4. Jewnut-Iwan

Według kronik litewskich, Gedimin wyznaczając Jewnucie za. dzielnicę Wilno, przekazał mu jednocześnie najwyższą władzę wielkoksiążęcą?). Fakt ten p. Antonowicz, na zasadzie, że kroniki Ruskie także Monwida 9), Narimonta 4) lub Olgerda 5) czynią bezpośrednim następcą Gedimina, starał się poddać w wątpliwość, twierdząc, iż pierwiastkowo wszyscy synowie Gedimina byli równymi pomiędzy sobą i stan taki trwał póty, póki dwaj najzdolniejsi Olgerd i Kiejstut nie połączyli się, aby położyć koniec temu nieokreślonemu położeniu 9). Niezaprzeczony jednak dowód na to, że Jewnut po śmierci ojca sprawował najwyższą władzę, znajdujemy w liście Witowda do zakonu, w którym Witowd -dowodząc praw: swych wspomina, że: „dziad nasz Gedimin przeznaczył ostatnią wolą wielkie kmiaźstwo w Wilnie Jewnucie, Olgerdowi Witebsk, a memu ojcu Kiejstutowi Troki ita. *).

2) Bynowie Gedymins I. 71-79.

2) Latopisiec Daniłowicza str. 1. Kronika Bychowca str. 17.

3) Narbut V. str. 2—5.

*) Połn. sobr. Russ. lietop. VII 165 i 254.

5) Tamże VII. 207, X. 213.

*) Antonowicz, Monografii po istorii: zapadnoj i jugo- zapadnoj Rossi. Kiew 1885, str. 77 i następne.

”) Olgerd i Kiejstut: str. 158.

Ród Godimina, 3

Wyzuty z Wilna, Jewnut udał się do Moskwy gdzie 25 Września 1345 r. uroczyście przyjął chrzest pod imieniem Iwana; powróciwszy następnie na Litwę prawdopodobnie osiadł w Zasławiu, który mu bracia za dzielnicę wyznaczyli, i żył jeszcze w 1366 r.1). Pozostawił dwóch synów.

Szymon Jewnutiewicz

Kniaź Szymon Jewnutiewicz dostał się w 1390 r. do, niewoli Krzyżackiej?) i odtąd więcej o nim nie słychać.

Jest on całkiem różną osobistością od kniaziów: Semena Swisłockiego, który w 1849 r. posłował do Tatarów), i Semena Jamontowicza, który w 1411 r. podpisał traktat z zakonem '*). Ostatni należał do rodu kniaziów Jamuntowiczów, czysto Litewskiego pochodzenia, jako to wskazują imiona pogańskie, w istnienie których p. Stadnicki wierzyć nie chce).

'W drugiej połowie XIV-go wieku żył kniaź Jamunt Tułuntowicz z Klecka. Jemu, wspólnie z Wasilem Borejkowiczem, Witowd powierzył w 1396 r. zarząd księstwa Smoleńskiego *). Kniaś Jamunt podpisał w 1398 r. traktat z zakonem *) i zginął w następnym roku w bitwie nad rzeką Worsklą?). Syn jego kniaż Semen (Sieńko) Jamuntowicz podpisał w 1401 r. akt unii), a w 1411 r. traktat Toruński u). Drugim

1) Synowie Gedymina I. 78—79.

*) Tamże 80—81.

3) Latopisiec Daniłowicza str. 45. Kronika Bychowca str. 31.

+) Patrz wyżej str. 20.

5) Patrz niżej.

9) Synowie Gedymina I. str. 81 przypis 148.

7) „Kniasiu Jamontu* (Kronika Bychowca 35, Latopis. Daniłowicza 48 i 218, Połn. sobr. Russ. lietop. IV. 101).

9) „Jamundus de Kleczke* (Patrz niżej str. 36).

9) „Kniaź Jamont Tułuntowicz* (Patrz niżej str. 86—37 przypis 4).

15) „Semen Jamunti" (Prochaska Codex: epistolaris Vitoldi str. 78).

1!) Na tym traktacie podpisy: „Johamnis et Semoviti fratrum, ducum Mazoviae,i Simeonis alias Iigwen, Sigismundi germani fratris ducs Witowdi, Syenconis filii Jamunth Litwanie ducum* (Raczyński, Codex diplomaticus Lithuaniae str. 132).

zn) „PA 3

synem Jamunta musiał być kniaź Michał Jamuntowicz, którego dzielnica w 1443 r. nadaną została Babiczowi (jednemu z synów kniazia Iwana Semenowicza Druckiego - Baby ').- Kojałowicz od tych kniaziów, jak najbezzasadniej wyprowadza ród Chodkiewiczów *). Prędzej można przypuścić, że potomkiem ich był żyjący na początku XVI-go wieku kniaź Semen Jamontowicz Podberezski).

Michał Jewnutiewicz i kniaziowie Zasławscy

Drugi syn Jewnuta, Michał, jest protoplastą rodu kniaziów Zasławskich. Potwierdzenie tego znajdujemy w liście kniazia Iwana Fedorowicza Zasławskiego i Mścisławskiego, pisanym w 1567 r. do króla Zygmunta ' Augusta, w którym kniaź powołuje się na swoje pokrewieństwo z królem i wspólne z nim pochodzenie od Gedimina *).

Kniaź Michał Jewnutiewice (Herzog Mikel Yawnoten son) wzmiankowany w 1383 r. w liście w. mistrza do Jagajły 9). Towarzyszył Jagajle do Polski, zkąd wyjeżdżając wydaje, 1 Marca 1386 r. w Krakowie, jako książe Zasławski (Michael Dei gracia dux Zaslaviensis), zapis, którym przyrzeka stawić się na zawołanie”). Wkrótce potem „kniaź Michajło Jewnutiewicz*, obok

*) 1443 indikta 6 „Babiczu menszomu taja delnica szto Kniaź Michajlo Jamontowice derżał*. (Metr. Lit. Ks. Zap. 3 f. 16).

