Część II. Synowie Olgerda

Historycy nie mogą się zgodzić co do imion synów Olgerda, wielkiego księcia Litewskiego!), ani co do tego z jakich matek się rodzili, lub w jakiej kolei starszeństwa po sobie następowali.

Pierwszy Daniłowicz starał się rozebrać krytycznie podania kronikarskie *); przeliczywszy je jednak doszedł do przekonania, że najlepiej synów Olgerda wylicza Onacewicz, choć ma w ich liczbie Minigajłę: i Butawa$). P. Stadnicki cały tom poświęcił Olgerdowiczom *); szkoda jednak, że wyliczając „braci Władysława Jagiełły, poszedł za rodowodem książąl Litewskich przy kronice 'Woskresenskiej, ułożonym w XVI-tym wieku), który synów Olgerda wylicza w następujący sposób:

Z pierwszej żony: Z drugiej, ks. Julianny Twerskiej: 1. Andrzej Połocki, 6. Jakób-Jagajło,

2. Dymitr Trubecki, 7. Skirgajło,

3. Konstanty Czartoryski, 8. Semen-Lugwen,

4. Koribut, 9. Zigont (Wigunt),

5. Włodzimierz Kijowski. 10: Kirigajło,

11. Minigajło, 12. Szwitrigajło.

1) Patrz wyżej str. 26.

3) Daniłowicz, Skarbiec Nr. 460.

3) Żegota Onacewicz, Panowanie Kazimierza, Jana Alberta i Aleksandra Jagiellończyków z sękopismów Jana Albertrandego. Warszawa 1827, Tabl. geneal. przy tomie IL.

+) Bracia Władysława Jagiełły Olgerdowicza. Lwów 1867.

5) Połnoje sobranie Russkich lietopisiej VII. str. 255—256,

P. Stadnicki uwierzył ślepo aitorowi rodowodu i tylko porządek, w którym tenże synów Olgerda wylicza, zmienił 1). Wprawdzie zastrzega p. Stadnicki, iż wiara jego w powyższy rodowód „tyczy się tylko imion synów Olgerda*; dla czegóż jednak wierzyć „W niezmąconą prawdę kronikarza, który kilka wierszy dalej na sześciu synów Kiejstuta, aż czterech wylicza, fałszywie, gdy w ich liczbie, oprócz Witowda i Zygmunta, ma.Lugwena, Skirgajlę, Rimawida i Szwitrigajłę 2). Wiara w rodowód powyższy już choćby dlatego może być zachwianą, iż w drugiej części tejże kroniki Woskreseńskiej, przy opisaniu śmierci Olgerda, synowie jego wyliczeni całkiem odmiennie i zgodnie z podaniami innych Ruskich kronik 3).

Fakt, że wielki książe Olgerd miał dwunastu synów był głośnym na Litwie, Rusi i nawet w Polsce. Wszyscy kronikarze 0 tem wiedzą; nie wszyscy jednak znali dokładnie wszystkich dwunastu, a ponieważ listę trzeba było skompletować, brali więc z/imion, które obok innych synów Olgerda spotykali te, które dla roli braci Jagajły wydawały im się najodpowiedniejszemi. Takim sposobem do synów Olgerda zostali policzeni: Minigajto, Żedewit, Wasił, Borys, Narimont, LIubart, Butaw, a nawet Iwan Ostrogski i Olelko Kijowski.

Minigajło z Dziewieniszek, na chrzcie Michał, syn Gedygolda, piastował w latach 1387—1398 urząd starosty Oszmiańskiego; przez następne lata występuje bez żadnego tytułu. Należał do najznakomitszych panów Litewskich skoro, niemal stale, podpis swój. kładł zaraz po książętach, przed innymi bojarami. Akt unii w Horodle 1413 r., gdzie przyjął herb Rawa, podpisał jako kasztelan Wileński; ostatnia to o nim wzmianka. Musiał umrzeć bezpotomnie około 1416 r. 4,

*) 1. Wingoli-Andrzej, 2. Korybut-Dymitr, 3. Dymitr Trubezeski, 4. Włodzimierz, 5. Konstanty, 6. Jagelło-Władysław, 7. Wigand-Teodor-Ale. ksander, 8. Korygiello-Bacyli-Kazimierz, 9. Skirgiełlo-Iwan, 10. Tichwen-Szymon, 11. Minigajło-Michał, 12. Swidrygielło-Bolestaw,

2) Poln. sobr. Russ, lietop. VII. str. 255.

