7. Lubart-Dymitr

wyzna

Z. Lubart-Dymitr".

Fakt, że ILubart najmłodszy z synów Gedimina, był wyznawcą obrządku wschodniego, w którem nosił imię Dymitra, dziś nie przedstawia więcej żadnej wątpliwości. Dochował się list cesarza Greckiego, pisany w 1347 i. do księcia Włodzimierskiego Dymiira- Lubaria, w którym cesarz donosi, że tylko z powodu zatargów, między patryarchami w Konstantynopolu, postanowiono metropolitę Halickiego, a teraz przy nowym patryarsze cała Ruś ma podlegać władzy metropolity Kijowskiego *). W 1379 1. Dymitr wielki książe na Włodzimierzu i Łucku wydaje zapewnienie radzie miasta Lwowa co do składu towarów 3). Nadpis na dzwonie cerkwi Św. Jerzego we Lwowie świadczy, że dzwon ten

2) Synowie Gedymina H. 25—48 i 152—161.

3) W. Grigorowicz, Protokoły Konstantinopolskaho Patriarchata XIV. stolietia (Rozprawa umieszczona w czasopiemie: Żurnał ministerstwa narodnaho proswieszczenia r. 1847_cz. 64 str. 131 — 164, specyalnie str. 139). Opisane tu dwa kodeksa Greckie, cesarskiej Liblioteki w Wiedniu, zawierają wiele posłań i listów do książąt Ruskich, Litewskich i króla Kazimierza Wielkiego (Patrz wyżej str. 27 przypis 4). Porównaj także: Smirnow, Bud'by Czerwonoj ili Halickoj Rusi do sojedinenija jeja s Polszeju. S. Pbg. 1860_str, 139.

*) Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego Bernardyńskiego we Lwowie II]. str. 59; Supplementum ad historica Russiae monumenta. Petropoli 184% str. 198,

ulanym został „prey księciu Dymitrześ 1). Imię tego księcia Dymitra spotykamy nadto w kilku pomnikach*?).

Lubart umarł około 1384 r.*). Kroniki wspominając o jego żonach nie wymieniają ich imion i takowe znajdujemy dopiero w późniejszych źródłach. Pierwsza, według p. Stadnickiego, była córką Lwa Jurjewicza księcia Łuckiego 4). Według źródeł rossyjskich była nią Anna córka Andrzeja Jurjewicza księcia Włodzimierskiego*). O drugiej, wiemy z kronik Ruskich, że Lubart w 1349 r. zaślubił córkę Konstantego Borysowicza księcia Rostowskiego, siostrzenicę Szymona. Iwanowicza w. ks. Moskwy). Źródła Rossyjskie dają jej imię Ahafii "), prawdopodobnie jednak nazywała się Olga, jak lo poświadcza dokument (wystawiony prawdopodobnie około 1385 r.), którym wielki książe Fedor, z braćmi swymi Łazarzem i Semenem i matką Olgą, wydają zapis kniaziowi Fedorowi Daniłowiczowi, iż nie będą pretendować do jego posiadłości" 8). Jeżeli ten dokument odnosi się w istocie do potomków Lubarta, to ten ostatni bezpotomny z pierwszą żoną, pozostawił z drugiej, Olgi, trzech synów: Fedora, Łazarza i Semena. O dwóch ostatnich więcej nie słychać.

Fedor Lubartowicz był po ojcu księciem na Włodzimierzu i Łucku. P. Sladnicki skreślił po mistrzowsku koleje jego życia w latach 1386 —1893, jak wyzutym został z Łucka, który nadano Witowdowi, a następnie, w zamian za Włodzimierz otrzymał udział w ziemi Siewierskiej!). Ziemia ta, na krańcu Litwy, więcej od innych wystawiona na napady Tatarów, była istnem miejscem wygnania. To też Fedor Lubartowicz zapewne zajrzał

1) Zubrzycki, Rys do historyi narodu Ruskiego w Galicyi. Lwów 1857, str. 58,

?) Akta grodzkie i ziemskie III. 59.

*) Przeżył króla Ludwika (Długosz IJT. 388), zaś w 1886 r, w przywileju kniaziowi Fedorowi Daniłowiczowi na Ostróg, wspomniany jako nie żyjący (Radzimiński i Rulikowski, Kniaziowie i Szlachta str. 23—24).

*) Synowie Gedymina II. str. 25.

*) Chmyrow, Alfawitno sprawocznyj pereczeń udielnych kniaziej str. 38 Nr. 352.

?) Połn. sobr. Russ. lietop. VII. 215, X. 221 itd.

7) Chmyrow str. 7 Nr. 207.

8) Rulikowski i Radzimiński, Kniaziowie i Szlachta str. 25.

9) Synowie Gedymina II. 161—168.