*) Nomenclator_familiarum et stemmatum. Rękopism art. Chodkiewicz i Jamont.

*) Kniaź Semen Jamontowicz Podberezski występuje 1507 (Metr. Lit. Ks. Zap. 8 £. 170, 306, 412) i 1529 (Tamże Ks. 1 i 3 f 27, Ka. 12 f 388 A Es. 25 £ 44), umarł bezpotomny, a w 1041 r. o spadek jego prawują się, slostra. zmarłego, Julianna żona Michała Sienkowicza bojaryna Połockiego, z wdową po nim kniażną Fedą Bohdanówną Zasławską (Tamże Ks. Spr. Sąd. 10 £. 214).

4) Synowie Gedymina I: 81—88.

5) Druk. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 2374.

*) Raczyński, Codex dipl. Lith. str. 6468;

%) Druk. Prochaska, Codex epistolaris Vitoldi str. 8, Rykaczewski, Inventarium str. 373. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 516. Gołębiowski I. str. 5.

3*

innych kniaziów i panów, wydaje poręczenie w. ks. Skirgajle, za Hryćka Konstantynowicza ). W 1398 r. zawierając z wielkim mistrzem przedugodne warunki pokoju, Witowd obowiązuje się w tymże roku zjechać dla ratyfikacyi; na wyspę graniczną rzeki Niemna Salin, i przyprowadzić dostojnych bojarów z pieczęciami: Michała syna Jawnuta (Michal Janotien son), Iwana. syna Awmunta (Algimunta?), Aleksandra syna Patrycego, Jamunta, Minegajłę, Bratosza itd.?) I w istocie traktat zawarty 12 Października tegoż roku podpisali: Włodzimierz brat stryjeczny (patruus) i Zygmunt brat rodzony księcia Aleksandra, kniaziowie Jurij Piński, Michał Zasławski (dux Michael de Salsa), Aleksander Slarodubski, kniaź Iwan z Holszan (dux Ywan de Gloschaw), kniaź Iwan z Drucka, Jamund z Klecka (Jainundus de Kleczke) itd?). Michał Jewnutiewicz zginął w następnym roku w bitwie z Tatarami nad rzeką Worsklą *).

:) Druk. Akt. Jużn. i Zap. Ross. I. Nr. 2. | 3) Druk. Prochaska, Codex epistolaris Vitoldi str. 52 — 54. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 694. 3) Raczyński, Codex dipl Lith. str. 258 — 257. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 695.: 4) Siedem kronik wyliczają kniazłów litewskich poległych nad Worsklą: Nowógrodzka (Połn. sobr. Russ. letop. IV. 104, 142), Sofijska (Tamże V. 251), Woskreseńska (Tamże VIIL. 73), Tweńska (Tamże XV. 158), Gustyńska (Tamże II. 352), Latopisiec Daniłowicza (atr. 218) i Kronika Bychowca (str. 36). Najdokładniejszy spis ma kronika Nowogrodzka, za nią więc idziemy, podając różnice z innemi kronikami: „A se imena izbitych kniaciej Litowskich: Poloekij kniaź Andrej Olgerdowice, i brat jeko Dmitrij kniaź Brianskij (Twerska ma: Andrej Połockij i brat jeko Dmitrij Brianskij Olgerdowicz*. W Nowogrodzkiej, III. 101 i IV 14%, opuszczono „Dmitrij kn. Brianskij* przez co wypadło „kniaź Andrej Olgerdowicz i brat jeho kniaź Michał Jewnutiewicz*), kmiaź Michajło Jewnutiewicz (W Sofijskiej, Woskreseńskiej, Daniłowicza i Bychowca opuszczony). kwiaś Iwan Dmitriewice Kiudir (Bychowca ma „Skindyr*) kwiać Andrej pasynok Dmitriew (Bychowca ma „kniaź Andrej Dmitrowicz pasynok jeho*; Gustyńska zamiast „pasynok* ma „wnukć), fmiaź Iwan Jewtaszkowicz (w Gustyńskiej opuszczony), Iwan Borisowiez Kiewskij Kniaź, Hleb Swiatosławice Smolenskij kniaź (on i wszyscy idący po nim opuszczeni w Gustyńskiej), kuiaś Lew Korjadowicz (Bychowca zamiast „Lew” ma „Hlebi), kuiaź Michajło -Wasilewicz (opuszczony w Daniłowicza i Bychowca przez co idący po nim „brat jeho Semion* stał się u nich bratem „Dwa Korjadowieza”), brat jeko Semion (Twerska ma kniaź Semen Wasilewicz), kniaź Michajlo Podberezslii, brat jeho Aleksandr (opuszczony w 'Twerskiej i Bychowca), kmiaź Michajło Damiliewicz (opuszczony w 'Twerskiej i Bychowca), brał jeho Dmitrij Wołynskij kmiaź (Sofijska, Woskresenska, Daniłowicza,

Pozostawił dwóch synów: kniaź Jurij Michałowicz i brat jego Andrzej, wydają w 1401 r. zapis, jako po śmierci -Witowda nie będą mieli innego pana nad Władysława króla Polskiego?). O tych dwóch kniaziach prawie żadnych nie posiadamy szczegółów, żyli zapomnieni w swoim Zasławiu i nawet nie brali udziału w wojnie Zygmunta ze Szwitrigajłą. Niezawodnie jednak stali po stronie pierwszego; to też Szwitrigajło podczas drugiej wyprawy na Litwę (w lecie 1483) zdobywszy Zasław, takowy spalił, i wielu mieszkańców do niewoli uprowadził *). Kniaź Andrzej umarł bezpotomnie a spuściznę po nim, Kazimierz nadał bratu jego kniasiowi Jerzemu Michałowiszowi 3). Temuż kniasiu Jurju Michałowiczw w. ks. Kazimierz nadał jeszcze Krasne 'sioło+). Kniaź Jurij umarł w połowie XV-go wieku, pozostawiając syna Iwana *).