*) Tamże VIIL str. 25.

*) Wyliczamy ważniejsze wzmianki o nim: 1387 „Michaele alias' Minigal Gedigoldi capitanco de Oschmena (Krupowicz, Zbiór dyplomatów str. 3, 4. Daniłowicz, Skarbieo Nr. 538, 60 i 644, w ostatnim zamiast „de: Oschmena” mylnie „Dostrinensi*), 1388—1389 „„Minkgajło s Oszmeny* (Daniłowicz, Skarbiee Nr: 558; Borszadski, Dokumenty i regesty k istori Litowskich

Iwan Zedewid niezawodnie istniał tylko w fantazyi kronikarza Litewskiego, który go liczy do synów Olgerda z pierwszej żony i każe mu władać ziemią Podolską?). Tenże kronikarz, w bałamutnej opowieści o pochodzie w 1412 r. na Niemców, | każe kniasiowi Iwanowi Żedewidowi ginąć w zasadzce?), a córkę iego niby kmiakinię Zofię Zedywidównę, dziedziczkę ziemi Podolskiej, wydaje za kniazia Mitka. Zubrewickiego ). Wszystko to wierutna bajka, albowiem współczesne źródła, ani inne kroniki, o żadnym Żedewidzie nie czynią wzmianki. W Olgerdostwo jego uwierzył Narbut, dokomponowawszy ze swej strony szczegół,

" że umarł w 1358 r.!), a p. Stadnicki czyni go indentycznym

z domniemanym zięciem Kiejstuta Żodejką ). W połowie XV-go wieku żyli w istocie kniaś Dymitr Semenowice Zubrewicki i żona jego Zofia), nigdzie jednak nie powiedziano aby la ostatnia była córką jakiegoś Żedewida!

Wasil, którego kronika Bychowca liczy do synów Olgerda, będzie to niezawodnie kniaź Wasil Piński, występujący w liczbie braci Jagajły i Witowda?).

Długoszowi Olgerdowicze: Borys, Narymunt, Lubart i Bu-

taw, byli: pierwszy zięciem Olgerda, księciem Suzdalskim *), dwaj następni synami Gedimina, a czwarty synem Kiejstuta. Jevrejew. 8. Pbg. 1882 I. str. 28), 1393 „Minigał starosta Wileński"? (Przeździecki, Życie domowe str. 36. „Starosta Wileński jest niezawodnie dodatkiem samego Przeździeckiego, co nam zresztą przypis tamże objaśnia), 1393 „Mynghail star. w Aschmynna" (Daniłowicz, Skarbiec Nr. 695. Jaż w 1401 r. starostą Oszmiańskim Ostyk. Prochaska, Codex str. 72), 1401 „Minigaylo Gedigoldź cum fratre germano Swiwiloneś (Prochaska, Codex str. 73; ten sam dokument odmiennie, Daniłowicz Nr. 726, Volum. legum. I. f 61), 1404 „yugail* (Prochaska str. 103, 104), 1407 „Minigaji* (Daniłowicz Nr. 856), 1411 „Michał alias Minigajt z Deweniszek* (Daniłowicz Nr. 9 ©, 1412 „Michał alias Minigajt* (Tamże Nr. 985), 1413 „Minigaił castellani Wilnensis arma Rawa” (Rzyszczewski ii Muczkowski, Codex diplomaticus Poloniae I. str. 238 i inni). Porównaj Senatorowie i dygnitarze str. 77.

!) Kronika Bychowca str. 22.

3) Tamże str. 40.

2) Tamże str. 45.

4) Narbut V. str. 238—239.

*) Patrz wyżej str. 51 przypis 6.

9) M. Lit. Ks. Zap. 2 fi 125, 289, Ks. Zap. 6 f. 272 i Archeogr. Sbornik dokumentów Wilna VI. str. 1. © Żedewidzie porównaj: Molezanowskij, Oczerk izwiestij o Podolskoj zemlie do 1431 g. Kiew 1885 str. 351353.

