synów: Dymitra Iwana i Semena).

Kniaż Dymitr Fedorowicz Bielski *), z żony Marfy, córki boja-

ryna Iwana Andrejewicza Swibłowa *), pozostawił córki: Eudoksyę, żonę bojaryna Michała Jakowlewicza Morozowa zmarłą męczeńską śmiercią 1573 r.?), Anastazyę żonę Wasila Michałowicza Zacharina Jurjewa, stryjecznego brata carycy Anastazyi Romanowny, zmarłą 24 Maja 15719) i syna Iwana.

Kniaż Iwan Dymitrowicz Bielski *) zginął 24 Maja 1571 r. podczas pożaru Moskwy!"). Car Iwan Groźny ożenił go 8 Listopada 1555 r. ze swą krewną Marfą, córką kniazia Wasila Wasilewicza Szujskiego, przez matkę swą wnuczką Eudoksyi siostry królowej Heleny, która zmarła 2 Października 1571 r. Dzieci ich Wasil, Iwan, Fedor i Anastazya pomarli w dzieciństwie; inna córka Anna, podobno była zamężną, ale los jej niewiadomy *').

Na kniaziu Iwanie Dymitrowiczu nie wygasł, jak twierdzi p. Stadnicki, ród kniaziów Bielskich; albowiem stryj jego kniaż Iwan Fedorowicz miał syna kniazia Iwana Iwanowicza, żonatego z córką Piotra Jakowlewicza Zacharina, krewną carycy Anastązyi Romanowny. Tego syn Jerzy (Georgii), mnich

1) Dołgorukow, Rossijskaja rodosłownaja kniga I. 277.

2) Bracia Wład. Jagiełły str. 192—206.

%) Patrz niżej pod Fedorem Olgerdowiczem.

4) Poln. sobr. Russ. lietop. VII. 255.

?) O Dymitrze i jego braciach: Bracia Wład. Jagielly str. 214296.

%) Odpis rodowodu tak zwany „synodalny* dr. Wremennik imp. Moskows. obszcz. istorii i drewnostej Ross. X. 1851 str. 101.

7) Karamzin IX. str. 157.

$) Kochne, Galerie de la maison des Romanofi. St. Pótersbourg 1867. Table gćneslogique Nr. 1.

%) Bracia Wład. Jagiełły str. 227—284.

10) Karamzin IX. str. 107.

1) O kniaziu Iwanie Dymitrowiczu, jego żonie i potomstwie, patrz Chmyrow, Alfawitno sprawocznyj perecżeń Nr; 419 str. 45.

pod imicniem Galakicona, udalił się od świata na puszczę pod Wołogdą, gdzie zabity przez Polaków 24 Września 1612 r. 1).

Oprócz kniaziów Bielskich, potomków Gedimina, islniał jeszcze w Rossyi ród kniaziów Bielskich, potomków Ruryka?), a tak w Rossyi jak i w Polsce kilka rodzin szlacheckich tego nazwiska.

Aleksander (Olelko) Władimirowicz

Aleksander, zdrobniale zwany. Ofelko, najstarszy syn Włodzimierza. Olgerdowicza, zaślubił 22 Sierpnia 1417 r. Anastazyę córkę Wasila Dymitrowicza w. ks. Moskwy i Zofii Witowdowny. Wesele, które wyprawiał Witowd, trwało cały tydzień +). Już w 1420 r. metropolita Kijowski Focyusz, zjechawszy do Słucka, chrzcił syna ich kniazia Semena Aleksandrowicza?). Kazimierz, zostawszy wielkim księciem Litewskim, powrócił Olelkowi, który z synami swymi Szymonem i Michałem stanął przed nim w Wilnie, zabrane ojcu jego księstwo Kijow- Olelko umarł w 1454 r. pochowany w Pieczarskiej ławrze w Kijowie *); wdowa po nim Anastazya zmarła w 1470 r.3).