Kniaź Iwan Jurjewicz Zasławski piastował kolejno, w sześćdziesiątych, siedemdziesiesiątych i ośmdziesiątych latach XV-go

Bychowca mają tylko „brat jeho Dmitrij* a słowo „Wołynśkij* kładą przy następnym), Fedor Patrakiewicz kmiać Rylskij (w 'Twerskiej opuszczony; Sofijska, Woskreseńska, Daniłowicza mają zamiast „Rylskij, „Wołynskij<; Bychowca ma „Wolski*; w Nowogrodzkiej w waryantach idzie po nim „kniaź Andrej Driutskij* w innych niewspomniany), kmiaś Jamont Tułuntowicz (Woskresenska „Jamant Tułujkowiczć, Twerska „kniaź Amont iże w Smolensku bie*, Daniłowicza i Bychowca „kniaź Jamontowicz*, Nowogrodzka TV. 142 „kniaź Iwan Jamont namestnik Smolenskij*), Zwan Jurjewicz Bielskij kniaź (zamiast „Bełzki*), Wspytko Krakowskij kuiaź (Kron. Bychowca ma tym razem najlepiej: „pan Krakowski Spytko*. Ostatni dwaj opuszczeni w Twerskiej).

1) Dokum. druk. Sokołowski-Szujski, Codex saeculi XV. str. 22 — 23, Prochaska, Codex epist, Vitoldi str. 75, Rykaczewski, Inventarium str. 378, Akt. Zap. Ross. I. Nr. 19, Daniłowicz, Skarbiec Nr. 737. Tenże Daniłowicz pod Nr. 593 ten sam zapis odnosi mylnie do r. 1390!

2) Latopisiec Daniłowicza str. 57.

*) „Kniasiu Juju Michajłowiczu bratnia Andreejewaja dolia Gonwence, Opanow, Nedochodow, Buszkewiczi, Zyczina, (podp.) pan Dowgird, pam Pietrasz (pisał) Pusyi". (Metr. Lit. Ka, Zap. 3 f. 15 odw.).

+) „Kniaziu Jurju Michajłowiczu Krasnoe Seło (podp.) pan Dowgird, van Gastowt (pisał) Kuszlejko*. (Metr. Lit. Ks. Zap. 8 f. 23 odw.). Tak ten dokument jak i poprzedni wydane 14401443. (Porównaj Senatorowie i dygnitarze str. 254 przypis 1).

3) Kronika Woskresenska (Poln. sobr. Russ. lietop. VII.) str. 255.

wieku, urzędy namiestnika Mińskiego), Witebskiego *), Mceńskiego i Lubeckiego (?) ); poczem usunął się od życia publicznego. W 1499 r. kniaż Jwan Jurjewicz Zasławski 2 synami swymi Michałem, Fedorem i Bohdanem, bił czołem w Grodnie przed w. ks. Aleksandrem i uzyskał potwierdzenie: na zamianę majątku Łososino, kłóry wsiął sa żoną, i ludzi, z kniaziami Andrzejem, Lwem, Iwanem, i synem tego ostatniego Olechną, Kozeczycami (Kozik, Kozika), na ziemie w Orszańskim powiecie, i na różne kupna ziem u bojarów 1). W Marcu 1501 r. król Aleksander nadaje mu sioło Dworce w powiecie Krzemienieckim *). Kniaź Twan umarł w lecie 1501 r.; już w. Sierpniu tegoż roku król daje królowej Helenie przywilej na dwory Kniażyce, Teteryn i Popową górę, które trzymał kmiać Iwan Jurjewicz Zasławski, a także na dwory na rzece Prud, które król odjąwszy księżnie Zasławskiej, do Teteryna powrócił *).

Oprócz wyżej wspomnianych trzech synów, pozostawił kniaź Iwan Jurjewicz kilka córek *). Z nich jedna była żoną knia-

1) W Markowie Czerwca 7 indikta 1 (1468) za rozkazaniem królewskiem kmiaź Iwan Iwanowicz (zamiast „Jurjewice”) Żesławski namiestnik Miński i pan Michajło Korsakowicz namiestnik Markowski wydają wyrok w. sprawie p. Olechna Sudymontowicza namiestnika Połockiego (* 1460 — 1476) z p. Jurjem Jurjewiczem (zam. „Iwnnowiczem”) Zenowicza* (Metr. Lit. Ka. Zap. 25 f. 243—215 druk, Akt. Zap. Ross. I. Nr. 81 i mylnie odniesiony do r. 1483). 'W Grodnie Kwietnia 10 indikta 6 (1473) list królewski do namiestnika Mińskiego kniazia Iwana (Metr. Lit. Ks. Zap. 3 f. 47—48).

2) Pod r. 1496 wzmianka, że „kniaź Iwan Jurjewicz trzymał Witebsk 2a króla Kazimierza* (Metr. Lit. Ks. Zap. 6 str. 158).

3) „Kniaź Iwan Żosławskić podpisany w 1186 r. na zapisie kniahin

Ź i Semenowej Trabskiej na cerkiew w Wilnie (druk. Arch. sborn. dokum. Wilno VI. str. 1—2). W 1487 r. występuje „końaź Iwan Jur- Jewicz namiestnik Meciski i Lubecki" (Metr. Lit. Ks. Zap. 4 f. 81) i 1488 — 1489 „kniaź Iwan Jurjewicz* (Tamże f. 62, 64 i 80).