1) Patrz wyżej str. 21.

5) Patrz wyżej str. 28.

Eód Godimina.: 6

Nareszcie Iwan Ostrogski (osobistość urojona) i Olelko Ki- Jowski (syn Włodzimierza Olgerdowicza), do synów Olgerda policzeni zostali w cytowanym przez Karamzina ułamku kroniki, która się odznacza swoją niedorzecznością 1).

Główne trzy źródła: Litewskie, Polskie i Ruskie po swojemu wyliczają synów Olgerda. Litewskie, przedstawione są przez kronikę Bychowca*), według której Olgerda synami byli:

Z Anny ks. Witebskiej: Z Julianny Twerskiej: 1. Wołodymir Kijowski, 7. Jagiejło Władysław, 2. Iwan Zedewid Podolski, 8. Skirgayło,

3. Semen Lyngweney Mścisławski, 9. Szwitrygayło, 4. Wingoli Andrey Trubczeski, 10. Korbut, 5. Konstantyn Czernihowski 11. Dmitrey Korecki, i Czartoryski, 12. Wasiley. 6. Fedor Sanguszko Lubomiski, Za kroniką Bychowca poszli Stryjkowski *) i Kojałowicz 4), zowiąc tylko 12-go Wasila — Wiguntem, a także Narbut, choć ma trochę więcej, nie zawsze szczęśliwych zmian *). Według wersyż Polskiej, Długoszowej ©), Olgerd z jedynej żony księżniczki TTwerskiej miał synó 1. Jagełło,. Świdrygełło, 2. Skirgełło, 4. Borys,

1) Według tej kroniki synami Olgerda byli: Korybut, Skirgielło, Korygielło, Szwitrigajło, Mimigajlo, Andrzej Połocki, Włodzimierz Bielski i Kijowski, Twan Ostrogski, Jagajło, Lugwen Wołyński, Wasi Czartoryski, Olenko Kijowski (Karam2in wyd. Ejnerlinga V. przypis 50).

?) Narbut, Pomniki do dziejów Litewskich, Wilno 1846 str. 29,

3) Kronika wyd. 1846 r. II. str. 57 — 58,

+) Kojalowicz, Historine Lithwanae 1650 r. I. str, 353—354.

*) 1. Włodzimierz Kijowski ur. 1376, 2. Iwan Zodziewit Podolski f 1358, 3. Symon' Langweniej Mścisławski f 1370, 4. Andrzej Wingolt na Trubezesku. i Połocku ur. 1825, 5. Konstanty Korygielło na Czernihowie i Gzartorysku f. 1390, 6. Borys-Hemryk-Butaw,?. Jagiello, 8. Skirgello Kasimierz ur. 1352 f. 1394, 9. Bwidrygelło-Lew-Bolesław ur. 1356, 10. Dymitr Korybut na Drucku ele. ur. 1357 f 1399, 11. Dymitr Koreoki ur. 1359 1 1399, 12. Wasil Aleksander Wigund.

5) Długosz, Dziejów Polskich ks. 12. Kraków 1863 IIT. str. 379, Za nim Kromer, O sprawach i dziejach ete. ks. XXX, Kraków 1611, str. 309; Bielski, Kronika Polska, Warszawa 1830, III. str. 140; Paprocki, Herby wyd. Turowskiego str. 761; Gwagnin, Kronika Sarmacycy Europskiey, Kraków 1611; Kromika W. X. Litewskiego str. 26.

5. Korybut, 9. Langwin, 6. Wigunt, 10. Zubart, 7. Korygiełło, 11. Andrzej, 8. Narymunt, 12. Butaw.

Widzimy więc, iż źródła Litewskie znały tylko 10-ciu synów i dla uzupełnienia liczby wstawili Żedewida i Wasila. Jeszcze większy błąd popełnił Długosz, gdyż znając tylko 8 synów, dla skompletowania tuzina dodał dwóch synów Gedimina, zięcia Olgerda i syna Kiejstuta. Naruszewicz wyrzucił „Langwina* a dopisał Włodzimierza i Konstantego, przez co otrzymał 13-tu synów 1). Źródła Ruskie, z pominięciem wyżej przytoczonego rodo-

wodu książąt Litewskich *), prawie jednozgodnie wyliczają Olgerdowiczów; mówimy „prawie jednozgodnie*, albowiem trzy kromiki, z pominięciem Wigunta, dwunastego syna nazywają Minigajłą, czwarta kronika Twerska, widocznie błąd ten poprawia gdy zamiast Minigajły kładzie Wigunta, ulubionego brata królewskiego, istnienie którego nie może podlegać żadnej wątpliwości *). Te cztery kroniki zgadzają się jak najzupełniej co do tego, że pięciu synów:

Andrzej,

Dymitr,

Konstanty,

Włodzimierz,

Fedor, rodzili się z pierwszej żony Olgerda, a siedmiu z drugiej. Różnica zachodzi co do czterech najmłodszych synów; gdy bowiem trzy kroniki mają: „Korigajło, Lugwen, Szwitrigajło. i Minigajło*, czwarta Twerska, wylicza siedmiu braci w następującym porządku:

Koribut,

Skirgajło,

Jagajło,

Szwitrigajło,

*) Naruszewicz, Dzieje Narodu Polskiego wyd. Turowskiego. Tablice genealogiczne przy tomie V. str. XIX. —XXVI.

3) Patrz wyżej str: 79.

3) Kroniki: Nowogrodzka czwarta (Poln. sobr. Russ, etop. IV. str, 72), Sofijska pierwsza (Tamże V. str. 286), Woskresenska ciąg dalszy (Tamże VIII. str. 25) i Twerska (Tamże XV. str. 436).

Korigajło, Lugwen, Wigunt.

Tylko ta lista synów Olgerda zasługuje na wiarę, albowiem przedstawia nam dwunastu synów, istnienie których potwierdzają współczesne dokumenty. Uderza tu i ta okoliczność, że synowie Olgerda z pierwszej żony noseą tylko imiona chrześciańskie, a sYyNowie drugiej tylko pogańskie Wprawdzie kronika Bychowca do synów Olgerda i pierwszej jego żony liczy Wingolta Andrzeja Trubczeskiego, gdy jednak jednocześnie opuszcza Wigunta, a Andrzeja liczy do synów Kiejstuta, twierdzimy więc stanowczo, iż „Wingolt* ma tu oznaczać „Wiguntać, słowa „Andrzej Trubczeski położone dzięki bałamuctwu, które za synów Olgerda poczytuje Żedewida, Wasila i księcia Koreckiego:).

Dlaczego jednak synowie Olgerda z pierwszego małżeństwa noszą tylko imiona chrześciańskie, a z drugiego, przeciwnie, tylko imiona pogańskie? — Jeszcze przy życiu ojca swego Olgerd w udziale otrzymał Krewo, a następnie ożeniwszy się z dziedziczką księstwa Witebskiego posiadł Witebsk. Niema wątpliwości, że Olgerd ochrzcił się dla żony). W owym czasie Gedimin nie był przeciwnym chrześciaństwu; nie tylko zezwolił na ochrzczenie się synów swych Narimonta, Olgerda. Koriata i Lubarta, ale sam nosił się z zamiarem przyjęcia chrztu, jak to dowodzi korespondencya jego z papieżem 3). Pod wpływem jednak rozbójniczych napaści Zakonu, chwilowy prąd ten się zmienił i na Litwie przeciwko chrześciaństwu silna wyrosła opozycya. "Wielki książe musiał koniecznie być poganinem i Jewnut przyjął chrzest dopiero po strąceniu swojem z godności wielkoksiążęcej. Olgerd nie będąc ani najstarszym z synów, ani ulubieńcem ojca, nie marzył o objęciu po nim najwyższej władzy; przesiadywał spokojnie w Witebsku i synów. wychowywał w wierze Ruskiej. Imion pogańskich żadnego z nich nie znamy i w dziejach występują 'tylko pod imionami: Awdrzej, Dymitr, Konstanty, Włodzimierz i Fedor. Wprawdzie kroniki Ruskie podają, że

1) Patrz wyżej str. 99.

2) Kronika Bychowca str. 20 i Gustyńska (Polm. sobr, Russ. lietop. IL) str. 349. Patrz wyżej str. 26. x

?) Daniłowicz, Skarbiec Nr. 238 — 313.