Kniaź Olelko pozostawił dwóch synów a podobno i kilka córek*). Trzecim jego synem (młodo zmarłym?) mógł być:

1) Dołgorukow, Rossijskaja rodosłownaja kniga IV. 320. Petrow, Istorija rodow Russkaho dworianstwa I. 177. Russkaja rodosłownaja kniga izd. Russkoj stariny I. 354, II. 38.

3) Dołgorukow IV. 320.

3) Bracia Wład. Jagielly str. 128—150.

+) List Krzyżacki druk. Prochaska, Codex epistolaris Vitoldi str. 392— 393. P. Stadnicki fakt ten odnosi mylnie do r. 1427 (Bracia Wład. Jagielly str. 128).

*) Latopisiec Daniłowicza str. 244.

6) Kronika Bychowea str. 56.

?) Nadgrobek jego: „Aleksandr Władimirowicz kmaż i diedicznyj hospodin zemli Kiewskoj, sostoja pred smertiu inokom zdie pogreben. Iicta 6962. (Maksimowicz, Kiewlianin 1840 str, 148. Także Kronika Bychowea str. 61).

5) Kronika Bychowea str. 61.

*) Żyjący w połowie X'V-go wieku kniaź Jurij Dymitrowicz Proński, miał podobno za żonę ks. Słucką (Niesiecki VII. 588). Wydawcy Aktów Zap.

„Alexander, princeps Alexandri de Russia (Kilius)* wpisany 1454 r. do akademii Krakowskiej 1).

Szymon Olelkowicz i kniaziowie Pińscy

Szymon Olelkowicz, po ojcu książe Kijowski, umarł 3 Grudnia 1470 r. pochowany w Kiewopieczerskiej ławrze 3). Po jego śmierci król Kazimierz osadził w Kijowie na początku 1471 r: namiestnikiem swym Marcina Gasztolda +), a wdowie księcia Szymona, która była córką Iwana Gasztolda5), „kniahim Se „menowej Aleksandrowicza kmiahini Maryi i jej potomstwu, przy- „Wwilejem z d. 27 Kwietnia 1471 r. nadał dobra Pińsk ze wszyst- „kiemi przynależnościami, zastrzegając sobie, że gdyby Pińska „potrzebował, to księżnie inne równe temu dobra za niego wy- „znaczy %). Potomków tych, dzieci kniazia Semena Olelkowicza, było troje: syn Wasi] i córki Zofia i Aleksandra.

Zofia Semenówna wydana w zimie 1470—1471 za Michała Borysowicza panującego wielkiego księcia Twerskiego”), zmarła w Twerze 7 Lutego 1488 r.*). Wkrótce potem wdowiec po niej, wyzuty ze swych posiadłości przez w. ks Moskiewskiego, zmuszony był szukać schronienia na Litwie.

Kniaż Wasil Semenowicz wspólnie z matką władał Pińskiem,

"Ross. (I. przypis 25) dają Olelkowi córkę Teodorę za kniaziem Semenem Juzjewiczem Holszańskim (?).

?) Zeissberg, Matrikelbuch str. 59.

2) Bracia Wład. Jagiely str. 151—162.

?) Nadgrobek jego: „W lieto 6979 christianski skoncemwszomusia kniaziu Simeonu Aleksandrowiczu Olelkowiczw diedicznomu hospodinu zemli Kiewskoj, kniaziu Słuckomu, wozstanowiteiu swiatoj cerkwi Peczerskoj obnobi pri korolie Kuzimirie i pri w. o. archimanaritie Joannie lietar 6978. Grudnia 3* (Maksimowicz, Kiewlianin 1840 str. 148),

+) Długosz V. 514-515.

*) Tamże str. 212.

5) W Wilnie 6979 r. 27 April indikt 4, (M. Lit. Ks. Zap. 113 f 188).