*) W Grodnie 7607 Lutego 13 indikta 2 (Metr. Lit. Ks. Zap. 6 str. 229 — 230).

5) W Trokach 7009 Marca 30 indikta 4. Przywilej kmiaciu Zwanu Jwrjewiczw Żesławskiemu (Tamże str. 8T1—378).

*) W Grodnie pierwszej soboty po Ś. Bartłomieju 1501 r. (28 Sierpnia) (Z rękopismów Dogiela druk. Baliński, Historya miasta Wilna. Wilno 1836 II. 194—199. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 2136).

7) W aktach Jużnoj Zapadnoj Rossii wydrukowany przywilej 1507 r., którym król Zygmunt po bezpotomnej śmierci pami Zofii Mikołajowej Radziwillowej księżnej Zasławskiej (7) nadaje Plissę Aleksandrowi Piotuchowi

zia Wasila Andrejewicza Połubińskiego!') druga była za kniaziem Wiazemskim?); trzecia Marya żona kniazia Bohdana Fedorowicza Hlińskiego namiestnika Putiwlskiego *), przez wojska moskiewskie, które 6: Sierpnia 1500 r. zajęły Putiwl, wraz z mężem uprowadzoną została do niewoli*), w której kniaź Bohdan życie zakończył. W 1512 r; król Zygmunt donosił „kmiasiowi Michałowi Mścisławskiemu, namiestnikowi Orszańskiemu Fedorowi, i namiestnikowi Mińskiemu Bohdanowi kmniusiom Zesławskim*, że po śmierci „zięcia śch. kniasia Bohdana Putiwlskiego*, który umarł w Moskwie w więzieniu, kazał zająć na skarb majątki tego ostatniego 5). Owdowiała Marya ponowiła związki małżeńskie z kniaziem Iwanem Wasilewiczem Krasnym, który w. 1516 r. zapisuje „żonie swej Marynie córce: kniazia Iwana Jurjewicza Zasławskiego, sioła Bóbr, Sokołowicze, Nechudow itd. *).

Synowie kniazia Iwana Jurjewicza jeszcze przy życiu ojca publicznie zaczynają występować. W „odprawach* (nadaniach) królewskich „kniaziom, panom i dworzanom* z lat 1483 — 1488 częstokroć wspominani kniasiowie Zasławscy Michał, Fedor i Bohdan").

(I. Nr. 42 str. 38). Dokument ten całkiem błędny, data powinna być późniejsza m szczególy niezawodnie tyozą się Zofii z TRohatyńskich 1-0 voto księżnej Kobryńskiej, 2-0 Pacowej, 3-0 Mikolajowej Radziwilowej. Niezem nieusprawiedliwiony jest również podany przez wydawcę aktów Zap. Ross. fakt jakoby kniaź Semen Bielski miał za Żonę Kmiaźnę Zasławską (I przypis 25).

1) Paprocki, Herby wyd. Turowskiego str. 836. W 1549 r. kniaź Twin Wasilewicz Połubiński skarży się przed królem iż p. Ostik kasztelan Wileński zagarnął sioła Pawłowicze, Bowojewicze i Szepelewicze, które ojciec jego Kmiaź Wasił Andrajewicz Połubiński, marszałek hospodarski i starosta Mścisławski, wziął w posagu po maice jego, od Kmiazia Michała Mścisławskiego. (Metr. Lit. Ks. Spr. Sąd. 22 f. 182 odw. dokum. 81):

2) W 1483 r. wspomniany „kmiażyk Wiasemski siostrzeniec kniaziów Zasławskich* (Metr. Lit. Ks. Zap. 4 £. 5).

?) W 1500 r, fmiaś Bohdan Fedorowicz Hlihski namiestnik Putiwlski 2 Żoną swą Maryą 4 dziećmi czyni zapis na monaster Pustyński w Kijowie (Akt. Zap. Ross. I. Nr. 178).

*) Pol. sobr. Russ. lietop. VI. 46, VIII 239.

5) Metr. Lit. Ks. Zap. 7 f. 560 druk. Akt. Zap. Ross. HI. Nr. 76:

*) W Mińsku Czerwca 2 indikta 4 (1516), Tamże Ks. Zap. 112 f. 102.

9) Tamże Ks. Zap. 4 f. 2, 14, 18, 37, 38 i 65.

Kniaż Bohdan Iwanowicz Zasławski, najmłodszy z braci, bawił w latach 1494' — 1499 na dworze w. ks. Aleksandra'). 'W 1499 r. mianowany namiestnikiem Mińskim *), sprawował ten urząd do swej śmierci, która nastąpiła około 1530 r. 3). Żonaty z córką pana Iwana GChodkowicza wojewody Kijowskiego, pozostawił cztery córki, kniaźny: Hannę, Maryę, Fedę i: Tomiłę*). Hanna żona kniazia Janusza Romanowicza Lubeckiego, zmarła w 1542 r. Marya wprzód żona kniazia Wasila Jurjewicza Tołoczynskiego %), a następnie pana Iwana Hornostaja podskarbiego ziemskiego, marszałka dwornego i woje-

1) W 1494 r. spotykał pod Miednikami poselstwo Moskiewskie (Karpow. Pamiatniki dipłomaticzeskich:snoszenii Moskowskaho hosudarstwa s Polsko- Litowskim. (Sbornik imperatorskaho Russkaho istoriczeskaho obszczestwa Tom XXXV. S. Pbg. 1882) str. 142) Kniaś Bohdan Iwanowicz Żesławski otrzymuje w 1495 r. przywilej na 14 służb w powiecie Krasnosielskim (Metr. Lit. Ks. Zap. 6 str. 100), a w Marcu 1499 r. na ludzi w tymże powiecie (Tamże str. 238); jednocześnie kontrasygnował przywilej w. ks. Aleksandra (Tamże str. 287).