Andrzej Olgerdowicz, przybywszy w 1342 r. do Pskowa, był jeszcze nie ochrzczonym i lu dopiero obrzęd ten nad nim dopełniono *); być jednak może, iż wyznając doląd chrześciaństwo nie oficyalnie, po raz pierwszy publicznie do niego przysląpił. Ci Olgerdowicze starszej linii wyraźnie różnią się od braci swoich przyrodnich, synów ojca z drugiej matki; z bralem swym króle Władysławem w rzadkich pozostawali stosunkach, na dworze w Krakowie nie bywali, to też Długosz z nich zna tylko Andrzeja, więzionego przez kilka lat w Chęcinach?).

Po wyniesieniu Olgerda na wielkie księstwo, stosunki się zmieniły; polityka wymagała aby wielki książe do chrześciaństwa się nie przyznawał. Nie obcym wzmacniającemu się prądowi pogańslwa musiał być Kiejstut, sam żonaty z poganką i gorliwy stronnik wiary i obyczajów swoich przodków. To też synowie Olgerda i Julianny księżniczki Twerskiej, którą poślubił w 1349 r. będąc już wielkim. księciem, nie byli ochrzczeni przy urodzeniu, i po śmierci. ojca występują tylko ze swemi pogańskiemi imionami. W 1382 r. na wyspie rzeki Dubissy wszyscy bracia w liczbie siedmiu: Jagajło (Jagal) wielki król Litewski, Skirgajło (Skirgal) książe Trocki, Koribuż (Gariebut), Lingweni (Langwenne), Korigajło (Garigal), Wigunt (Wygant) i Szwitrigajło (Swetregal), za wiedzą i zgodą matki swej, wielkiej królowej Julianny, zawierają trzy układy z zakonem, na mocy których ustępują zakonowi Żmudź i zgadzają się na czteroletnie zaczepno-odporne przymierze, w ciągu którego obowiązują się przyjąć chrzest 3). Dokumenty te dają nam kolej starszeństwa w jakiej bracia po sobie naslępowali.

Pierwszym z braci, za przyczyną matki swej, ochrzeił się Skirgajło, jak to widać z listu wielkiego komandora Wilhelma Helfenstein do królowej (sic) Julianny, w którym ten pozdrawia ją z nawróceniem syna i wyraża nadzieję, 2e jej się uda i innych synów skłonić do podobnego kroku). Skivgajło przeszedł na wiarę

!) Pon. sobr. Russ. lietop. IV. str. 56, V. str. 13 i 224, VII. str. 208 1 X. str. 215.

2) Patrz wyżej str, 83.

3) Raczyński, Codex dipl. Lithuaniae str. 66—60. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 480—482,

*) List ten druk. Narbut V. dodatek II.

Ruską, w której przyjął imie wana); w 1884 r. nazwany on schiematykiem a bracia jego jeszcze miewiernymi *). Za pizykładem Skirgajła poszli bracia jego Koribut i Lingweni, obaj oc! ni zostali według obrządku wschodniego, pierwszy pod imieniem Dymitra?), a drugi Szymona). W 1885 r. przed królową Elżbietą, Jagajło obiecuje przyjąć wiarę rzymsko-katolicką wespół z braćmi, którzy się jeszcze nie pochrzeili 5). Byli to czterej bracia, którzy 14-go Lutego 1386 r. w Krakowie przyjęli chrzest i imiona:

Jagajło- Władysława,

Korigajło-Kasimierza,

Wigunt- Aleksandra i

Szwitrigajło- Bolesława %). Są to fakta niezaprzeczone, odrzucamy więc wersyę według której wszyscy bracia byli wychowani przez matkę w obrządku wschodnim i nosili imiona Jagajło Jakóba *), Korigajło Wasila *),

) Latopisiec Daniłowicza str. 47. Narbut V. 381, plątając go z Korigajlą, daje mu imię Kazimierz. Długosz III. 45: pod r. 1389 twierdzi, Że Rusini sprzyjali Skirgajle „dla jedności wiary".