) „oj że zimy (6979) Żenisia miaź weliki Michajło Borisowicz, Sofieju kmiaź Semenowa dszczer Olelkowiczą* (Kronika "Twerska XV. 49

*) Tamże str. 198,

jak o tem świadczą liczne dokumenty wystawione w Pińsku przez „kmiahinię Semenowę Aleksandrowicea kniakinię Maryę 2 synem swym kmiaziem Wasilem Semenowiczem* 1), Umarł bezpotomnie 4 Czerwca 1495 r. pochowany w ławrze Kiewopieczerskiej?).

Po śmierci syna księżna Marya władała Pińskiem z córką swą Aleksandrą (Olena), jak o tem znów świadczą dokumenty, które w latach 1496—1498 w Pińsku wystawiały: „knia himi Semecnowaja Aleksandrowicza kniahini Marya z córką swą kmiażną Aleksandrą %). Widać w tym roku (1498) księżniczka Aleksandra zaślubiła kniazia Fedora Iwanowicza Jarosławiczał). Nie chcąc więc dzielić władzy z zięciem, księżna Marya uzyskała od w. ks. Aleksandra w Styczniu 1499 r., potwierdzenie przywileju danego jej na Pińsk przez króla Kazimierza *), i jednocześnie wspólnie z córką „kniakinią Fedorową Jarosławicea kniakimią Aleksandrą* zapozwała „dewericza swego* (dewer == brat męża, dewericz — syn brala męża), kniazia Semena Michałowicza Aleksandrowicza, aby Aleksandrę przypuścił do udziału w Słucku i Kopylu. Gdy jednak w. kniaź Semen Michałowicz dowiódł, że ojcowie ich, kniaziowie Semen i Michał Aleksandrowieze, podzielili się majątkami tak, że Semen wziął Kijów a Michał Słuck i Kopyl, wielki książe usunął pretensye księżnej Maryi i jej córki, i kniazia Semena Michałowicza w spokojnem władaniu Słuckiem i Kopylem potwierdził 9).

Księżna Marya umarła na wiosnę 1501 r. a król Aleksander zaraz po jej śmierci nadał Pińsk z przyległościami córce zmarłej

1) Drukowane w dziele: Rewizya puszcz sostawlennaja 1559 Wołowiczem i priwilegii Pinskaho poweta (wyd. Wileńs. Arch, Komiss. 1867) odnoszą się do lat: 1488 (str. 216, 282), 1492 (218, 302), 1494 (285) i 1495 (63, 70, 79, 104, 111, 114, 121, 218, 246, 261, 262), 1503? (str. 96).

9) Nadgrobek: „Wasiliu Simeonowiczu Aleksandrowiczu Olelkowiceu iże otyde swieta scho 7003 indikta 13 Junia 4* (Maksimowicz str. 149).

3) Rewizya puszcz i priwilegii Pinskaho poweta r. 1496 (str. 95, 128, 217, 290), 1497 (str. 84), 1498 (113). Także Metr. Lit. Ks. Zap. 36 f. 37.

«) Patrz wyżej str. 30.

5) W Grodnie Stycznia 26 indikta 2 (1499) (M. Lit. Ks. Zap. 11? £ 176—17T).

*) W_Grodnie Stycznia 16 ind. 2 (Tamże Ks, Zap. 6 f. 79—81 dr. Akt. Zap. Ross. I. Nr. 163).