3) Jest nim już w Sierpniu 1499 r. (Tamże str, 28). Następnie wspomniany 1501 r. (Tamże str. '28) i jeszcze 1525 (Z Metr. Lit. Akt. Zap. Ross. II. 136 i Berszadskij, Dokumenty i regesty k istorii Litowskich Jewrojew 8. Pbg, 1882 I. str. 135), i 1626 (Metr. Lit. Ks. Spr. Sąd. 8 f. 180),

3) Już w 1533 r. występuje tylko „kniakinia Bokdanowa* i prawuje się z poddanymi, których „był zagarnął mąż jej* (Metr. Lit. Ks. Spr. Sąd 8 f. 59 odw.).

+)'W 1542 r. kniaziowie Wasil Jurjewicz Tołoczynski i Andrzej Semenowicz Odyncewicz imieniem Żon swych % siostry ich kmiażny Tomiły Bohdanowny Zasławskiej, pozywają kniazia Jana Romanowicza Lubeckiego, o majatek Priluki, zapisany mu przez żonę jego Hannę, siostrę ich. żon. Ze sprawy pokazuje się, że kwiać Bohdan Iwanowicz Zasławski wziął Prituki sa żoną swą, córką p. Iwana Chodkowicza wojewody Kijowskiego, która następnie ten majątek zapisała córce swej Hannie, a ta umierając testamentem d. d. w Priłukach 4 Kwietnia 1542 r., legowała go mężowi swemu kniaziowi Luheckiemu; sąd jednak zważywszy, że kuiahinia Bohdanowa nie miała prawa zapisywać majątku swego jednej córce z pominięciem drugich, uznał nieważność testamentu kn. Hanny i wyrokiem d. d: w Wilnie 7 Paźdź. 1542 r. przysądził Priłaki kniakini Maryi Tołoczynskiej, Fedi Andrzejowej Odyncewicza, i kniaźnie Tomile, córkom kmiasia Bohdana Zasławskiego (Metr. Lit. Ks. Spr. Sąd. 11 £'69 — 78).

5) Tamże.

©) Tamże.

wody Nowogrodzkiego!), zmarła w 1559 r.?). Feda (Teodora) wprzód żona kniazia Semena Jamontowicza Podberezskiego, poślubiła powtórnie 1541 r. kniazia Andrzeja Semenowicza Odyncewicza 3); zmarła przed 1562 r.). Nareszcie Tomiła jeszcze niezamężna w 1542 r.5), następnie wydaną została za kniazia Hrehorego Fedorowicza Druckiego-Horskiego ©).

Kniaż Fedor Iwanowicz Zasławski był kolejno namiestnikiem Witebskim () 1492), Brańskim 1494 — 1499 9) i nareszcie Orszańskim od 1500 r.*). Przesiedział w Orszy blisko 40 lat; dopiero w 1538 r. kniaź Wasil Jurjewicz Tołoczynski otrzymuje przywilej na władanie zamkiem Orszańskim z powodu „że kniać Fedor Iwanowice Zasławski dla starości i choroby znajduje się na woli Bożej* *). Kniaż Fedor umarł w 1539 r. '!). Żona jego

Lipca 16 jawiony testament Maryi Bohdanowny kmiażny Zasławskiej, małżonki p. Iwana Hornostaja etę., pisany 13 Lipca t. x. (Tamże Ks. Zap. 8+ f. 232).

3) Żyła jeszcze w Maju 1569 r. (Tamże Ks. 40 f. 611 odw.). 1560 Lipca 30 kniahinia Hrehorowa Fedorowicza Horska Tomiła Bohdanowna Zasławska, zapisuje zięciowi swemu Pawłowi Jesmanowi, Mustianiany w powiecie Trockim; w. dokumencie tym wzmianka, że p. Iwanowa Hornostajowa kn. Marya Bohdanowna już nie żyje (Tamże Ks. Spr. Sąd. 40 £ 91).

*) 1541 Lutego 22. Sprawa p. Julianny Michałowej Senkowicza z wdową brała swego kniahinią Semenową Jamontowicza Podbereską Fedą Bohdanowną, która wychodząc powtórnie za mąż za kniazia Andrzeja Odyncewicza nie chce przypuścić jej do spadku po pierwszym swym mężu (Tamże Ks. 10 f. 214 odw.).

4) Już w tym roku kniaź Andrzej Odyncewicz żonaty powtórnie z Halszką Hlebowiczówną córką Jana i Hanny Fedorówny Zasławskiej (Donacya "Hanny Fed.rowny Zaslawskiej Hlebowiczowej wojewodziny Wileńskiej etc. z d. 14 Kwietnia 1562 r. wniesiona 17 Kwietnia t. r. do akt grodzkich Słonimskich' (Wypis oryginalny).

• 3) Patrz wyźej str. 40 przypis 4.

5) Patrz wyżej przypis

7) Karpow, Pamiatniki dipłomaticzeskich snoszenii S. Pbg. 1869 str. 07.

*) Metr. Lit. Ks. Zap. 5 f. 13 odw., 19, 51, 76, 76 odw., 81 odw. 93 odw., Ka. Zap. 6 str. 176 i 189.

9) Jest nim 1501 (Tamże Ks. Zap. 6 str. 366); nastej 1508 (Akt. Zap. Ross. I.. Nr, 206), 1507 (Tamże II. Nr. 10), str, 39), 1520 (Karpow str. 568), 1521 (Tamże' str. 605), 753), 1536 (Akt. Zap. Ross. II. str. 232).