*) „Res nomine Jagel una cum, fratre swo scismatico Skirgal et aliorum infidelium" (Tist w, mistrza do papieża druk. Narbut V. dodatek V.),

*) 1886 Paźdz, 28 Hold: „nos Demetrius alias Koributh* (Prochaska, Codex epistolaris Vitoldi str. 10. Rykaczewski, Inventarium str: 374. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 535).

4) 1388 Stycznia 13 Hold: „dua Simeon alias Łingveni" (Sokołowaki- Szujsłii, Codex saeculi XV. str. 13, Prochaska, Codex str. 14. Inventarium str. 250, Daniłowicz Nr. 565).

3) Daniłowicz, Skarbiec

*) Długosz IT. 132—433. Według kalendarza Krakowskiego (Łętowski, Katalog etc. IV. dodatek str. 59), razem z Jagajłą ochrzczony został tylko Wigunt, pod imieniem Aleksandra; to samo podaje kronika Jana z Czarnkowa, o Korigajle i Szwitrigajle nie wspominając. Na tej zasadzie p. Stadnicki (Bracia Wład. Jagiełły str. 242—243) twierdzi, iż ci ostatni wcale nie byli w Krakowie w 1836 r. Dlaczegoż jednak w tym wypadku nie wierzyć Długoszowi, powyższe twierdzenie którego formalnego zaprzeczenia nigdzie nie znaj duje, owszem, późniejsze fakta podanie to niejako potwierdzają,

*) Rodowód ks. Litewskich (Poln. sobr. Russ. lietop. VII. 255). Karamzin V. przypis 50, Narbut, Pomn. pisma hist, str. 98—100, Ten ostatni przytacza wiadomość o dzwonie, na którym miał się znajdować nadpis: „Se dz rab bozy Jakow OnArejewicz s materju mojeju -Ulianoju Aleksandrowa... W. K. I. (Tamże str, 99).

*) Stadnicki, Bracia Wład. Jagielly str. 249 bez przytoczenia dowodów.

Wiguni Fedora lub Wasila )) a Szwilrigajło Lea *). Teoryi tej hołduje większa część historyków: Długosz *) i jego naśladowcy, Narbut), Stadnicki *) i naturalnie źródła Ruskie; obszerną rosprawę za nią napisał p. Smirnow *). My jednak w lych imionach Jakóba, Wasila, Lwa, widzimy z jednej strony chęć pogodzenia sprzecznych kronikarskich podań, a z drugiej wyraźną tendencyę polityczną, która nie waha się wyprowadzać Gedimina od Ruryka.: Zestawiając to, cośmy powiedzieli o synach Olgerda, wyliczamy ich na zakończenie we właściwym porządku. Z pierwszej żony, Maryi ks. Witebskiej, zaślubionej 1318, zmarłej 1346 r.: ]. Andrzej ks. Połocki,. Dymitr ks. Brański,. Konstanty ks. Czartoryski (?),. Włodzimierz ks. Kijowski, a następnie 'Kopylski,. Fedor ks. Ratneński. Z drugiej żony, Julianny ks. Twerskiej, poślubionej 1349 r., zmarłej 1392. 6. Jagajło-Władysław wielki książe Litwy, król Polski, T. Skirgajło-Iwan ks. Trocki i Połocki, a następnie Kijowski, 8: Koribut-Dymitr ks. Nowogrodu-Siewierskięgo, 9. Lingweni-Szymon namiestnik Wielkiego Nowogrodu, następnie ks. Mścisławski, 10. Korigajło-Kazimierz, ks. Mścisławski, 11. Wigunt-Aleksander ks. Kiernowski, 12. Szwitrigajło-Bolesław.

=or

g

3) Tamże str. 241—242 „Fedor; Stryjkowski, Kronika II. 57—58 „Wasiłi. 3) Niesiecki, Herbarz wyd. Bobrowicza V. 228. *) Długosz III. 379 twierdzi, że Żona Olgerda „synów wychowywała obyczajem Greków". Ponieważ jednak Długosz zna tylko jednę Żouę Olgerda może więc to odnosić się i do pierwszej.

4) Narbut, Dzieje V. 384 i Pomu. piśma hist. 9-100.

s) Olgerd i Kiejstut str. 194 — 125,

*) Smirmow, M. Jagelio-Jakow-Władisław i perwoje socdinenie Litwy s Polszeju. Odessa 1568, str, 134—:74.