i mężowi jej kniaziowi Fedorowi Iwanowiczowi Jarosławiczowi!). Odtąd przez lat 17 „Kniaś Fedor Mwanowicz Jarosławicz z knehineju swojejum Olenoju* władali Pińskiem. Nieprzerwany szereg dokumentów, wspólnie przez nich w latach 1501—1518 w Pińsku wydanych, świadczy o dobroci ich względem poddanych i hojności dla cerkwi?). W 1503 kniaź Fedor Iwanowicz Jarosławicz chcąc powstrzymać najście Tatarów, przez tych ostatnich pobitym został na rzece Uszy pod Owruczem 3). Około 1508 r. kniaż Fedor odziedziczył po ojcu swoim majątki Kleck, Horodek i Rohaczew*): Oboje księstwo w 1509 r. zawierają układ z królem Zygmuniem, mocą którego król przyjmuje księcia Fedora Iwanowicza i małżonkę jego Helenę pod swoją obronę i obowiązuje się, póki będą żywi zachować ich przy obecnych posiadłościach. Książe zaś nie mając potomstwa wszystkie majątki, które mu się dostały po ojcu i świekrowej, a mianowicie Pińsk, Kleck, Horodek, Rohaczew i Wiado, po swoim żywocie, zapisuje królowi i obowiązuje się nie więcej z tych majątków bez zezwolenia królewskiego nie rozdawać *). Jednocześnie wszystkie przywileje i nadania, do powyższych dóbr odnoszące się, złożone zostały na ratuszu Lubelskim *). Księżna Olena umarła w Kwietniu 1518 TT

1) Jeszcze 24 Marca 1501, mieszczanie Pińscy skarżą się na „kniahinię Semenowę Aleksandrowicza kniahinię Maryę* i uzyskują uwolnienie od podwód (M. Lit. Ks. Zap. 5 f. 159 dr. Akt. Zap. Ross. I. Nr. 190); a już 10 Ozere wez 1501, król sądzi sprawę tychże mieszczan z kniaziem Fedorem, w której wspomina iż „nadał miasto Pińsk z włościami kiaziowi Fedorowi Iwanowiczowi Jarosławiczowi i jego kniakini córce kniaziu Semena Olelkowicza, tak jak król Kazimierz nadał był teściowej jego kmiahimi Semenowej" (M. Lit. Ks. Zap. 5 f. 96 odw. dr. Akt. Zap. Ross. I. Nr. 191).

*) Rewizya puszcz i priwilegii Pińskaho poweta itd. patrz inwentarz, Pierwsze dokumenty wydane przez kmiasia Fedora Iwanowicza Jarosławicza i żonę jego Olenę odnoszą się do 1601 r, (28 Maja str. 274 i 12 Lipca str; 289); ostatnie do 1518 r. (12 Lutego str. 316, 18 Lutego str. 924, 2 Marca str. 340 i 8 Kwietnia str. 222). Oprócz tego wiele dokumentów o nich druk, w Akt, Zap. Ross. i w Akt. Jużn. i Zap. Ross.; mnóstwo ich zawiera Metr. Lit. Ks. 112.

3) Kronika Bychowca 72,

+) Patrz wyżej str. 30.

5) M. Lit. Ks. Zap. 1i 2 f. 177 i 180— 189, Rykaczewski, Inventarium str, 385.

*) Zeznanie burmistrza i rajców Lubelskich (M. Lit. Ks. Zap. 1 1-9 f. 182 i 186—187),

W Lutym 1518 spisywała testament, którym wszystkie skarby swe zapisuje mężowi!); przed samą zaś śmiercią w Marcu 1518, „kniahinia Fedorowa Iwanowicza Jarosławicza Olena Semenowna Olelkowicza*, schodząc z tego świata, czyni zapisy dwóm cerkwiom Pińskim, a mianowicie cerkwi narodzenia Matki Boski 3 dwór Kropotczyce?), a cerkwi uśpienia Matki Boskiej Leszczyńskiej, dwór w siole Wołbichowie?), polecając popom modlić się za dusze ojca swego lmiazia Semena, matki swej knia hini Maryi i swoją własną. W Maju tegoż roku „kniaź Fedor Iwanowice Jarosławice, spełniając wolę mieboszczki żony swej kmiahimi Oleny Olelkowiczówny, która go prosiła aby oswobodził 50-ciu poddanych, daję wolę pewnej dziewce).