1) Metr. Lit. Ks. Zap. 20 f. 117 dok. 94.

11) Pod r. 1539 wpisana do metryki skarga kniazia Twana TRomanowicza Lubeckiego na kniakinię Fedorowę Iwanowicza Zasławską Zofię, która

ie wspomniany 12 (patrz wyżej (Tamże str.

Zofia Andrejewna!), była córką kniazia Andrzeja Aleksandrowicza Sanguszkowicza i siostrzenicą kniazia Konstantego Ostrogskiego *). Z niej pozostawił tylko dwie córki, z których jedna umarła młodo a druga Anna wydaną została za Jana Jwjewicza Hlebowicza wojewodę Wileńskiego i kanclerza litewskiego ”); owdowiała w 1549 r. a w kilkanaście lat potem ponowiła związki małżeńskie z Jaroszem Sieniawskim podkomorzym Krzemienieckim 4). Na kniaziu Fedorze wygasł ród kniaziów Zasławskich, potomkowie bowiem brata jego Michała pisali się kniaziami Mścisławskimi.

Michał Iwanowicz, najstarszy z braci, jako kniaż Zasławski sprawował 1494 - 1495 urząd namiestnika Witebskiego *). Ożenił się z Julianną córką Iwana Jurjewicza Lingweniewieza ostatniego księcia Mścisławskiego, w skutek czego w 1499 r. otrzymał od w. ks. Aleksandra przywilej na księstwo Mścisławskie, to. jest zamek Mścisław i miasto Mglin z dworami i dworcami 9). Odtąd kniaź Michał, zarzuciwszy całkiem ojczyste nazwi-

Jadąc s Orszy 2 ciałem nieboszczyka męża swego, poczyniła krzywdy w majatku jego Zagrodzkim (Tamże Ks. Spr. Sąd. 10 f. 45 odw.).

3) 1532 Listop. 6 i 7 kniakinia Fedorowa Zasławska Zofia otrzymuje potwierdzenia królewskie na zapisy, które jej dał na majątkach Meżewo i Wiazowcu małżonek jej kniaź Fedor Iwanowice Zasławski dzierżawca Orszański (Tamże Ks. Zap. 17 f. 253 i 954). Pod r. 1539 — 1540 wniesiono do metryki kilka spraw „Kniakini Fedorowej Iwanowicza Zasławskiej Zofii Andrejewny starościny Orszańskiej* (Tamże Ks. Spr. Sąd. 9 f. 66, 71, 79, 96 odw. i 154).

2) Rodowód Sanguszków. Tak Imiazia Fedora Zasławskiego, jako i mężów drugich swoich siostrzenie: kniazia Jurja Dubrowiekiego i Bohusza Bohowityna, kniaź Konstanty Ostrogski nazywa „zięciami* (Akt Zap. TRose. II. Nr. 45. Malinowski i Przeździecki, Źródła do dziejów Polskich Tom II. Wilno 1544 str. 428).

3, Paprocki, Herby wyd. Turowskiego'str. 636. W 1551 r. wojewodzina Wileńska Hanna Hlebowiczowa ma sprawę o ziemie, które zagarnał ojciec jej kniaź Fedor dzierżawca Orszański (Metr. Lit Ks. Spr. Sąd?4 f. 118 odw.).

+) W 1568 r. Sieniawski imieniem Żony swej Hanwy Fedorowny kmiażny Zasławskiej zanosi skargę na kniazia Janusza Swirskiego (Tamże Ks. 54 £ 150 odw.); jeszcze w 1562 r. Anna była tylko wdową po Hlebowiczu (Patrz wyżej str, 41. przypis 4).

5) Senatorowie i dygnitarze str. 85,

©) Metr. Lit. Ks. Zap. 112 f 196 i Ks. Zap. 5 f. 97 odw. Jednocześnie w przywileju. Kacpru Hawriłowiczu, Aleksander wspomina iż dał Mścisław kniasiu Michału Iwanowiczu Zostatoskienu, pozwalając mu pojąć za Żonę córkę kniazia Iwana Jurjewicza Juliannę (Tamże Ks. Zap. 6 str. 281—288).

sko, tytułował się kniaziem Mścisławskim. Życiorys jego i historyę jego potomków w Rossyi. skreślił p. Stadnicki!). W Lipcu 1527 r. kniaś Michał Iwanowice Mścisławski, niemając synów, albowiem jeden 2 tego świata zszedł, a drugi do ziemi niepreyjacielskiej Moskiewskiej uciekł, wydaje królowi zapis, którym siebie oddaje w opiekę królewską, a dziedzictwo swe Mscisław i Radoml, po śmierci swej przekazuje królewiczowi Zygmuntowi *). Wówczas już kniaź Michał nie był udzielnym panem swoich posiadłości albowiem krótko przedłem „dzierżawcą Mścisławskim i Radomskim*, z ramienia królewskiego, był mianowany marszałek hospodarski pan Jan Jurjewicz Hiebowicz *).

Kniaż Michał Mścisławski umał w 1529 r.*). Miał dwie żony. Z pierwszą Julianną musiał się rozwieść 5) i zaślubił powtórnie Wasilisę córkę kniazia Iwana Jurjewicza Holszańskiego*); ta widać jednak umarła przed mężem. Więc po śmierci kniazia Michała znów występuje pierwsza jego żona Julianna, która żyła jeszcze w 1552 r.?). Z niej pozostawił

W Wilnie 4 Lipes indikta 10 (1507) potwierdzenie króla. Zygmunta na Mścisław i Radoml. (Tamże Ks. Zap. 1 i 8 £ 196 —197).