,

tylko do swej nowej dzielnicy, przynajmniej żadnych śladów pobytu swego w niej nie pozostawił, i jako malkontent połączył się ze Szwitrigajłą, który naówczas przebywał w Węgrzech '). Oboje udawali się z prośbą o pomoc do wielkiego mistrza, który w 1398 r. odpowiada książętom Bolesławowi, niegdy Szwitrigajle, synowi Olgerda i Fodusekowi synowi Lubarta, wygnanym z Litwy i wzywającym go o pomoc, że osobnego poselstwa do nich wysłać nie może, lecz że mogą oni porozumieć się z poselstwem zakonu, bawiącem obecnie u króla Zygmunta 2). Wkrótce potem obaj zbiegowie, pogodziwszy się z królem, powrócili do kraju. Szwitrigajło otrzymał ziemię Podolską i Żydaczew z okręgiem *). Żydaczew niezawodnie ustąpił Fedorowi; niezaprzeczone ślady długiego pobytu kmiazia Fedora Lubartowicza wtem miejscu, znajdujemy w licznych przywilejach i wyrokach, przez niego w latach 1400? — 1430, w Żydaczewie wydanych 4).

Niezbyt wielka odległość Żydaczewa od Krakowa, pozwalała Fedorowi bywać dość często na dworze królewskim. W 1407 r. „Fieduszko Lubartowicz" podpisany jako świadek na. przywileju, którym król Władysław zatwierdża uposażenie władyctwa Przemyślskiego *). Długosz świadczy, iż „Fieduszko książe Litewski* należąc do orszaku królewskiego, brał udział 14:0 r. w. bitwie pod Grunwaldem 9). Ten sam książe Feduszko bawił przy królu

1) Bracia Władysława Jagiełły str. 308

?) Voigł, Codex dipl. Prussieus VI. str. 61. Prochaska, Codex epistolaris Vitoldi str. 50.

*) Długosz III. 521. s

• Istnieje cały szereg takich dokumentów z lat: 1400? (Dzieduszycki, Kronika domowa, Lwów 1865 str. 31), 1411 (Akta grodzkie i ziemskie III. 164, Przegląd Archeologiczny pod redakcyą K. Widmanna, Lwów 1882—1883 I. str. 80, Dzieduszycki str. 31), 1413 (Dzieduszycki str, IV.— Y.), 1421 (Tamże str. XL.— XII. i Akty Zapadnoj Rossii I. str. 42), 1428 (Tamże str. XII.—XIH. i Akt, Zap. Ross, I. str. 43), 1430 (Tamże str. XIII-XIV. i Akt. Zap. Ross. I. str. 44) i bez roku (Tamże VIL—IX. i IX.—XI. i Akt. Zap. Ross. I. str. 42). Jeden z nich p. Stadnicki odnosi mylnie do r. 1463! (Synowie Gedymina II. str. 170). Wszystkie te dokumenty, wystawione w Żydaczewie, zaczynają się od słów: „My kmiaź Fedor Ludartowicz*.

5) Akta Grodzkie i ziemskie VII. str. 50 i Zubrzycki, Rys do historyi str. 79.

*) Długosz IV str. 48.

w Marcu 1413 r. w Nowem mieście 1) i w Sierpniu tegoż roku w Wiślicy?).

Po śmierci Witowda chwila świetności błysnęła dla Fedora, W Lipcu 1431 r. w czasie wyprawy na Łuck „król nadał i za- „pisał miasto Włodzimierz, wraz zjego obwodem, książęciu Fie- „duszkowi, swemu rodzonemu bratankowi, ale schizmatykowi „Ruskiego wyznania 9), A więc po blisko 40-tu latach Fedor posiadł napowrót ojcowiznę. Szczęście jednak było nader krótkie; opisując zdarzenia, które miały miejsce w końcu Sierpnia tegoż roku, Długosz wspomina: „umarł pod te czasy książe Fieduszko, Rusin, bratanek króla Władysława, który wszystkie klejnoty, skarby, konie, szaty, dobra. i własności dziedziczne, odkazał królowi, król zaś. rozdał je wspaniale między swoich rycerzy 4). Fakt, że Fedor Lubartowicz uczynił króla ogólnym swoim spadkobiercą, jasno dowodzi, że nietylko nie pozostawił żadnego potomstwa, ale nawet nie miał bliskich krewnych, a mianowicie potomków braci lub sióstr. Na nim więc wygasł ostatecznie ród Lubarta; wszelkie podania o jego potomstwie urosły w drugiej połowie XVI-go wieku i odnieść je należy nie do Fedora Lubartowicza, ale do brata jego stryjecznego Fedora Olgerdowicza *).

Domysł p. Stadnickiego, że Fedor Lubartowicz mógł żyć jeszcze w 1463 r.9), jest nieuzasadniony; również mylnem jest twierdzenie p. Stadnickiego, oparte na pominniku Uniowskiej cerkwi, że miał potomstwo”), albowiem pominnik ten, tak jak wszystkie inne, wylicza nie dzieci Fedora, ale już nie żyjących jego przodków i krewnych, za dusze których cerkwi modlić się polecał.

?) Przeździecki, Życie domowe Jadwigi i Jagielly str. 98.

2) Tamże str. 99.

%) Długosz TV..str. 413.

4) Tamże str. 420.

„) Rodowód kniaziów Litewskich. (Poln. sobr. Russ. letop. VII. 256), 04 Lubarta wywodzi kniaziów Sanguszków i Kobryńskich; Paprocki (Herby wyd. Turowskiego str. 828829) kniaziów Czartoryskich i Sanguszków. Patrz niżej pod Fedorem Olgerdowiczem.

9) Synowie Gedymina IL 170.

7) Tamże II, 171 i 260,