Stosownie do układu zawartego w 1509 r. z królem, owdowiały kniaź Fedor Iwanowicz Jarosławicz dzierżył Pińsk sam jeden; listem z d. 30 Maja 1518 r. król donosi kniaziowi, że dotrzyma swego słowa i nie odbierze mu Pińska póki on żyje, lecz wzajemnie i kniaź ma pamiętać, iż obiecał królowi, że skarby, tak swe jak i już zeszłej małżonki swej, mają po jego śmierci należeć do króla, zatem niech ich strzeże i nie traci). Kniaź Fedor umarł w 1521 r. *), pochowany w ławrze Kiewopieczerskiej?).

Po śmierci kniazia Fedora, Pińsk chwilowo stanowił własność królewską 3), aż w 1523 r. król „zamek i miasto Pińskie z dworami Kleckiem, Horodkiem, Rohączewem, ich miasteczkami

3) W Pińsku 14 Lutego indikta 6 (1518) (M. Lit. Ks. Zap. 11 9 fi 238).

2) W Pińsku 702 indikta 6 Marca 5 (druk. trzy razy: Akt. Zap. Ross. II. Nr. 10i, V. Nr. 8, Rewizya puszcz i priwilegii itd. śtr. 223).

*) W Pińsku 7026 indikta 6 Marca 25 (Rewizya puszcz eto. str. 130 i 296).

*) W Pińsku 7026 ind. 6 (Tamże str. 304 305).

5) Metr. Lit. Ks. Zap. 11 £. 8.

*) Dokumenty wydawane przez niego samego w Pińsku w latach 1518 (Rewizya puszcz str. 267, 304, 358), 1519 (Tamże str. 84, 217), 1520 (Tamże str. 129, 229, 295, 296, 812 i 349) zaczynają się od d. 22 Kwietnia 1518 (str. 267) i kończą się d. 17 Grudnia 1520 (str. 222). W Maju 1592 r. (Maja 16 indikta 10) król Zygmunt nazywa kniazia Fedora Iwanowicza „mieboszczykiem* (Rewizya puszcz str. 324).

") Malsimowicz, Kiewlianin str. 150.

*) Króla Zygmunta przywileje bojarom Pińskim z roku 1522 (Rewizya puszez i przywileje ete, str. 64, 85, 107—109, 225 i 316).

„i włościanami, spadłe na niego po śmierci kniazia Fedora Twa- „nowicza Jarosławicza i jego Żony, dał w posessyę królowej Bonieć 1) »

Michał Olelkowicz i kniaziowie Słuccy

Michał, drugi syn Aleksandra (Olelka) Władimirowicza, w dziale z bratem Szymonem, który po ojcu odziedziczył księsiwo Kijowskie, wziął Słack i Kopyl*). Koniec życia miał tragiczny, albowiem za udział w spisku przeciwko królowi Kazimierzowi straconym został w końcu i481 r. *). Wdowa po nim kniahinia Michałowa Aleksandrowicza kwiahinia Anna uzyskuje od króla Kazimierza w 1483 r. przywilej, nakazujący kniaziom i hojarom (w okolicy Słucka osiadłym) służyć jej tak jak służyli (mężowi jej) kniaziowi Michałowi *). Kniahinia Anna żyła jeszcze w 1492 r. jak świadczą przywileje wydane w Słucku przez kniahinię Michałową Aleksandrowicza kmiahinię Amę z synem swym kniaziem Semenem Michałowiczem s.

Kniaż Szymon I. Michałowicz *), posiadłości swych Słucka i Kopyla, musiał bronić w 1499 r. przeciwko pretensyom, wdowy po swym stryju, księżnej Maryi Pińskiej ); umarł 14 Listopada 1508 r.*). Za żonę miał Anastazyę, córkę Iwana Jurjewicza ostatniego księcia Msścisławskiego z rodu

9) _W Warszawie indikta 18 (? 15241525) (M. Lit. Ks. Zap. 119 £ 185). Pierwszy przywilej królowej Bony bojarom Pińskim wydany 8 Paźdz. 1523 (Rewizya puszcz i przywileje ete. str. 252), następne 4 Marca 1594 (Tamże 291), 2 Grudn. 1524 (Tamże 226) itd.