!) Synowie Gedymina I. str. 89 120.

?) W Zasławiu (?) Lipca 29 indikta 15 (1527) Metr. Lit. Ks. Zap. 1i2f 196.

3) 1527 Czerwca 10 indikta 15 potwierdzenie marszałkowi, dzierżawcy Móścisławskiemu i Radomlskiemu panu Janowi Jurjewiczowi Hlebowiczowi na kupna ludzi z gruntami (Tamże Ks. Zap. 12 f. 858 dok. 644). Poslując na początku tegoż roku do Moskwy Hlebowicz nie nosi jeszcze tych tytułów (Karpow, Pam. dipł. snoszenii str. 738).

3) Bynowie Gedymina I. 99.

5) Jeszcze w 1507 r. występuje kmiaź Michał Iwanowicz Mścisławski z Żoną Julianną i synami Fedorem i Wasilem (Akt. Zap. Ross. II Nr. Ten sam dokum. tlruk. w Archeogr. Sborn. dokum. Wilno II. str. 8 i ksi ta nazwana Wasilissą! Czyżby tu już była mowa o drugiej żonie kn. chała?). W 1509 r. kniaź Wasil Iwanowicz Szemiaczycz. zapisuje relikwie: skniaźnie Juliannie Twanownie Jurjewicza Lingweniewicza* (Metr. Lit. Ks. Zap. 8 f. 243); uderza tu okoliczność, iż Julianna nie nazwana księżną M sławską! Julianna występuje dopiero znów po śmierci kniazia Michała (Patrz niżej).

9) Dwa zapisy wydane jej przez męża 1520 (M. Lit. Ks. Zap. f 52—53)-i 1523 r. (Tamże dok. 75 i 76). Pierwszy potwierdzony przez króla

525 r. (Tamże Ks. 19 f. 2-0 i Ks. 25 f. 53), O niej także w Metr. Lit 20 £ 85 i Ks. Zap. 21 f. 138.?) W 1587 Marca 11 kmiakinia Michałowa Iwanowicza Mścisławska

synów Fedora % Wasila") i córki Maryę, Tomilę (Barbarę), Anastazyę i Agrafenę (Bohdanę). Tym czterem córkom król Zygmunt potwierdza, w 1525 r., dany im przez ojca ich, zapis posagowy na Mołodecznie i majątku Daniłowskim ). Kniaź Wasil Michałowicz umarł młodo w 1526 r.%); Fedor wyniósł się do Moskwy gdzie potomkowie jego kniaziowie Mścisławscy wygaśli w pierwszej połowie XVII-go wieku). Każda z córek kniazia Michała miała po kilku mężów:

Marya (Maryna) już w 1539 r. jest żoną p. Jurja Hrehorowicza Ostyka wojewodzica Trockiego, marszałka. hospodarskiego *); owdowiała w 1546 r. 5) a w 1554-tym ponowiła związki

Julianna Iwanowna powiększa fundusz cerkwi Św. Trójcy w Mścisławiu (Archeogr. Sborn. dokum. Wilno II. str. 11). 1541 Sierpnia 15, zeznanie kmiahini Michałowej Iwanowicza Mócisławskiej Julianny, jako puściła córkom i sięciom swoim: p. Hrehoremu i bratu jego Jurjn Osłykom wojewodzicom "Trockim, kniahini Tomile Andrzejowej Sołomereckiej i kniaźnie Bohdanie, ojeowiznę ich, którą jako opiekunka ich, trzymała po mężu swoim kniaziu Michale Mścisławskim (M. Lit. Ks. Spr. Sąd. 12 f. 126 dok. 10%). Taż kniahinia Michałowa Iwanowicza Mścisławska Julianna Iwanowna prowadzi, w P: dzierniku 1519 r., sprawę z panią Nasiłowską wojewodziną Witebską (Tamże Ks. 22 dok. 269 f. 269 odw.), a w latach 1550 — 1352, razem z córkami, inną sprawę z Hanną Iwanową Michałowicza starościną Pińską (Tamże f. 111 dok. 46 i Ks. 25 f. 114 odw.).

1) Patrz. wyżej str. 43 przypis 5.

3) M. Lit. Ks. Zap. 12 f. 279.

3) Żył jeszcze 3 Sierpnia 1525 (Z Metr. Lit. dr. Akt. Zap. Ross. IT. Nr. 136); już nie żył 29 Lipca 1527 (Patrz wyżej str. 43'.

4) Stadnicki, Synowie Gedymina I. 96 — 120, Rodowód tej gałęzi kniuziów Mścisławskich pomieszczony w dziełach: Akt. Zap. Ross. I. przypis; Russkaja rodosłownaja kniga izd. Russkoj stariny 8. Pbg 1873 str. 41 — 42; Petrow, Istorija rodow russkaho dworianstwa, S. Pbg..886 str. 177.

?) Porównaj wyżej str.43—44 przypis 7; Testament kniazia Matwieja Mikitynicza, pisany 7 Marca 15,9, jawiony 26 Paźdz. t. r., już pośmierci testatora, przez | wdowę jego kmiakinię Matwiejewą Mikitynicza Tomiłę Michałownę Mścisławską (M. Lit Ks. Zap. 1 i 9 f 113 druk. Zbiór dawnych dyplomatów i aktów. Wilno 1813 II. 61 — 67). Przy napisaniu testamentu był świadkiem „swojak (mąż siostry Żony) pan Jurij Hrehorowicz Ostyk*.