?) Bracia Wład. Jagielły str. 163—177,

9) Patrz wyżej str. 109.

) Patrz niżej pod Fedorem 'Olgerdowiczem,

5) M. Lit. Ks. Zap. 8 f. 74.

5) Dokumenty z lat 1499, 1492 i bez roku Nr. 94, 98, 99 i Akt. Jużnoj i Zap. Ross. I. Nr.

*) Bracia Wład. Jagiełły str. 178—180.

*) Patrz wyżej str. 109.

*) Kronika Bychowea str. 73,

ruk. Akt. Zap. Ross. I.

kniazia Lingwenia - Szymona Olgerdowicza!), z niej pozostawił syna Jerzego i córkę Aleksandrę wydaną za kniazia Konstantego Osirogskiego. W 1522 r, Kniaż Konstanty Iwanowicz Ostrogski, wojewoda Trocki i hetman, zawiera umowę 4 księżną Semenową Michałowicea Słucką Anastasyą i synem jej kmiażiem Jerzym Semenowiczem Słuckim, względem małżeństwa swego z córkę księżnej — Aleksandrą 2). Ślub nastąpił w tym samym roku, a już w 1530-tym księżna Aleksandra owdowiała. W Październiku tegoż roku król na skutek skargi kniazia Jurja Seme: nowicea Słuckiego, występującego imieniem siostry swej knialimi Konstantynowej Iwanowicea Ostrogskiej, kmiahini Aleksandry, wojewodziny Trockiej, nakazuje kniaziowi Ilii Konstantynowiczu Ostrogskiemu powrócić kniahini Aleksandrze rzeczy zabrane gwałtem w Turowie podczas tego, gdy księżna ciało nieboszczyka męża swego odwoziła do Kijowa *), Kniahini Konstantowa Ostrogska, Aleksandra Semenowna żyła jeszcze w 1555 r. *).

Jurij I. Semenowicz *) umarł 17 Kwietnia 1542 r. *), pozostawiając z żony Heleny Radziwiłłówny”), która go przeżyła 3), synów Szymona iJerzego i córkę Zofię, żonę Jurja Chodkiewicza kasztelana Trockiego, zmarłą w 1571 r. 9).

Szymon Il. Jurjewicz był mężem słynnej Halszki księżniczki Ostrogskiej, córki kniazia Ilii z Beaty Kościeleckiej. Pomimo tego, że Halszka już była poślubioną Łukaszowi z Górki wojewodzie Łęczyckiemu, matka wydała ją w 1559 r. za kniazia Semena Słuckiego; ten jednak umarł już w Sierpniu lub Wrześniu 1560 r. 19).

1) Patrz niżej. * U

2) Malinowski i Przeździecki, Źródła do dziejów Polskich IL. Wilno 1814 str. 425—498,

3) W Krakowie 1530 Paźdz. 5 ind, + (M. Lit. Ks. Zap. 17 f. 34 dr. Akt. Jużnoj i Zap. Ross. I. Nr. 98).

4) M. Lit. Ks. Spr. Sąd. 33 f. 297 odw.

5) Bracia Wład. Jagiełły str. 180—182,

5) „W leto 7050 mesiaca Aprelia 17 na deń... prestawiś kniaź Jurij Słuckoj* (Przypis do Latopisca welikich kniasiej Iitowskich wyd. Popow: Uczenyja zapiski 2 otd. Akad. Nauk. Kn. I. S. Pbg. 1854 Cz. IL str. 21).

7) Teones familiae ducalis Radivilianae. Petropoli 1875. Tabl, 15.

*) Występuje jako wdowa.644 (Akt. Zap. Ross. II. Nr. 230).

8) Archeograficzeskij Sbornik dokumentow, Wilna I. str. 1441 IV. str. 238.

10) Przeździecki, Jagiellonki Polskie w X VI-tym wieku. Kraków 1868, II. str. 129—108,

Ród Gedimina. 8

Jerzy Il. Jurjewicz *) książe Słucki, zmarły 12 Kwietnia 1579 r. i pochowany w Pieczerskiej ławrze w Kijowie), zaślubił w 1558 r. Katarzynę córkę Stanisława hr. Tenczyńskiego wojewody Krakowskiego *) i spłodził z nią trzech synów: Jerzego, Aleksandra i Szymona. Owdowiawszy Katarzyna w 1581 r. ponowiła związki małżeńskie z księciem Krzysztofem Mikołajem Radziwiłłem kasztelanem Trockim, a następnie wojewodą Wileńskim, i zmarła 19 Marca 1592 r. przeżywszy 48 lat +).

Na trzech synach księcia Jerzego wygasł ród kniaziów Słuekich. Aleksander i Szymon przyjęli wiarę Rzymsko - katolicką; ostatni pod imieniem Jana Szymona *). Aleksander zmarł w Krakowie 26 Czerwca 1591), Jan Szymon umarł 9 Marca 1592 | a pogrzeb jego odbył się w Lublinie 29 Kwietnia 1593 r. s Wdowa po nim Zofia Mielęcka wojewodzianka Podolska, którą był zaślubił w Styczniu 1587 r. 9), wyszła powtórnie 23 Lipca 1593, za Jana Karola Chodkiewicza 19) i zmarła w Listopadżie 1618 r. 19,

Jerzy III. Jurjewicz książe Słucki, urodził się 17 Sierpnia 1559 i zmarł 6 Maja 1586 r., pochowany obok przodków swych w Kijowie!) Rok przed śmiercią zaślubił Barbarę Kisz-

1) Btadnieki, Bracia Wład. Jagiełły str. 182—185.

?) Nadgrobek jego (Maksimowicz Kiewlianin 1840 str, 149). Jewlaszewski (Pamiętnik, Warszawa 1860 str. 35) podają datę 9 Listopada 1578!

*) Niesiecki wyd. Bobrowicza VII. 71.

*) Icones familiae ducalis Radivilianae, 'Tab. 42.

5) Niesiecki VII. 71 - 72.

*) Dziennik spraw domu zakonnego OO. Jezuitów (Seriptores rerum Polon. VII.) Kraków 1881 str. 143.

?) Jewlaszewski, Pamiętnik str. 5'

5, Kazanie na pogrzebie J. O. Książęcia J. M. P. P. Jana Symeona Olelkowicza z łaski Bożej książęcia łuckiego i Kopylskiego eto., ostatecznego męskiey płei tey zacney i starodawney familii potomka. Mane przez X. Symeona Wysockiego 8. J. kapłana w kościele teyże Soc. w Lublinie:9 Aprilis 1593. Wilno 1593.

*) 1587 Lutego 1. Zapis wianowy Jama Simeona Jurjewicza Olelkowicza aiążęcia Słuckiego małłonce swej Zofii Mikołajewnie Midlechiej et. (druk, Akty Wilens. Arch. Komis. VIII. str. 427—499),

'0) Jewłaszewski str. 60.

11) Encyklopedya Powszechna V. 391.

3) Nadgrobek jego w dziele Kalnofojskiego „Teratourgema” albo cuda. Kijów 1638 r. Żył lat 26 miesięcy s dni 19.

czankę, wojewodziankę Podlaską!). Jedyna jego córka Zofia, ostatnia z rodu i dziedziczka fortuny książąt Słuckich, urodzona 1 Maja 1586, wydaną została 1 Października 1600 r. za księcia Janusza Radziwiłła podczaszego Litewskiego i zmarła 9 Marca 1612 r.2).

:) Stehelski, Dwa wielkie światła etę. z chronologią i przydatkiem. Lwów 1867 III. 63. X

3) Nadgrobek jej u Kalnofojskiego (patrz wyżej). Żyła lat 25 miesięcy 10, dni 8. Także Icones Radivilianae Tab, 46.

se