5) Testament p. Jurja Hrehorowicza Ostyka pisany 92 Kwietnia 1546 wpisany do ksiąg 20 Lutego 1547 na żądanie wdowy jego marszułkowej Jurjewoj Hrehorowicza kwiażny Maryny Michałowny Mścisławskiej (Metr, Iit. Ks. Zap. 29 f, 114 i ten sam dokum. Ks, Zap. 31 dok. 28).

małżeńskie z Mikołajem Piotrowiczem Kiszką podczaszym litewskim). Zmarła w 1568 r.*).

Tomiła miała trzech mężów. Pierwszym był kniaż Matwiej Mikitynicz dzierżawca Onikszteński i Birsztański (protoplasta kniaziów Hołowczyńskich) zmarły w 1539 r. *); drugim już w 1540 r. kniaź Andrzej Wasilewicz Sołomerecki *), zmarły 1541 r. *). Trzecim nareszcie pan Jan Janowicz Zabrzeziński wojewodzie Trocki, marszałek hospodarski zmarły w 1544 r.'). Tomiła jako żona Zabrzezińskiego przyjęła katolicyzm pod. imieniem Barbary i zmarła w 1555 r.').

Anastazya była żoną pana Hrehorego Hrehorowicza Ostyka 5), kolejno krajczego lit., wojewodę Nowogrodzkiego i kasztelana Wileńskiego. Owdowiała w 1557 r.) a w 1559-tym wyszła powtórnie za kniazia Stefana Andrejewicza Zbarażskiego wojewodę Witebskiego 1%). Zmarła około. 1580 r.1').

*) Jeszcze w Grudniu 1553 Maryna była tylko wdową po Ostyku (Tamże Ks. Spr. Sąd. 80 f. 10 — 11), a już w Czerwou 1555 jest żoną Kiszki (Tamże Ka. 38 f. 348).

3) Żyła jeszcze 15 Listopada 1562 r. (Tamże Ks. 41 f. 338), a już 19 Lutego 1564 r. Jurij i Hrehory Ostykowie pozywają podczaszego Mikolaja Kiszkę o ruchomości mieboszczki matki swej ku. Maryny Mścisławskiej (Tamże f 477).

3) Patrz wyżej str. Ł4 przypis 5.

4) 1540 Listop. 5. Kniaź Andrzej Wasilewicz Solomerecki, imieniem Żony swej Tomiły Michałowny pozywa krajczego Ostyka o dlug 500 kop. (M. Lit. Ks. Spr. Sąd 10 f. 2).

3) W tym roku występuje już Tomila bez męża (Patrz wyżej str, 48 — 44 przypis 7) ©) Już nie żył w Marcu 1545 r. (M. Lit. Rs. Zap. 64 f. 52 - 33).

7) Testament pani Janowej Janowicza Zabrzezińskiej Barbary Michatowny kmiaźny Jścisławskiej pisany 9 Lipca 1558 potwierdzony 7 Lipen 1556 synowi i spadkobiercowi zmarłej kniaziowi Ostafiejowi Matwiejewiczowi Milityniczowi (Tamże Ks. 35 dok. 187).

%, Patrz wyżej str. 48—44 przypis 7 i przypis następny.

9) 1558 Maja 28 Zapis pami Wileńskiej Hrehorowej Ostykowej kmiaźny Nustazyi Michułowny Mścisławskiej dany sludze' nieboszczyka męża Maciejowi Mniszkowi (Metr. Lit. Ks. Zap. 40 f. 215).

10) Już w Listopadzie 1560 r. jest Żoną kniazia Zbarażskiego (Tamże Ks. Zap. 38 f. 285 dok. 299).

1) Żyła jeszcze w 1579 r. (Tamże Ks. Spr. Bad. 58 f. 817 druk. Alt. Zap. Ross. III. Nr. 114), a już w 1582 r. kniaź Stefan Zbarażski żonaty powtórnie z Dorotą Firlejówną (Tamże Ks. Zap. 68 f. 237, 240 i 242).

Najmłodsza z córek kniazia Michała Mścisławskiego, A grafena, następnie zwana Bohdaną, jeszcze niezamężna w 1541 T.1), już w 1546 r. jest żoną kniazia Andrzeja Michałowicza Sanguszki Koszyrskiego?), który umarł 4 Października 1560 r.3). W półtora roku po owdowieniu Bohdana wyszła powtórnie za pana Andrzeja Nikodemowicza z Ciechanowca starościca Mielnickiego, i zmarła przed 1570 r.4).

2) Patrz wyżej str. 48—44 przypis 7.

3) 1546 Paźdz. 20. Sprawa pani Wileńskiej Hrehorowej Hrehorowicza Ostykowicza Nastazyi i sióstr jej, Janowej Janowicza Zabrzezińskiej Barbary, Jurjewoj Hrehorowicza Ostykowicza Maryny i starościny Zuckiej kmiahini Andrzejowej Roszyrskiej Bohdany, ze starostą Mścisławskim kniaziem Wasilem Andrejewiczem Polubińskim o Teteryn (M. Lit. Ks. Zap. 29 f, 156 dok: 141 a także Ks. Zap. 30 f. 81 i Ks. Spr Sąd 90 f. 5).

3) Senatorowie i dygnitarze str. 23.

*) Te szczegóły w liście kniazia Lwa Koszyrskiego, pisanym około 1570 r., do przyjaciela z prośba o poradę w interesie majątków Łuszniew i Olbiaż. Kopia z oryginału. Jeszcze w Styczniu 1562 r. występuje kniakinia Anarzejowa Michałowicza Sangusskowicza Koszyrska starościna Zucka (M. Lit. Ks. Spr. Sąd. 41 f. 266), a już w Listopadzie t. r. Bohdana Michałowna kn. Mścisławska jest Żoną starościca Mielmichiego Andrzeja Nikodemowicza Ciechanowieckiego (Tamże f. 303—805; także Ks. 46 f£. 344).